Πόλεμος στο Ιράν: Σε κρίση η ΕΕ, πυρά στη φον ντερ Λάιεν για “αρπαγή εξουσίας”

Έντονη ενόχληση για το πρόσωπο της Ούρσουλα φον ντερ Λάιεν έχει αναδυθεί το τελευταίο διάστημα στους διπλωματικούς κύκλους των Βρυξελλών, όπως δημοσιεύει το POLITICO. Σύμφωνα με το δημοσίευμα, η Πρόεδρος της Ευρωπαϊκής Επιτροπής κατηγορείται για “υπέρβαση καθηκόντων”, προσπαθώντας να τοποθετηθεί ως η κύρια εκπρόσωπος της ΕΕ στο εξωτερικό.

Σε συνομιλίες με το POLITICO, εννέα διπλωμάτες, αξιωματούχοι της ΕΕ και νομοθέτες από μικρές και μεγάλες ευρωπαϊκές χώρες επέκριναν αυτό που περιέγραψαν ως διπλωματική υπέρβαση της Προέδρου της Κομισιόν.

Η δυσαρέσκεια για τον χειρισμό της κρίσης στο Ιράν έρχεται να προστεθεί σε μια σειρά παραπόνων για άλλα ζητήματα εξωτερικής πολιτικής, συμπεριλαμβανομένων των προσπαθειών της Επιτροπής να επιταχύνει την ένταξη της Ουκρανίας στην ΕΕ, και της προσέγγισης της φον ντερ Λάιεν προς το “Συμβούλιο Ειρήνης” (Board of Peace) του Ντόναλντ Τραμπ.

Επίτροπος στο Συμβούλιο του Τραμπ

Η Φον ντερ Λάιεν έκανε γνωστό ότι η Ευρωπαϊκή Επιτροπή είναι έτοιμη να συμμετάσχει στο Συμβούλιο Ειρήνης παρά τις επιφυλάξεις Ευρωπαίων ηγετών. Μάλιστα, έστειλε την Επίτροπο για τη Μεσόγειο, Dubravka Šuica, στην εναρκτήρια συνεδρίαση του Συμβουλίου ως αντιπρόσωπο. Η Ύπατη Εκπρόσωπος της Ένωσης για Θέματα Εξωτερικής Πολιτικής και Πολιτικής Ασφαλείας και Αντιπρόεδρος της Ευρωπαϊκής Επιτροπής Kaja Kallas επέκρινε την Πρόεδρο για αυτή την κίνηση, θεωρώντας πως πράττοντας έτσι παρακάμπτει ουσιαστικά τον ρόλο των 27 κρατών-μελών και του ΟΗΕ, ενώ κατηγορείται πως προέβη σε διπλωματικές δεσμεύσεις χωρίς σαφή εντολή από το Ευρωπαϊκό Συμβούλιο.

Παράλληλα, ώρες όπως η Γαλλία, η Γερμανία και η Ιταλία έχουν αρνηθεί να ενταχθούν στο Συμβούλιο του Τραμπ, λόγω νομικών και συνταγματικών ανησυχιών. Να σημειωθεί πως ο Τραμπ έχει δικαίωμα άσκησης βέτο στο Συμβούλιο Ειρήνης (Board of Peace – BoP), δημιουργώντας μια δομή που λειτουργεί ανταγωνιστικά προς τον ΟΗΕ και την οποία “ελέγχει” ολοκληρωτικά.

Ο Τραμπ έχει το δικαίωμα να ασκήσει βέτο σε οποιαδήποτε απόφαση λαμβάνεται από την πλειοψηφία των μελών, ενώ μόνο εκείνος έχει την αποκλειστική εξουσία να προσκαλεί νέα κράτη-μέλη ή να αφαιρεί υφιστάμενα (όπως συνέβη με την ανάκληση της πρόσκλησης στον Καναδά). Επίσης, έχει το δικαίωμα να ορίζει ο ίδιος τον διάδοχό του. Δεδομένα που δεν καθιστούν το εν λόγω Συμβούλιο και τόσο… δημοκρατικό.

Με τη σύγκρουση στη Μέση Ανατολή να εισέρχεται στη δεύτερη εβδομάδα της, η ΕΕ δυσκολεύεται σε κάθε περίπτωση να “μιλήσει” με ενιαία φωνή. Όπως τονίζει το POLITICO, αρκετές κυβερνήσεις είναι εκνευρισμένες που η φον ντερ Λάιεν φαίνεται να παίζει τον ρόλο που θα έπρεπε κανονικά να έχει η επικεφαλής της εξωτερικής πολιτικής της ΕΕ, Kaja Kallas, η οποία προορίζεται να εκπροσωπεί τις 27 πρωτεύουσες. Τις πρώτες ημέρες της κρίσης, η φον ντερ Λάιεν έδωσε σήμα υποστήριξης για αλλαγή καθεστώτος στην Τεχεράνη και πραγματοποίησε τουλάχιστον δώδεκα κλήσεις με ηγέτες της ΕΕ και των κρατών του Κόλπου. Σύμφωνα με τους επικριτές της, έχει επανειλημμένα πάρει δημόσιες θέσεις που ξεπερνούν κατά πολύ τη συναίνεση μεταξύ των κρατών – μελών του μπλοκ.

Διχασμένη η ΕΕ

Μιλώντας στο POLITICO, η κεντρώα Γαλλίδα Ευρωβουλεύτρια στην Επιτροπή Εξωτερικών Υποθέσεων του Ευρωπαϊκού Κοινοβουλίου, Nathalie Loiseau δήλωσε ενδεικτικά: “Δεν πίστευα αυτό που έβλεπα. Την Ούρσουλα φον ντερ Λάιεν να τηλεφωνεί στους αρχηγούς των κρατών του Κόλπου. Δεν διαθέτει τη δικαιοδοσία να κάνει κάτι τέτοιο αυτοβούλως. Τα λόγια της δεν έχουν καμία αξία πέραν από το να εκληφθούν ως προσωπικές θέσεις”.

Ο ρόλος του συντονισμού της εξωτερικής πολιτικής του μπλοκ, δήλωσαν στο POLITICO οι διπλωμάτες, ανήκει στην Kallas καθήκον της οποίας είναι να επικοινωνεί με τις πρωτεύουσες και να διαμορφώνει μια κοινή θέση – ακόμα κι αν αυτό είναι συχνά μια αργή και επίπονη διαδικασία. Η Kallas εκτός από αντιπρόεδρος της Κομισιόν είναι και εκπρόσωπος των Κρατών-Μελών (του Συμβουλίου) η συναίνεση του οποίου είναι απαραίτητη.

Ανώτερος διπλωμάτης της ΕΕ δήλωσε πως “το πρόβλημα είναι ότι η Πρόεδρος βγαίνει προς τα έξω με δηλώσεις που σε ένα βαθμό δεσμεύουν την Ένωση χωρίς να υπάρξει διαβούλευση”.

Η Κομισιόν απέρριψε τις κατηγορίες, δηλώνοντας ότι η Φον ντερ Λάιεν ασκεί το έργο της όπως οφείλει. 

“Σπάνια ακούει κανείς πολλή κριτική για τη φον ντερ Λάιεν όταν πρόκειται για την Ουκρανία”, δήλωσε ο διπλωμάτης στο POLITICO. “Αυτό συμβαίνει επειδή οι περισσότερες χώρες της ΕΕ είναι ευθυγραμμισμένες στην υποστήριξή τους προς την Ουκρανία”.

“Οι δυσκολίες εμφανίστηκαν στην ακανθώδη πολιτική της Μέσης Ανατολής ή όταν η θέση της Επιτροπής για τη διεύρυνση της ΕΕ εκλαμβάνεται ως πίεση προς τις κυβερνήσεις να συμφωνήσουν προτού είναι έτοιμες”, πρόσθεσε εύλογα. Οι διπλωμάτες που μίλησαν στο POLITICO ανέφεραν πως δεν μπορεί η Πρόεδρος από μόνη της να καταθέτει διάθεση στρατιωτικής υποστήριξης, χωρίς συναίνεση.

“Τι ακριβώς υπόσχεται όταν λέει ότι θα τους στηρίξουμε;” αναρωτήθηκε η Loiseau. “Αυτό που βλέπουμε είναι ένα παιχνίδι ρόλων χωρίς αντίκρισμα”. Η δήλωση με την οποία η φον ντερ Λάιεν φάνηκε να αποδέχεται την αλλαγή ηγεσίας στο Ιράν ενόχλησε ιδιαιτέρως τις χώρες της ΕΕ που κλίνουν περισσότερο προς την στάση του Ισπανού Πρωθυπουργού Πέδρο Σάντσεθ, απέναντι στις αμερικανο-ισραηλινές αεροπορικές επιδρομές.

Οι χώρες της ΕΕ είναι διχασμένες ως προς το πώς να αντιδράσουν. Η αποστολή της Dubravka Šuica στο Συμβούλιο του Τραμπ δεν άρεσε καθόλου στη Γαλλία, με τον Γάλλο Υπουργό Εξωτερικών,  Jean-Noël Barrot να εκφράζει τη δημόσια κριτική της χώρας. “Ο Τραμπ προέταξε τη σημαία της ΕΕ μαζί με τις υπόλοιπες, υπονοώντας ότι η Ευρώπη στηρίζει την πρωτοβουλία του. Δεν είναι αυτό που θέλουμε”, είπε.

“Η συμμετοχή της Επιτρόπου δεν μπορεί να ερμηνευθεί ως έμμεση έγκριση του Συμβουλίου Ειρήνης από την Επιτροπή, πόσο μάλλον από την [Ευρωπαϊκή] Ένωση, ούτε ως έγκριση του αποτελέσματος της συνάντησης ή τυχόν ψηφισμάτων που ενδέχεται να εγκριθούν από τα μέλη του Συμβουλίου”, δήλωσε εκπρόσωπος της Επιτροπής, προσπαθώντας να “μαζέψει” τα πράγματα.

Οι διπλωμάτες που μίλησαν στο POLITICO εξέφρασαν την υποστήριξή τους στο έργο της επικεφαλής του εκτελεστικού οργάνου της ΕΕ ως διαχειρίστριας κρίσεων, επαινώντας την για τον συντονισμό της στήριξης προς την Ουκρανία έναντι της Ρωσίας. Όμως, υπογράμμισαν πως έναντι της Kallas πρέπει να αποσαφηνιστεί επαρκώς το “ποιος κάνει τι”.

Χαμένοι στις προθέσεις

Τη Δευτέρα πάντως, σε κοινή εμφάνισή τους σε συνέδριο πρεσβευτών της ΕΕ, φον ντερ Λάιεν και Kallas κάλεσαν αμφότερες την ΕΕ να προβάλει την ισχύ της πιο αποφασιστικά σε έναν “χαοτικό κόσμο”. Συμφώνησαν ότι η ΕΕ θα πρέπει, αφενός, να ενισχύσει σημαντικά τις αμυντικές και αποτρεπτικές της ικανότητες και, αφετέρου, να επεκτείνει το δίκτυο εμπορικών συμφωνιών και συμφωνιών ασφαλείας

Ωστόσο, η φον ντερ Λάιεν προκάλεσε αίσθηση δηλώνοντας ότι η ΕΕ δεν μπορεί πλέον να βασίζεται αποκλειστικά σε ένα σύστημα “βασισμένο σε κανόνες” για την προστασία των συμφερόντων της. Συγκεκριμένα, έθεσε το ερώτημα “κατά πόσο το σύστημα που οικοδόμησε η Ευρώπη, με τη συνεχή προσπάθεια επίτευξης συναίνεσης και συμβιβασμού, ενισχύει ή περιορίζει την αξιοπιστία της Ένωσης ως γεωπολιτικού παράγοντα”.

Σύμφωνα με τις Συνθήκες της ΕΕ, η εξωτερική πολιτική του μπλοκ δεσμεύεται αυστηρά από την ομοφωνία, πράγμα που σημαίνει ότι τα 27 κράτη μέλη πρέπει να συμφωνήσουν σε μια κοινή γραμμή δράσης προτού προχωρήσουν. Αυτό σημαίνει ότι τα βέτο είναι εξαιρετικά ισχυρά, με αποτέλεσμα η ΕΕ να φαίνεται διχασμένη, διστακτική ή ακόμη και “παράλυτη” στην παγκόσμια σκηνή.

Οι Βρυξέλλες “παλεύουν” αυτή τη στιγμή με το βέτο της Ουγγαρίας στο δάνειο των 90 δισεκατομμυρίων ευρώ που συμφώνησαν οι ηγέτες της ΕΕ να παράσχουν στην Ουκρανία. Με αφορμή το εν λόγω βέτο, η Πρόεδρος της Επιτροπής σημείωσε πως η Ένωση πρέπει να επανεξετάσει τις μεταρρυθμίσεις για τη λειτουργία των θεσμικών της οργάνων, αν θέλει να ανταποκρίνεται ορθά απέναντι στις “νέες ανάγκες”.

Τέλος, όπως αναφέρει το EURACTIV, η Kallas απέρριψε την πρόταση της  φον ντερ Λάιεν για τη σύσταση μιας ειδικής μονάδας για τον συντονισμό των επικοινωνιών των Βρυξελλών με τις ευρωπαϊκές υπηρεσίες πληροφοριών.

Η Kallas υποστήριξε ότι μια τέτοια μονάδα θα αποτελούσε περιττή διπλή δομή, καθώς υπάρχει ήδη το Κέντρο Ανάλυσης Πληροφοριών της ΕΕ (INTCEN), το οποίο υπάγεται στη δική της δικαιοδοσία μέσω της Ευρωπαϊκής Υπηρεσίας Εξωτερικής Δράσης (EEAS) και πως λειτουργεί “αποτελεσματικά”. Η Kallas επέμεινε στη διατήρηση της εξουσίας της πάνω στη διαχείριση της ανταλλαγής πληροφοριών μεταξύ των κρατών μελών, θεωρώντας την πρόταση ως απειλή για την αυτονομία του διπλωματικού σώματος της ΕΕ.