Νέκυια 20 kg: Το βάρος των αναμνήσεων γίνεται σκηνική εμπειρία

Αντλώντας έμπνευση από τη ραψωδία λ της Οδύσσειας, όπου ο Οδυσσέας κατεβαίνει στον Άδη για να συναντήσει τις ψυχές των νεκρών, ο Σάκης Σερέφας γράφει το έργο «Νέκυια 20 kg» μεταφέροντας αυτή την αρχαία ιδέα της «καθόδου» σε ένα βαθιά ανθρώπινο και σύγχρονο τοπίο.

Εδώ η Νέκυια δεν είναι ένα επικό ταξίδι στον κάτω κόσμο, αλλά μια εσωτερική διαδρομή μέσα στη μνήμη, την απώλεια και τη βαθιά ανάγκη να κρατήσουμε ζωντανούς εκείνους που έχουν φύγει. Μέσα από λόγια, αναμνήσεις και αφηγήσεις, δύο άνθρωποι επιχειρούν να συνομιλήσουν με ό,τι δεν υπάρχει πια — να δώσουν μορφή στην απουσία και να μετατρέψουν το πένθος σε μια πράξη μνήμης.

Τα ‘’20 kg’’ γίνονται μέτρο μιας εσωτερικής δοκιμασίας, το βάρος που κουβαλά ο καθένας μας όταν ζητά να ξαναζήσει αυτό που έχει χαθεί.

Ο Σάκης Σερέφας υφαίνει με συγκίνηση και χιούμορ ένα έργο όπου η απουσία παύει να είναι τραύμα και γίνεται τρόπος ζωής, όταν οι ζωές που απουσιάζουν βρίσκουν χώρο να ακουστούν και σώματα να μιλήσουν για αυτές. Tο Κρατικό Θέατρο Βορείου Ελλάδος παρουσιάζει στο Μικρό Θέατρο της Μονής Λαζαριστών, σε πρώτη πανελλήνια παρουσίαση, το έργο του Σάκη Σερέφα, σε σκηνοθεσία της Ανδρομάχης Χρυσομάλη με πρωταγωνιστές τον Τάσο Παλαντζίδη και την Πελαγία Αγγελίδου.

Το έργο εμπνέεται από τη ραψωδία λ της Οδύσσειας, όπου ο Οδυσσέας κατεβαίνει στον Άδη για να συναντήσει τις ψυχές των νεκρών. Ο Σάκης Σερέφας αποκαλύπτει ποια ήταν η αρχική εικόνα ή σκέψη από την οποία ξεκίνησε να γεννιέται η «Νέκυια 20 kg»: “Όλοι μας ζούμε με κάποιες απουσίες στη ζωή μας. Απουσίες τεθνεώτων ή ζώντων. Καμιά φορά, η διάκριση ανάμεσα σε αυτές τις δύο κατηγορίες είναι θολή. Η τελεσίδικη απουσία ενός εν ζωή ανθρώπου σε τι διαφέρει από εκείνη ενός τεθνεώτος; Σε τι διαφέρει ένας άνθρωπος που κάποτε υπήρξε έντονα στη ζωή μας, κι έχει μεταναστεύσει πριν από 40 χρόνια στη Νέα Ζηλανδία, χωρίς να έχουμε νέα του από τότε, αλλά γνωρίζουμε πως βρίσκεται εν ζωή, από κάποιον δικό μας άνθρωπο που έπαψε να ζει πριν 40 χρόνια;

Και στις δύο περιπτώσεις, προσπαθεί κανείς να διαχειριστεί αυτήν την απουσία του άλλου μέσω των αναμνήσεων που έχει για αυτόν. Αυτός ο μνημονικός μηχανισμός στη διαχείριση της απουσίας και η προσπάθεια να “ζωντανεύει” κανείς τον απόντα μιλώντας για αυτόν και ενθυμούμενός τον, ήταν το αρχικό ερέθισμα για να γραφτεί το έργο αυτό”.

Ο τίτλος του έργου είναι ιδιαίτερα αινιγματικός. Τι συμβολίζουν για τον Σάκη Σερέφα αυτά τα «20 κιλά» και ποιο βάρος κουβαλούν οι ήρωες της ιστορίας;

“Μιας και ο τίτλος μοιάζει αινιγματικός, ας τον αφήσουμε έτσι μέχρι να δει κανείς το έργο και να τον εννοήσει. Πάντως, είναι αλήθεια πως ο κάθε άνθρωπος έχει τη δική του ζυγαριά για να ζυγίζει τις απουσίες και τις απώλειες άλλων ανθρώπων στη ζωή του.

Για κάποιους, το βάρος της απουσίας είναι αβάσταχτο και για άλλους μοιάζει με πούπουλο. Κάποιοι βιάζονται να λησμονήσουν και κάποιοι αρνούνται να αποχαιρετήσουν. Είναι ένα ζόρι που ο καθένας το ζει με τον τρόπο του. Και το πληρώνει αναλόγως… “ απαντά.

Η σκηνοθέτιδα Ανδρομάχη Χρυσομάλη αναφέρει στο NEWS24/7 πως το έργο του Σάκη Σερέφα τη γοήτευσε: “η διπλή κίνηση που από τη μία πλευρά υπάρχει η αρχαία μνήμη της «Νέκυιας» της Οδύσσειας, η κατάβαση δηλαδή στον κόσμο των νεκρών, και από την άλλη μια βαθιά προσωπική, σχεδόν καθημερινή εμπειρία απώλειας.

Η παράσταση δεν επιχειρεί να αναπαραστήσει μια μυθολογική κάθοδο. Αντίθετα, μεταφέρει αυτή την κάθοδο μέσα στον σύγχρονο άνθρωπο. Η «Νέκυια» εδώ δεν είναι ένα ταξίδι στον Άδη, αλλά μια εσωτερική διαδρομή μέσα στη μνήμη και στο σώμα ενός ανθρώπου που συνεχίζει να ζει, ενώ έχει συμβεί ήδη κάτι ανεπανόρθωτο”.

Και συνεχίζει λέγοντας: “αυτό που με ενδιέφερε σκηνοθετικά ήταν να αντιμετωπίσω το έργο όχι ως αφήγηση πένθους, αλλά ως μια κατάσταση ύπαρξης. Πώς ζει κανείς μετά την απώλεια; Πώς συνεχίζει ο χρόνος όταν μέσα σου κάτι έχει σταματήσει;
Η παράσταση προσπαθεί να σταθεί ακριβώς σε αυτό το εύθραυστο σημείο: εκεί όπου οι ζωντανοί συνεχίζουν να αναπνέουν και οι απόντες παραμένουν παρόντες μέσα στη μνήμη τους”.

Στο σκηνοθετικό της σημείωμα η κ. Χρυσομάλη αναφέρεται σε έναν «ενδιάμεσο χώρο» όπου παρόν και απουσία συνυπάρχουν. Πώς μεταφράζεται αυτή η ιδέα στη σκηνική γλώσσα της παράστασης — στην κίνηση, στο χώρο και στη σχέση των ηθοποιών;

“Η σκηνική γλώσσα της παράστασης επιχειρεί να δημιουργήσει ακριβώς αυτόν τον ενδιάμεσο χώρο, όπου τίποτα δεν είναι απόλυτα παρόν, αλλά ούτε και εντελώς απόν.

Ο χώρος δεν λειτουργεί ρεαλιστικά. Είναι περισσότερο ένας τόπος μνήμης, ένας χώρος όπου οι μορφές εμφανίζονται και αποσύρονται σαν ίχνη. Οι ηθοποιοί δεν κινούνται μόνο ως χαρακτήρες αλλά και ως φορείς μνήμης — σαν να κουβαλούν μέσα στο σώμα τους πρόσωπα, στιγμές και απώλειες.

Η κίνηση έχει συχνά έναν κυκλικό και επαναληπτικό χαρακτήρα, σαν μια τελετουργία που επιστρέφει ξανά και ξανά στο ίδιο σημείο. Αυτό συμβαίνει γιατί το πένθος δεν εξελίσσεται γραμμικά. Επανέρχεται, επιμένει, μεταμορφώνεται.

Στη σχέση των ηθοποιών υπάρχει διαρκώς αυτή η αίσθηση μιας συνύπαρξης με κάτι που δεν είναι ορατό. Οι νεκροί δεν εμφανίζονται ως φαντάσματα τρόμου. Είναι παρόντες ως εγγραφές μνήμης μέσα στους ζωντανούς. Έτσι η σκηνή γίνεται ένας χώρος όπου το παρόν και η απουσία μπορούν να συνυπάρξουν” αναφέρει.

Ποιοι είναι όμως οι ήρωες του έργου;
Ο Σάκης Σερέφας αναφέρει: “Δυο μεσόκοποι. Εκείνη και Εκείνος. Ο καθένας με την απώλεια ενός δικού του ανθρώπου. Εκείνη, μασάει τις αναμνήσεις της, μέχρι που το στόμα της γεμίζει χώμα. Εκείνος, τις κελαηδάει τις αναμνήσεις του και τις ψαρεύει από το χώμα, βάζοντάς τες στο τσεπάκι του. Και οι δύο, λένε ιστορίες για τους απόντες. Και, μέσα από αυτές τις ιστορίες, οι απόντες ζουν μια δεύτερη ζωή. Μια μιλημένη ζωή. Λίγο είναι;”

Μέσα στον σύγχρονο παραλογισμό, τον καταιγισμό γεγονότων και τα ατελείωτα σκρολαρίσματα στα social media, έχουμε χρόνο να βιώσουμε την απουσία αγαπημένων μας προσώπων;

Η Ανδρομάχη Χρυσομάλη απαντά πως “ζούμε σε μια εποχή όπου ο χρόνος μοιάζει να επιταχύνεται διαρκώς. Οι ειδήσεις, οι εικόνες, οι πληροφορίες περνούν μπροστά μας με τέτοια ταχύτητα, που πολλές φορές δεν προλαβαίνουμε να σταθούμε ούτε απέναντι στις ίδιες μας τις εμπειρίες.
Η απώλεια όμως δεν λειτουργεί με αυτόν τον ρυθμό. Το πένθος χρειάζεται σιωπή, χρόνο και χώρο για να υπάρξει. Δεν μπορεί να χωρέσει μέσα σε έναν συνεχή καταιγισμό εικόνων.

Ίσως γι’ αυτό το θέατρο παραμένει ένας τόσο ιδιαίτερος τόπος. Γιατί δημιουργεί έναν χρόνο διαφορετικό από τον καθημερινό. Έναν χρόνο όπου μπορούμε να σταθούμε για λίγο απέναντι σε πράγματα που στην κανονική ζωή αποφεύγουμε ή προσπερνάμε.

Η παράσταση δεν προσπαθεί να δώσει απαντήσεις για την απώλεια. Προσπαθεί απλώς να δημιουργήσει έναν χώρο όπου ο θεατής μπορεί να μείνει για λίγο μέσα σε αυτό το ερώτημα.
Πώς συνεχίζει να υπάρχει η ζωή όταν κάτι έχει χαθεί για πάντα;”

 

ΣΥΝΤΕΛΕΣΤΕΣ

Σκηνοθεσία-Σκηνικά- Κοστούμια -Μουσική επιμέλεια: Ανδρομάχη Χρυσομάλη
Σκηνογραφική/Ενδυματολογική Επιμέλεια: Δανάη Πανά
Μουσική Σύνθεση: Χρύσα Γούτα
Κίνηση: Δημήτρης Σωτηρίου
Φωτισμοί: Ζωή Μολυβδά Φαμέλη
Βοηθός σκηνοθέτη: Δημήτρης Καραγιάννης
Οργάνωση παραγωγής: Αθανασία Ανδρώνη
Φωτογραφίες: Mike Rafail | That long black cloud

Διανομή: Πελαγία Αγγελίδου (Κυρία Νίκη), Ζωή Ευθυμίου (Ευδοκία), Δημήτρης Καραγιάννης (Κύριος Αντώνης, νέος), Αγγελική Κιντώνη (Κόρη Κυρίας Νίκης), Μάρα Μαλγαρινού (Κυρία Νίκη, νέα), Τάσος Παλαντζίδης (Κύριος Αντώνης)