Η Κύπρος, καθρέφτης μιας κουρασμένης εποχής

Μετά το πάρτι των εντυπώσεων γύρω από την Κύπρο, είναι ώρα να πιούμε λίγο νερό, να κατεβάσουμε δυο παυσίπονα και να δούμε τι έμεινε από τη νύχτα. Καθώς αποκλιμακώνεται η ένταση που είχε προκληθεί με την κατάσταση, αρχίζουν πλέον τα πράγματα να τακτοποιούνται μέσα μας. Και είναι η πρώτη καλή στιγμή να ρίξουμε μια ματιά στο τι μένει από αυτή την ιστορία. Και, κυρίως, αν όλο αυτό μπορεί να φέρει κάτι σημαντικό για την επόμενη μέρα, ίσως μια προοπτική σε κάποια από τις πτυχές της πραγματικότητας.

Στο άρθρο “Η Κύπρος κι ένας πόλεμος που όντως έγινε” είχα παραθέσει μερικές σκέψεις από το πεδίο της κρίσης. Μεταξύ άλλων είχα αναφέρει ότι η Ευρωπαϊκή Ένωση τα είχε όλα, εκτός από την πραγματική θέληση να ενωθεί κι έτσι κατάφερε να καταλήξει παρατηρητής των εξελίξεων. Οι λόγοι είναι πολλοί. Ένας από αυτούς φέρει τον κλισέ τίτλο “κρίση ηγεσίας”.

Και είναι ακριβώς έτσι.

Η Ευρωπαϊκή Ένωση δυστύχησε να βιώσει μια σειρά από σοβαρές περιπέτειες που την έβαλαν μοιραία σε μεγαλύτερες, πιο δομικές κρίσεις. Από την οικονομική κατάρρευση, την πανδημία του Covid-19, το μεταναστευτικό και τον πόλεμο στην Ουκρανία, μέχρι τους τριγμούς λόγω της αναθεωρητικής πολιτικής των ΗΠΑ, την αμηχανία απέναντι στη γενοκτονία της Γάζας και τώρα τον πόλεμο στη Μέση Ανατολή. Όλα με τον τρόπο τους γροθιές στο μαλακό υπογάστριο της ευρωπαϊκής συνοχής, υπό μια έννοια.

Οι φυγόκεντρες δυνάμεις κοντράρουν πλέον στα ίσια τις ευρωπαϊκές αξίες, πάνω στις οποίες οικοδομήθηκε η Ευρωπαϊκή Ένωση, σε τέτοιο βαθμό ώστε να τίθενται σε αμφισβήτηση ακόμη και πολιτικές που μέχρι πρόσφατα θεωρούνταν τεχνοκρατικά δεδομένες, από το ESG μέχρι την ΚΑΠ. Όσοι κινούνται επαγγελματικά σε αυτούς τους χώρους καταλαβαίνουν ακριβώς για τι πράγμα μιλάω.

Η κρίση ηγεσίας χτυπά την πόρτα της Ευρώπης σχεδόν δύο δεκαετίες τώρα. Και το κάνει ως σύμπτωμα, όχι ως αίτιο κι αυτό καταμαρτυρά πως κάτι βαθύτερο έχει κουραστεί στο ευρωπαϊκό οικοδόμημα.

Πού είναι λοιπόν οι ηγέτες; Εκείνοι που θα βάλουν πλάτη και θα πάρουν αποφάσεις; Που θα λειτουργήσουν ενωτικά γύρω από τις συγκολλητικές ευρωπαϊκές αξίες που μας έφεραν σε αυτό το ελπιδοφόρο πολιτικό πείραμα;

Πουθενά.

Και είναι λογικό. Οι κοινωνίες, η εποχή και οι συνθήκες γεννούν τους ηγέτες, όχι το ανάποδο. Οι ηγέτες, όπως και οι μεγάλες προσωπικότητες του πολιτισμού, είναι προϊόντα της εποχής τους. Έχουμε τους ηγέτες που αναλογούν στην εποχή μας. Οπωσδήποτε αυτοί μας αξίζουν. Άλλη μια κλισέ εκδοχή της αλήθειας.

Δεν είναι μυστικό: οι κοινωνίες μας είναι κουρασμένες, όπως κι εμείς οι ίδιοι. Κι αυτό οδηγεί στο σπάσιμο της κοινωνικής αλυσίδας, γιατί η συνοχή χρειάζεται κάτι παραπάνω από καλές προθέσεις για να διατηρηθεί. Οι ιδεολογίες και οι συλλογικότητες γοητεύουν όλο και λιγότερο κόσμο. Ένα μίγμα απογοήτευσης, έλλειψης κοινού κώδικα, μικρού attention span και φόβου, έχει κυριεύσει τα πάντα.

Το βλέπουμε στους νέους. Το βλέπουμε στους γέρους. Το βλέπουμε ακόμα και μέσα στο σπίτι μας, την παρέα και τη δουλειά μας. Έτσι, μένουν κάποιοι “σκληροπυρηνικοί” να φωνάζουν και να καλούν σε μαζικούς αγώνες για κάτι που νιώθουμε ότι δεν μας αφορά. Ακόμα κι αν μας αφορά. Δεν είναι όμως θέμα “μάρκετινγκ”, είναι το σύστημα τέτοιο.

Τι λέξη και αυτό το σύστημα…

Εν τέλει, όσοι ξεχωρίζουν, ξεχωρίζουν για λόγους που δεν σχετίζονται με το βασικό διακύβευμα. Ξεχωρίζουν γιατί κερδίζουν τις εντυπώσεις. Επιβάλλονται σε έναν κόσμο εθισμένο στη λήθη της ταχύτητας και στην ταχύτητα της λήθης.

Πίσω στην Κύπρο, ως παράδειγμα και μόνο. Λοιπόν, είτε για τους σωστούς, είτε για τους λάθος λόγους, πάντως λόγω μιας πραγματικής συγκυρίας, τα φώτα έπεσαν πάνω στη μοιρασμένη πατρίδα, στα όπλα, στους πολιτικούς και στους συμμάχους της. Υψώθηκαν σημαίες, κατέφθασαν προεδρικά αεροσκάφη και ακούστηκαν συνθήματα και υποσχέσεις. Τραβήχθηκαν φωτογραφίες, δόθηκαν διαβεβαιώσεις και ελήφθησαν δεσμεύσεις.

Αυτά.

Και μετά;

Μετά καθένας σπίτι του και οι ειδήσεις να επιστρέφουν όπως πάντα στη μικροεπικαιρότητα και τη μικροπολιτική.

Τα οράματα, όταν μένουν απλώς οράματα, καταντούν φαντασιώσεις. Και από φαντασιώσεις άλλο τίποτα στην εποχή του ανέξοδου τσαμπουκά στα social media και του δωρεάν πορνό.

Αν μένει κάτι, τελικά, ως απόσταγμα από αυτές τις διυλίσεις των γεγονότων, εδώ στη μικρή μας γειτονιά, είναι μια λάσπη που πλακώνει τις ψυχές και τις ζωές μας. Μια ανοιχτή συζήτηση με ακομπλεξάριστες παραδοχές, τουλάχιστον από όσους δεν διεκδικούν ψήφους, διορισμούς και πολιτικά λιβανίσματα. Αλλά και μια έλλειψη ηγεσίας που, όσο προχωράμε βαθιά στο μέλλον, θυμίζει περισσότερο παρακμή και λιγότερο κρίση.

Γιατί οι κρίσεις σηματοδοτούν κύκλους και φέρουν στο DNA τους έναν μηχανισμό αυτοδιόρθωσης. Η παρακμή, όμως, έρχεται στο τέλος, αργά και τοξικά και διαβρώνει κάθε θεμέλιο που μας στήριξε μέχρι εδώ.

Και πώς αλλάζουν τα πράγματα, θα πεις.

Ξέρεις. Με έναν όλεθρο.

Και αυτό, κάθε φορά, πονάει πολύ.

*Ο Χρήστος Μιχάλαρος είναι δημοσιογράφος με έδρα την Κύπρο