ΔΝΤ για τράπεζες: Νέες εστίες πίεσης από ενέργεια, επιτόκια και χαμηλότερη ανάπτυξη

Την ώρα που το ελληνικό τραπεζικό σύστημα παραμένει σε σταθερή τροχιά, με ισχυρούς δείκτες κεφαλαιακής επάρκειας, βελτιωμένη ποιότητα χαρτοφυλακίων και επαρκή ρευστότητα, η νέα αξιολόγηση του Διεθνούς Νομισματικού Ταμείου καταγράφει μια σαφή μετατόπιση του κινδύνου από τη φάση της εξυγίανσης, στη φάση της προσοχής.

Βασικό μήνυμα του ΔΝΤ κατά τελευταία ετήσια αξιολόγηση της ελληνικής οικονομίας που διενήργησε είναι ότι οι τράπεζες είναι θωρακισμένες, αλλά το περιβάλλον γύρω τους γίνεται πιο ασταθές, κυρίως λόγω της γεωπολιτικής έντασης στη Μέση Ανατολή, της αβεβαιότητας για την πορεία των επιτοκίων και της επιβράδυνσης της ανάπτυξης.

Επιβράδυνση της πιστωτικής επέκτασης

Η πιστωτική επέκταση συνεχίζει να κινείται θετικά, με την αύξηση της χρηματοδότησης προς τον ιδιωτικό τομέα να διαμορφώνεται στο 5,3% στις αρχές του 2026, εξέλιξη που στηρίζεται κυρίως στη ζήτηση από τις επιχειρήσεις.

Ωστόσο, τα πρώτα σημάδια επιβράδυνσης είναι ήδη ορατά, καθώς η αβεβαιότητα επηρεάζει τις επενδυτικές αποφάσεις και περιορίζει τη διάθεση για ανάληψη νέου δανεισμού.

Το ίδιο ισχύει και για τα νοικοκυριά, τα οποία εμφανίζονται πιο επιφυλακτικά, ιδίως σε ό,τι αφορά τα στεγαστικά δάνεια, παρά το γεγονός ότι η συγκεκριμένη αγορά έχει επιστρέψει σε θετικό πρόσημο για πρώτη φορά μετά από χρόνια, κυρίως λόγω του προγράμματος «Σπίτι μου ΙΙ». Η επανεκκίνηση, ωστόσο, παραμένει εύθραυστη, καθώς ο όγκος των νέων χορηγήσεων εξακολουθεί να κινείται σε χαμηλά επίπεδα.

Η άνοδος των επιτοκίων

Το βασικό ζήτημα που αναδεικνύεται για την επόμενη περίοδο είναι η διπλή πίεση που μπορεί να ασκηθεί στο τραπεζικό σύστημα. Από τη μία πλευρά, το ενδεχόμενο ανόδου των επιτοκίων, σε περίπτωση νέας ενεργειακής αναταραχής, μπορεί να αυξήσει το κόστος δανεισμού και να επιβαρύνει τις δόσεις.

Από την άλλη, η ίδια αυτή αβεβαιότητα ενδέχεται να περιορίσει τη ζήτηση για νέα δάνεια, μειώνοντας τον ρυθμό πιστωτικής επέκτασης. Σε αυτό το περιβάλλον, οι τράπεζες καλούνται να ισορροπήσουν ανάμεσα στη διατήρηση της κερδοφορίας τους και στη διαχείριση των κινδύνων που προκύπτουν από την πραγματική οικονομία.

Τα κόκκινα δάνεια

Παρά τη σημαντική αποκλιμάκωση των μη εξυπηρετούμενων δανείων σε ιστορικά χαμηλά επίπεδα, το πρόβλημα δεν έχει εξαφανιστεί. Υπάρχουν ακόμη τμήματα της οικονομίας που παραμένουν ευάλωτα, κυρίως οι μικρομεσαίες επιχειρήσεις και τα νοικοκυριά με περιορισμένα αποθέματα αποταμίευσης.

Οι πρώτες αντιμετωπίζουν αυξημένο κόστος λειτουργίας και δυσκολότερη πρόσβαση σε χρηματοδότηση, ενώ τα δεύτερα πιέζονται από τη συνεχιζόμενη ακρίβεια και το υψηλό κόστος διαβίωσης. Σε περίπτωση επιδείνωσης των συνθηκών, οι ομάδες αυτές είναι και οι πιο πιθανό να εμφανίσουν καθυστερήσεις στις υποχρεώσεις τους.

Μέτρα στήριξης

Το ΔΝΤ επισημαίνει ότι τα μέτρα στήριξης που ενδεχομένως απαιτηθούν θα πρέπει να είναι στοχευμένα και προσωρινά, αποφεύγοντας τις οριζόντιες παρεμβάσεις. Για τα νοικοκυριά, η κατεύθυνση είναι σαφής: ενίσχυση μέσω του συστήματος κοινωνικής προστασίας, με αξιοποίηση των ψηφιακών εργαλείων ώστε να φτάνει η βοήθεια σε όσους τη χρειάζονται πραγματικά.

Για τις επιχειρήσεις, η στήριξη θα πρέπει να αφορά μόνο βιώσιμες και ενεργοβόρες μονάδες, να είναι χρονικά περιορισμένη και να συνδέεται με επενδύσεις που μειώνουν την ενεργειακή εξάρτηση.

Διαχρονικό πρόβλημα η Δικαιοσύνη

Ένα διαχρονικό πρόβλημα που εξακολουθεί να επηρεάζει το τραπεζικό σύστημα είναι η καθυστέρηση στην απονομή της Δικαιοσύνης. Παρά τις μεταρρυθμίσεις στο πλαίσιο αφερεγγυότητας, η αργή εκδίκαση υποθέσεων καθυστερεί την επίλυση των παλαιών οφειλών και περιορίζει τη δυνατότητα επανένταξης δανειοληπτών στην οικονομική δραστηριότητα.

Αυτό έχει άμεσο αντίκτυπο και στη ζήτηση για νέα δάνεια, ιδιαίτερα στην αγορά κατοικίας.

Συγκέντρωση δανεισμού και Αναβαλλόμενος Φόρος

Την ίδια στιγμή, το ΔΝΤ εστιάζει και σε λιγότερο ορατούς κινδύνους, όπως η αυξημένη συγκέντρωση δανείων σε λίγες μεγάλες επιχειρήσεις, καθώς και η διασύνδεση τραπεζών και κράτους μέσω εργαλείων όπως οι αναβαλλόμενες φορολογικές απαιτήσεις και οι κρατικές εγγυήσεις τιτλοποιήσεων. Αν και οι κίνδυνοι αυτοί χαρακτηρίζονται διαχειρίσιμοι, σε περίπτωση ενός ισχυρού εξωτερικού σοκ θα μπορούσαν να εντείνουν την πίεση στο σύστημα.
Το αγκάθι των ακινήτων

Ιδιαίτερη ανησυχία προκαλεί και η εξέλιξη στην αγορά ακινήτων. Οι τιμές των κατοικιών αυξήθηκαν σημαντικά την τελευταία χρονιά, επιβαρύνοντας περαιτέρω την προσιτότητα της στέγης, ενώ η περιορισμένη προσφορά και το παλαιό κτιριακό απόθεμα ενισχύουν το πρόβλημα. Για τα νοικοκυριά, αυτό σημαίνει ότι ένα ολοένα και μεγαλύτερο μέρος του εισοδήματός τους κατευθύνεται στη στέγαση, περιορίζοντας την οικονομική τους ευελιξία και τη δυνατότητα εξυπηρέτησης δανειακών υποχρεώσεων.

Συνολικά, το μήνυμα της έκθεσης είναι σαφές: το τραπεζικό σύστημα στην Ελλάδα δεν βρίσκεται αντιμέτωπο με άμεσους κινδύνους σταθερότητας, αλλά εισέρχεται σε μια περίοδο όπου οι προκλήσεις μετατοπίζονται. Η ανθεκτικότητα υπάρχει, αλλά η πορεία της οικονομίας, η συμπεριφορά των επιτοκίων και οι πιέσεις σε επιχειρήσεις και νοικοκυριά θα καθορίσουν το αν η σημερινή δυναμική μπορεί να διατηρηθεί. Με άλλα λόγια, το σύστημα είναι ισχυρό, αλλά η συγκυρία απαιτεί συνεχή επαγρύπνηση.