Πιερρακάκης: Μονόδρομος η Ενεργειακή Ένωση – Οι επενδύσεις και τα “προαπαιτούμενα”

Τη σημασία της ενεργειακής ένωσης αλλά και συνολικά των ενωσιακών πολιτικών αναδεικνύει, σε μια συγκυρία αυξημένης γεωπολιτικής αβεβαιότητας και ενεργειακών πιέσεων, ο Κυριάκος Πιερρακάκης υπουργός Εθνικής Οικονομίας και Οικονομικών και Πρόεδρος του Eurogroup, σε συνέντευξή του στον Διευθυντή Ευρωπαϊκού Τμήματος του ΔΝΤ, Άλφρεντ Κάμμερ, στο πλαίσιο των Εαρινών Συνεδριάσεων στην Ουάσινγκτον.

Ο κ. Πιερρακάκης επισήμανε ότι η Ευρώπη ήδη βιώνει τις επιπτώσεις της κρίσης στη Μέση Ανατολή, με καθοριστικούς παράγοντες την ένταση και τη χρονική διάρκεια των διαταραχών, ιδίως σε κρίσιμα περάσματα όπως τα Στενά του Ορμούζ.

“Η προειδοποίηση που έκανε ο Φατίχ Μπιρόλ, εκτελεστικός διευθυντής του Διεθνούς Οργανισμού Ενέργειας (IEA), είναι ιδιαίτερα σαφής: ότι αυτή η κρίση, αν τα Στενά παραμείνουν κλειστά για μεγάλο χρονικό διάστημα, έχει τη δυνατότητα να εξελιχθεί στη μεγαλύτερη ενεργειακή κρίση στην ιστορία” ανέφερε ο κ. Πιερρακάκης και προσέθεσε:

“Αυτό είναι το χειρότερο δυνατό σενάριο, το οποίο πρέπει να προσπαθήσουμε να αποφύγουμε. Αν πάρουμε ως παράδειγμα και τις δύο πετρελαϊκές κρίσεις της δεκαετίας του 1970, η συνολική απώλεια τότε, σε εκατομμύρια βαρέλια ημερησίως, ήταν περίπου 10 εκατομμύρια. Σήμερα, ο αντίστοιχος αριθμός φτάνει τα 13 εκατομμύρια.

Αντίστοιχα, το 2022, λόγω της ρωσικής εισβολής στην Ουκρανία, οι ροές φυσικού αερίου μειώθηκαν από 155 σε 80 δισεκατομμύρια κυβικά μέτρα (BCM), δηλαδή κατά περίπου 75. Αν ανάγουμε τις απώλειες σε ετήσιο επίπεδο σήμερα, φτάνουμε περίπου στα 110 BCM. Αυτό ενδέχεται να εξελιχθεί σε κάτι πολύ μεγαλύτερο και πολύ πιο επιζήμιο.

Αν προσθέσουμε σε αυτό και τα λιπάσματα, το ένα τρίτο των οποίων διέρχεται από τα Στενά του Ορμούζ, καθώς και το ήλιο, το θείο και τα πετροχημικά, τότε έχουμε ένα εξαιρετικά προβληματικό μείγμα.

Ήδη βιώνουμε τις επιπτώσεις, για παράδειγμα στις τιμές των καυσίμων. Όλες οι ευρωπαϊκές οικονομίες λαμβάνουν μέτρα. Η Ευρωπαϊκή Επιτροπή έχει διαμορφώσει μια «εργαλειοθήκη», ένα πλαίσιο δηλαδή αποδεκτών παρεμβάσεων, οι οποίες πρέπει να έχουν προσωρινό, στοχευμένο και προσαρμοσμένο χαρακτήρα.”

Ουσιαστικά ο πρόεδρος του Eurogroup, προειδοποιεί ότι ένα παρατεταμένο σοκ θα μπορούσε να εξελιχθεί σε κρίση μεγαλύτερη ακόμη και από εκείνες της δεκαετίας του 1970, επηρεάζοντας όχι μόνο την ενέργεια αλλά και εφοδιαστικές αλυσίδες, λιπάσματα και βασικές πρώτες ύλες.

«Η Ευρώπη πιο ανθεκτική, αλλά ακόμη εξαρτημένη»

Ωστόσο, όπως ανέφερε, η Ευρώπη εμφανίζεται πιο προετοιμασμένη σε σχέση με το 2022, κυρίως λόγω διαφοροποίησης των πηγών ενέργειας. Παρ’ όλα αυτά συνεχίζει να εισάγει περίπου το 57% της ενέργειάς της, τα ενεργειακά δίκτυα είναι γηρασμένα ενώ απαιτούνται επενδύσεις εκατοντάδων δισεκατομμυρίων.

“Είμαστε πιο ανθεκτικοί σε σχέση με το 2022; Ναι, είμαστε. Όμως εξακολουθούμε να εισάγουμε, αν δεν κάνω λάθος, περίπου το 57% της ενέργειάς μας. Από μόνο του αυτό σημαίνει ότι τα ενεργειακά σοκ μάς επηρεάζουν”ανέφερε συγκεκριμένα ο κ. Πιερρακάκης και προσέθεσε:

“Από την άλλη πλευρά, αν δούμε την ηλεκτρική ενέργεια, το 47% της παραγωγής προέρχεται πλέον από ανανεώσιμες πηγές. Έχουμε ξεκινήσει να επενδύουμε στα δίκτυα στην Ευρώπη; Ναι. Αλλά πρέπει να επενδύσουμε πολύ περισσότερο. Τα δίκτυά μας έχουν κατά μέσο όρο ηλικία άνω των 40 ετών” τόνισε.

Επενδύσεις 580 δισεκ. ευρώ

Με βάση τα όσα είπε ο κ. Πιερρακάκης, “οι επενδύσεις που απαιτούνται εκτιμώνται περίπου στα 580 δισ. ευρώ. Συνεπώς: πρώτον, οι επενδύσεις στα δίκτυα είναι εκ των ων ουκ άνευ, δεύτερον, απαιτούνται περισσότερες επενδύσεις στην αποθήκευση ενέργειας, και τρίτον, στις διασυνδέσεις” ανέφερε και εστίασε στην Ευρωπαϊκή Τράπεζα Επενδύσεων, που όπως είπε “διαδραματίζει ιδιαίτερα θετικό ρόλο. Ωστόσο, είναι σαφές ότι χρειάζεται να γίνουν περισσότερα.

Και σε θεσμικό επίπεδο, η προώθηση μιας πλήρους Ενεργειακής Ένωσης στην Ευρώπη θα έχει άμεσο και θετικό αντίκτυπο, όχι μόνο στην ενέργεια, αλλά και συνολικά στην ανταγωνιστικότητα” τόνισε και σημείωσε ότ ‘αυτό είναι απαραίτητο για να μπορέσουμε να υλοποιήσουμε το συνολικό όραμα που περιγράφεται στις εκθέσεις Ντράγκι και Λέτα.

Η Ενεργειακή Ένωση ως καταλύτης ανταγωνιστικότητας

Κεντρικό σημείο της τοποθέτησης του κ. Πιερρακάκη αποτελεί η ανάγκη για μια πλήρη Ενεργειακή Ένωση. «Η προώθηση μιας Ενεργειακής Ένωσης θα έχει θετικό αντίκτυπο όχι μόνο στην ενέργεια, αλλά συνολικά στην ανταγωνιστικότητα.»

Συνολικά ο κ. Πιερρακάκης ανέδειξε τον πυρήνα της ατζέντας που έχει ως πρόεδρος της Ευρωομάδας, που εστιάζει στην οικονομική ενοποίηση της ΕΕ, ως προαπαιτούμενο της ενεργειακής ένωσης.

“Συχνά μιλάμε για την Ένωση Αποταμιεύσεων και Επενδύσεων, για την ενιαία αγορά, για το «28ο καθεστώς», για τη ψηφιακή χρηματοδότηση και την ανάπτυξη του ψηφιακού ευρώ, καθώς και για τη συνολική ρύθμιση του ψηφιακού χρηματοπιστωτικού τομέα ως βασικές προτεραιότητες του ευρωπαϊκού εγχειρήματος σήμερα.

Όμως, χωρίς την υλοποίηση μιας πλήρους Ενεργειακής Ένωσης με αυτούς τους όρους, δεν θα μπορέσουμε να δημιουργήσουμε τις απαραίτητες προϋποθέσεις για να επιτύχουμε όλους αυτούς τους στόχους” τόνισε.

Ενοποίηση η μόνη λύση

Όπως τόνισε ο κ. Πιερρακάκης, “βλέπω μια φιλοσοφική ομοιότητα με όσα χρειάστηκε να υλοποιήσουμε στην Ελλάδα όταν η κυβέρνηση στην οποία συμμετέχω ανέλαβε την εξουσία.

Με μία έννοια, είχαμε μπροστά μας μια δυαδικότητα. Από τη μία, έπρεπε να επιλύσουμε τα εκκρεμή ζητήματα του παρελθόντος – εκείνες τις μεταρρυθμίσεις που βλέπει κανείς συχνά σε ακαδημαϊκές μελέτες και που δεν έχουν υλοποιηθεί για δεκαετίες – και οι οποίες έχουν προφανές αναπτυξιακό όφελος. Αυτό είναι σε μεγάλο βαθμό και το αντικείμενο της συζήτησης σήμερα στην Ευρώπη.

Για την Ελλάδα, αυτό σήμαινε την αποκατάσταση μιας υγιούς δημοσιονομικής θέσης και την προώθηση ενός ευρύτατου φάσματος μεταρρυθμίσεων σε όλους τους τομείς πολιτικής. Το αντίστοιχο σε ευρωπαϊκό επίπεδο είναι η πλήρης αξιοποίηση της Ενιαίας Αγοράς, η Ένωση Αποταμιεύσεων και Επενδύσεων και όλα τα επιμέρους στοιχεία της.

Στο παρελθόν μιλούσαμε για την Ένωση Κεφαλαιαγορών και την Τραπεζική Ένωση. Σήμερα, αυτό έχει εξελιχθεί σε μια πιο ολοκληρωμένη ατζέντα, την Ένωση Αποταμιεύσεων και Επενδύσεων (SIU). Στην ουσία, όμως, ο στόχος παραμένει ο ίδιος: να απελευθερώσουμε το πλήρες δυναμικό της ενιαίας αγοράς.” τόνισε και συμπλήρωσε:

“Σε έναν κόσμο ταχύτατης τεχνολογικής καινοτομίας, η αναπαραγωγή του ίδιου ρυθμιστικού πλαισίου 27 φορές αποτελεί σπατάλη χρόνου και πόρων και δεν μας επιτρέπει να αξιοποιήσουμε πλήρως το οικονομικό μας δυναμικό.

Το ΔΝΤ εκτιμά ότι η πλήρης εφαρμογή της SIU και της ενιαίας αγοράς θα μπορούσε να αυξήσει την ανάπτυξη κατά 5% έως 7%. Επιπλέον, μελέτες του ΔΝΤ δείχνουν ότι τα εσωτερικά εμπόδια στην ΕΕ ισοδυναμούν με «αόρατους δασμούς» της τάξης του 110% στις υπηρεσίες και 44% στη μεταποίηση.

Άρα υπάρχει ένα σαφές «μέρισμα» από τα προφανή: αυτό που παραδοσιακά κάνουμε ως Ευρωπαίοι.

Από την άλλη πλευρά, υπάρχει και η δεύτερη διάσταση: τα ζητήματα του μέλλοντος. Την ίδια στιγμή που συζητάμε για τα Στενά του Ορμούζ, αντιμετωπίζουμε και την τεχνητή νοημοσύνη, εταιρείες όπως η Anthropic, και τη διακυβέρνηση των νέων τεχνολογιών.

Σε μια πιο «σουμπετεριανή» προσέγγιση, πρόκειται για δημιουργική καταστροφή: υπάρχει το στοιχείο της δημιουργίας αλλά και της καταστροφής. Πρέπει να περιορίσουμε τις αρνητικές επιπτώσεις, αλλά ταυτόχρονα να αξιοποιήσουμε στο έπακρο τις δυνατότητες ανάπτυξης που προσφέρουν αυτές οι τεχνολογίες, κάτι που μπορεί να ενισχύσει σημαντικά την παραγωγικότητα.

Για να το πετύχουμε αυτό, πρέπει πρώτα να επιλύσουμε τα εκκρεμή ζητήματα και να «βάλουμε σε τάξη το σπίτι μας». Παράλληλα, χρειάζεται μια σαφής στρατηγική, ειδικά στον τομέα της τεχνολογίας: ένα ξεκάθαρο δόγμα για το πού και πώς επενδύουμε.

Και εδώ, ειλικρινά, πρέπει να εστιάσουμε έντονα στη στήριξη ευρωπαϊκών «πρωταθλητών» και στη δημιουργία οικοσυστημάτων γύρω από αυτούς. Δεν αναφέρομαι σε επιδοτήσεις, αλλά σε μια φιλοσοφία ενίσχυσης εκείνων που βρίσκονται κοντά στην τεχνολογική αιχμή, αντί να προσπαθούμε διαρκώς να καλύψουμε το χαμένο έδαφος. Βεβαίως, σε ορισμένους τομείς αυτό είναι απαραίτητο, όταν τίθενται ζητήματα κυριαρχίας ή εθνικής ασφάλειας, όπως στις περιπτώσεις της Airbus ή του Galileo.

Αλλά όταν ήδη υπάρχουν ισχυροί παίκτες – όπως η ASML, η Ericsson, η Nokia στον τομέα του 5G ή η SAP – μπορούμε να ενισχύσουμε τα οικοσυστήματα γύρω τους και να τους καταστήσουμε ακόμη πιο ανταγωνιστικούς σε παγκόσμιο επίπεδο.

Αυτή η προσέγγιση μπορεί να οδηγήσει σε ακόμη υψηλότερη ανάπτυξη, αξιοποιώντας πλήρως τις δυνατότητες της αγοράς για κλιμάκωση.

Αν δούμε τις νεοφυείς επιχειρήσεις στην Ευρώπη, είτε γερμανικές είτε ελληνικές είτε από άλλα κράτη-μέλη, παρατηρούμε ότι, όταν φτάνουν σε ένα μέγιστο στάδιο ανάπτυξης, συχνά στρέφονται σε αμερικανικές επενδυτικές τράπεζες. Πολλές μετατρέπονται σε εταιρείες τύπου Delaware για να προσελκύσουν χρηματοδότηση από τις ΗΠΑ.

Αυτό δεν είναι κακό. Το ερώτημα όμως είναι: γιατί η Ευρώπη να μην διαθέτει τις πλήρεις δυνατότητες ώστε αυτό να γίνεται εντός των συνόρων της;

Θα έπρεπε να έχουμε αυτή την επιλογή. Και αυτή είναι ακριβώς η ουσία της Ένωσης Αποταμιεύσεων και Επενδύσεων και της πλήρους αξιοποίησης της ενιαίας αγοράς προς όφελος κάθε Ευρωπαίου πολίτη και κάθε Ευρωπαίου επιχειρηματία” τόνισε ο κ. Πιερρακάκης.

Το μέλλον της ‘πράσινης συμφωνίας”

Στο μεταξύ σε ερώτηση του Διευθυντή Ευρωπαϊκού Τμήματος του ΔΝΤ, Άλφρεντ Κάμμερ για το ένα η προώθηση της Πράσινης Συμφωνίας θα καταστήσει την ενέργεια πιο προσιτή και πιο σταθερή αλλά και για ενδεχόμενα “πισωγυρίσματα” δεδομένης της τρέχουσας συζήτησης για μείωση του κόστους εν μέσω της κρίσης ο κ. Πιερρακάκης τόνισε ότι υπάρχει ανησυχία για το ότι σε ορισμένα κράτη-μέλη και σε ορισμένους τομείς αρχίζουν να εμφανίζονται φωνές αμφισβήτησης της σημασίας της πράσινης μετάβασης.

“Από την άλλη πλευρά, βλέπω, και νομίζω ότι οι περισσότεροι βλέπουν, τη σαφή ευκαιρία που έχουμε μπροστά μας. Το ερώτημα είναι: μπορούν οι κρίσεις να μας καθορίσουν; Δυστυχώς, ναι” τόνισε ο κ. Πιερρακάκης και παραλλήλισε την τρέχουσα κατάσταση με τα όσα συνέβησαν με την Ελληνική κρίση χρέους.

“Πώς θα «μεταβολίσουμε» την κρίση που προκύπτει από την κατάσταση στα Στενά του Ορμούζ;”

“Έχει ενδιαφέρον ότι στην ελληνική ετυμολογία η λέξη «κρίση» συνδέεται ή ταυτίζεται με τη έννοια της «απόφασης» ή της «κρίσης/αξιολόγησης». Πρέπει να κρίνεις πώς θα αντιμετωπίσεις με τον βέλτιστο τρόπο την εκάστοτε κρίση που έχεις μπροστά σου.

Αν δούμε την πετρελαϊκή κρίση της δεκαετίας του 1970, ο τρόπος με τον οποίο αντιδράσαμε τότε διαμόρφωσε σε μεγάλο βαθμό τον κόσμο που έχουμε σήμερα. Δημιουργήθηκε ο Διεθνής Οργανισμός Ενέργειας (IEA). Πολλές χώρες επένδυσαν στην πυρηνική ενέργεια. Τότε ανακαλύφθηκε και αξιοποιήθηκε σε μεγαλύτερη κλίμακα το σοβιετικό φυσικό αέριο, ενώ ξεκίνησαν ευρύτερα και οι έρευνες στη Βόρεια Θάλασσα.”

Στοχευμένα μέτρα αντί οριζόντιων παρεμβάσεων

Αναφερόμενος στις πολιτικές στήριξης, ο Πιερρακάκης υπογράμμισε παράλληλα, την ανάγκη «χειρουργικής στόχευσης», ώστε να προστατεύονται οι πιο ευάλωτοι χωρίς υπερβολική επιβάρυνση των δημόσιων οικονομικών.

Φέρνει ως παράδειγμα την ελληνική εμπειρία:

• το Fuel Pass ως στοχευμένο μέτρο για τα νοικοκυριά
• την επιδότηση στο πετρέλαιο κίνησης για τις επιχειρήσεις
• την αποφυγή μόνιμων φορολογικών παρεμβάσεων

Τόνισε, ωστόσο, ότι η εφαρμογή τέτοιων πολιτικών είναι πολύ πιο δύσκολη στην πράξη απ’ ό,τι στη θεωρία, ειδικά όταν η διάρκεια της κρίσης παραμένει άγνωστη.