Στενά Ορμούζ, ώρα μηδέν: Πώς θα μπορούσαν να ανοίξουν; Τα τρία σενάρια

Η παγκόσμια οικονομία βρίσκεται σε κατάσταση συναγερμού καθώς η κρίση στα Στενά του Ορμούζ, η οποία ξεκίνησε στις αρχές Μαρτίου 2026, συνεχίζεται. Με τη ναυσιπλοΐα να έχει υποστεί σοβαρό πλήγμα από τις αρχές Μαρτίου, η διεθνής κοινότητα παρακολουθεί με κομμένη την ανάσα τις εξελίξεις, καθώς από το πέρασμα αυτό εξαρτάται το 25% του παγκόσμιου υγροποιημένου φυσικού αερίου (LNG) και εκατομμύρια βαρέλια πετρελαίου καθημερινά.

Αυτή τη στιγμή εκατοντάδες πλοία (περίπου 150) παραμένουν αγκυροβολημένα στα ανοικτά του Ομάν. Πολλά από αυτά έχουν απενεργοποιήσει τα συστήματα εντοπισμού τους (Going Dark) ή εκπέμπουν σήματα “κινεζικής συνάφειας” για να αποφύγουν ιρανικές επιθέσεις. Οι δε αμερικανικές δυνάμεις έχουν εκδώσει Notice to Mariners (NOTAM) προειδοποιώντας ότι οποιοδήποτε μη εξουσιοδοτημένο σκάφος πλησιάσει σε απόσταση μικρότερη των 2 μιλίων από αμερικανικό πλοίο θα θεωρηθεί εχθρικό και θα δεχθεί πυρά.

Την ώρα που όλοι περιμένουν τις επόμενες αποφάσεις Τραμπ, στο τραπέζι κυριαρχούν τρία συγκεκριμένα σενάρια για την αποκατάσταση της ροής των δεξαμενόπλοιων. Το πρώτο και πιο επιθυμητό είναι αυτό της διπλωματικής διεξόδου. Το δεύτερο σενάριο προβλέπει τη χρήση ναυτικών και αεροπορικών δυνάμεων. Τέλος, εξετάζεται η λύση μιας διεθνούς αποστολής υπό την αιγίδα του ΟΗΕ. Το σενάριο αυτό προβλέπει τη συγκρότηση μιας πολυεθνικής ναυτικής δύναμης, στην οποία θα συμμετέχουν ευρωπαϊκές, ασιατικές και αραβικές δυνάμεις. Στόχος είναι η νομιμοποίηση της παρουσίας ξένων στόλων στα Στενά ως εγγυητών της ελευθερίας της ναυσιπλοΐας, αποφεύγοντας τη λογική μιας μονομερούς αμερικανικής επίθεσης.

Τα τρία επικρατέστερα σενάρια

Το Conversation κάνει μια “σούμα” των τριών πιθανών σεναρίων παρακάτω, ως εξής:

1. Επίτευξη κατάπαυσης του πυρός

Μια εκεχειρία θα μπορούσε να προκύψει εάν το Ιράν συνθηκολογήσει με τις απαιτήσεις Τραμπ για το άνοιγμα των στενών, έστω και προσωρινά, μέχρι να επιτευχθεί μια οριστική συμφωνία.

Σε αυτό το σενάριο, ο έλεγχος των στενών θα παρέμενε κυρίως σε ιρανικά χέρια. Παρόλο που οι εχθροπραξίες θα σταματούσαν, είναι πολύ πιθανό το Ιράν να επιδιώξει την επιβολή μόνιμων διοδίων σε κάθε ξένο πλοίο που διέρχεται.

Αναφορές δείχνουν ότι τις τελευταίες εβδομάδες έχουν ήδη επιβληθεί διόδια σε πλοία που προσπαθούσαν να εξέλθουν από τα στενά. Αυτό θα μπορούσε να εκληφθεί ως ένα έκτακτο πολεμικό μέτρο, το οποίο το Ιράν γνώριζε ότι μπορούσε να επιβάλει σε απελπισμένες ναυτιλιακές εταιρείες.

Η επιβολή διοδίων σε διεθνή στενά, όπως του Ορμούζ, απαγορεύεται από το διεθνές δίκαιο σε καιρό ειρήνης. Ωστόσο, το Ιράν ίσως αγνοήσει αυτόν τον περιορισμό μετά από εβδομάδες αμερικανικών και ισραηλινών βομβαρδισμών. Το Ιράν ήδη κατηγορείται ότι επιβάλλει αυθαίρετα διόδια σε περιορισμένο αριθμό πλοίων για να επιτρέψει την έξοδό τους από τον Κόλπο.

Είναι εξαιρετικά πιθανό, όποιο κι αν είναι το μέλλον των στενών, το Ιράν να προσπαθήσει να μονιμοποιήσει αυτό το καθεστώς διοδίων. Οι ναυτιλιακές εταιρείες, που θα επωμίζονταν αρχικά το κόστος, πιθανότατα θα συμβιβάζονταν προκειμένου να μη διακοπεί η κίνηση των πλοίων τους.

Αυτό το επιπλέον κόστος θα μετακυλιόταν στην αγορά, οδηγώντας σε αναπόφευκτες αυξήσεις τιμών για όλα τα εξαγώγιμα προϊόντα του Κόλπου. Αυτό είναι και το επικρατέστερο σενάριο, αλλά προϋποθέτει υποχωρήσεις του Ιράν ως προς τις πυρηνικές του φιλοδοξίες.

2. Χερσαία επέμβαση των ΗΠΑ

Το δεύτερο σενάριο θέλει τις ΗΠΑ να μεταβαίνουν από τις αεροπορικές και πυραυλικές επιθέσεις σε μια χερσαία επιχείρηση με την αποστολή στρατευμάτων (“boots on the ground”).

Με την πρόσφατη ενίσχυση των δυνάμεών τους κατά 5.000 στρατιώτες – ανεβάζοντας τον συνολικό αριθμό στους 50.000 στην περιοχή – οι ΗΠΑ δείχνουν έτοιμες για μια τέτοια επίθεση.

Υπάρχουν πολλές εικασίες για το αν οι ΗΠΑ θα κατελάμβαναν πρώτα το νησί Καρκ, από όπου διέρχεται το 90% των εξαγωγών αργού πετρελαίου του Ιράν, ώστε να το χρησιμοποιήσουν ως ορμητήριο.

Ωστόσο, το Καρκ δεν βρίσκεται εντός των στενών και δεν προσφέρει άμεσο στρατηγικό πλεονέκτημα για το άνοιγμά τους. Μια τέτοια επιχείρηση θα απαιτούσε τεράστια ναυτική ισχύ για την εκκαθάριση των στενών από απειλές (όπως νάρκες) και τη συνεχή συνοδεία εμπορικών πλοίων.

Πρόσφατες δηλώσεις του Τραμπ δείχνουν ότι δεν επιθυμεί να δράσει μόνος χωρίς τη στήριξη των συμμάχων, η οποία όμως δεν είναι δεδομένη και σε κάποιες περιπτώσεις έχει αποκλειστεί ρητά. Παρά τη στρατιωτική υπεροχή, το ρίσκο είναι μεγάλο και αυτή η επιλογή μοιάζει επί του παρόντος απίθανη.

3. Τερματισμός του πολέμου με τα στενά κλειστά

Στο τρίτο σενάριο, ο πόλεμος σταματά αλλά η ασφαλής διέλευση δεν αποκαθίσταται.

Υπάρχει μια αυξανόμενη τάση για τη δημιουργία μιας διεθνούς συμμαχίας που θα λύσει το πρόβλημα. Στις 11 Μαρτίου, το Συμβούλιο Ασφαλείας του ΟΗΕ υιοθέτησε το Ψήφισμα 2817 για την ασφάλεια της ναυσιπλοΐας στο Ορμούζ.

Ένα νέο ψήφισμα θα μπορούσε να εξουσιοδοτήσει κράτη – μέλη να αναλάβουν συλλογική δράση. Αυτό θα έδινε νομική βάση για την εκκαθάριση των στενών από μια ναυτική δύναμη υπό την εντολή του ΟΗΕ.

Χώρες όπως η Μεγάλη Βρετανία, η Αυστραλία, αλλά και ασιατικές δυνάμεις όπως η Κίνα, θα εξέταζαν τη συμμετοχή τους μόνο αφού σταματήσουν οι εχθροπραξίες μεταξύ ΗΠΑ και Ιράν. Αυτή η λύση αποτελεί την “εφεδρική επιλογή” (fall-back option) σε περίπτωση που το αδιέξοδο συνεχιστεί και οι ΗΠΑ αποσυρθούν κηρύσσοντας νίκη.

Το βέβαιο είναι ότι η πρότερη κατάσταση (status quo) δεν θα επανέλθει. Ακόμα και με ειρήνη, το Ιράν θα διατηρήσει τη δυνατότητα ελέγχου των στενών λόγω γεωγραφικής θέσης – μια πραγματικότητα που ο κόσμος θα πρέπει πλέον να αποδεχτεί.

Υπενθυμίζεται πως ο Τραμπ “προειδοποίησε” ότι αν δεν υπάρξει συμφωνία, οι ΗΠΑ θα βομβαρδίσουν εργοστάσια παραγωγής ενέργειας και γέφυρες στο Ιράν, δηλώνοντας χαρακτηριστικά ότι “ένας ολόκληρος πολιτισμός μπορεί να πεθάνει”.