Η Γαλλία καταργεί νόμο του 17ου αιώνα για τη δουλεία

Δύο αιώνες αφότου η Γαλλία κατήργησε τη δουλεία, οι Γάλλοι βουλευτές της κάτω Βουλής ενέκριναν νομοσχέδιο για την κατάργηση του νόμου του 17ου αιώνα, που κατέτασσε ανθρώπους σε ιδιοκτησία σε όλες τις αποικίες της Γαλλίας και εξακολουθούσε να παραμένει “σιωπηλά” σε ισχύ.

Έτσι λοιπόν, η Εθνοσυνέλευση ψήφισε με σπάνια ομοφωνία 254-0 υπέρ της έγκρισης του νομοσχεδίου που καταργεί τον “Code Noir” (Μαύρο Κώδικα), διάταγμα που υπεγράφη το 1685 από τον βασιλιά Λουδοβίκο XIV.

Η Γαλλία κατήργησε τη δουλεία το 1848, αλλά ο Code Noir δεν είχε ποτέ επισήμως καταργηθεί. Η σημερινή ψηφοφορία θεωρείται σημαντικό βήμα στην αντιμετώπιση του αποικιακού παρελθόντος της Γαλλίας.

Ο Πρόεδρος της Γαλλίας, Εμανουέλ Μακρόν, την περασμένη εβδομάδα ανέφερε την ιδέα των αποζημιώσεων για τη δουλεία, χωρίς να δώσει λεπτομέρειες.

Επί της ουσίας, ο νόμος καθιστούσε ανθρώπους κινητή περιουσία, θεσμοθετώντας την καταναγκαστική εργασία αλλά και τη δυνατότητα να ξυλοκοπούνται, να πωλούνται, να βιάζονται και να δολοφονούνται από τους «ιδιοκτήτες» τους. Κι όμως έναν τέτοιο νόμο, όπως μεταδίδει το AP, η Γαλλία δεν τον κατήργησε ποτέ επίσημα, γεγονός που προκαλεί αλγεινή εντύπωση τόσο στο εξωτερικό όσο και στο εσωτερικό της χώρας.

Στην Εθνοσυνέλευση, η συζήτηση έγινε έντονη. Ο βουλευτής Steevy Gustave, απόγονος υποδουλωμένων ανθρώπων από τη Μαρτινίκα, είπε στους συναδέλφους του ότι η κατάργηση ήταν αναγκαία «αλλά καμία ψήφος μόνη της δεν μπορεί να αποκαταστήσει αιώνες κατεστραμμένων ζωών».

«Δεν είμαστε απόγονοι σκλάβων», είπε, ξεσπώντας σε δάκρυα. «Είμαστε απόγονοι ανθρώπων γεννημένων ελεύθερων, που στη συνέχεια υποβιβάστηκαν στα χειρότερα — στη σκλαβιά».

Η εμβέλεια του κώδικα ήταν απόλυτη. Το Άρθρο 44 χαρακτήριζε τα υποδουλωμένα άτομα ως «κινητή ιδιοκτησία». Άλλα άρθρα διέτασσαν ακρωτηριασμό για όσους το έσκαγαν και όριζαν ότι η μαρτυρία ενός τέτοιου ατόμου δεν ήταν άξια προσοχής.

Τα 60 άρθρα του Code Noir «δεν θα έπρεπε ποτέ να επιβιώσουν της κατάργησης της δουλείας» τον 19ο αιώνα, είπε την περασμένη εβδομάδα ο Πρόεδρος Εμανουέλ Μακρόν.

«Η σιωπή, ακόμα και η αδιαφορία, που διατηρήσαμε σχεδόν δύο αιώνες για αυτόν τον Μαύρο Κώδικα δεν είναι πλέον παράλειψη», είπε ο Μακρόν. «Έχει λάβει τη μορφή προσβολής».

Όπως και οι προηγούμενοι Γάλλοι πρόεδροι, ο Μακρόν δεν ζήτησε συγγνώμη.

Η Γαλλία καλείται να αντιμετωπίσει το παρελθόν της

Νομικά, η επίσημη κατάργηση του νόμου είναι το εύκολο μέρος. Ο Code Noir έχασε κάθε ισχύ το 1848, όταν η Γαλλία κατήργησε τη δουλεία.

Η Γαλλία δεν απελευθέρωσε τις αποικίες της: οι τέσσερις παλαιότερες — Γουαδελούπη, Μαρτινίκα, Γαλλική Γουιάνα και Ρεϋνιόν — έγιναν πλήρεις υπερπόντιες περιοχές της Γαλλίας το 1946. Αυτό σημαίνει ότι κυβερνώνται από το Παρίσι όπως και οποιαδήποτε άλλη περιοχή.

Οι περίπου 1,9 εκατομμύρια κάτοικοί τους, οι περισσότεροι απόγονοι υποδουλωμένων ατόμων, είναι Γάλλοι πολίτες.

Παρά το ότι αποτελούν πλήρες τμήμα της Γαλλίας, οι υπερπόντιες περιοχές παραμένουν από τις φτωχότερες. Η ανεργία είναι περίπου διπλάσια από αυτή της ηπειρωτικής Γαλλίας και πάνω από τα τρία τέταρτα των νοικοκυριών στη Μαϊότ ζουν κάτω από το εθνικό όριο φτώχειας.

Σοκ από την ανακάλυψη ότι ο νόμος δεν είχε ακυρωθεί

Πριν ανακαλύψει την αλήθεια και ο ίδιος ο Γάλλος βουλευτής Μαξ Ματιάζεν που κατέθεσε την πρόταση για την κατάργηση του νόμου δεν γνώριζε ότι εξακολουθούσε να είναι τυπικά σε ισχύ.

Ο ίδιος είχε αγοράσει αντίτυπα του κειμένου όλα αυτά τα χρόνια και τα άφηνε στο ράφι του.

«Ως δισέγγονος ανθρώπων που ήταν σκλάβοι, ποτέ δεν είχα μπορέσει να το διαβάσω ολόκληρο», είπε. «Αυτό έγινε από ανθρώπους — εναντίον ανθρώπων».

Για εκείνον, η ψηφοφορία αποτελεί «μέσο ώστε να αποκαταστήσουμε την ανθρωπιά μας» σε μια Γαλλία της οποίας «το σύνθημα είναι ελευθερία, ισότητα, αδελφότητα», ενώ παράλληλα επισημαίνει πως και σήμερα «στη Γουαδελούπη (σ.σ.: πρώην αποικία της Γαλλίας), στις πιο σημαντικές διοικητικές θέσεις, στις κρατικές δομές, βρίσκονται λευκοί».