Ιράν: Η εκεχειρία ως ανάχωμα στις ανησυχίες για επανάληψη του σκηνικού με τα πετρελαϊκά σοκ 2022 και 2008

Η επίτευξη εκεχειρίας δύο εβδομάδων μεταξύ ΗΠΑ – Ιράν προκάλεσε ράλι ανακούφισης στα διεθνή χρηματιστήρια και «βύθισε» τις τιμές του πετρελαίου, καθώς άνοιξε ο δρόμος για ουσιαστικές διαπραγματεύσεις για τον τερματισμό των πολεμικών συγκρούσεων.

Όμως μερίδα αναλυτών τονίζουν ότι «είμαστε ακόμη στην ομίχλη του πολέμου» και ότι υπάρχει υψηλός κίνδυνος αντιστροφής, εκτιμώντας ότι η κατάπαυση του πυρός ΗΠΑ-Ιράν είναι «εύθραυστη» και ότι οι προτάσεις και των δύο πλευρών αποτελούν μόνο ένα αρχικό πλαίσιο για περαιτέρω συνομιλίες.

Επίσης εκτιμούν ότι η μαζική επανεκκίνηση των μεταφορών πετρελαίου δεν είναι εξασφαλισμένη παρά την εκεχειρία ΗΠΑ-Ιράν, τονίζοντας ότι η αποκατάσταση της μεγαλύτερης διαταραχής στην ιστορία της αγοράς πετρελαίου δεν θα γίνει γρήγορα ή εύκολα και αυτό σημαίνει συνεχιζόμενες υψηλές τιμές και έλλειψη προμηθειών σε μεγάλες εισαγωγικές χώρες.

Οι επόμενες ημέρες θα δείξουν πόσο θα «τρέξει» η ροή δεξαμενόπλοιων μέσω των Στενών του Ορμούζ, καθώς οι όροι που μπορεί να επιβάλει το Ιράν σ τη διέλευση πλοίων παραμένουν ασαφείς.

Όπως σημειώνουν αναλυτές, οι αγορές ενέργειας μπορεί να ενθουσιάστηκαν μετά την ανακοίνωση εκεχειρίας, όμως μπορεί να επανέλθει ο σκεπτικισμός καθώς η επανεκκίνηση κλειστών εγκαταστάσεων και παραγωγής που είχαν διακόψει την λειτουργία τους λόγω του πολέμου, μπορεί να πάρει εβδομάδες έως και μήνες.

Σχεδόν 15 εκατ. βαρέλια ημερησίως από την περιοχή του Κόλπου βρίσκονται εκτός αγοράς, λόγω διακοπών στην παραγωγή, αυξανόμενων κινδύνων στις υποδομές και περιορισμών στις μεταφορές.

Σύμφωνα με τη Citi η διαταραχή στις ροές ενέργειας εκτιμάται ότι οδηγεί σε απώλεια έως και 11 έως 16 εκατομμυρίων βαρελιών ημερησίως, ένα μέγεθος που υπερβαίνει αναλογικά τα ιστορικά ενεργειακά σοκ.

Πριν την επίτευξη της εκεχειρίας μερίδα αναλυτών εξέφραζαν την ανησυχία τους, μήπως η άνοδος των διεθνών τιμών πετρελαίου δημιουργήσει ένα σκηνικό στις αγορές που θα θυμίζει την περίοδο πριν από την παγκόσμια χρηματοπιστωτική κρίση του 2008.

Τότε η τιμή πετρελαίου διπλασιάστηκε στα $140 το βαρέλι μέχρι τον Αύγουστο του 2008 από τα $70 τον Ιούλιο του 2007.

Οι τιμές του πετρελαίου έχουν εκτοξευθεί από την έναρξη του πολέμου. Ωστόσο, παραμένουν κάτω από το υψηλότερο επίπεδο που παρατηρήθηκε μετά την εισβολή της Ρωσίας στην Ουκρανία το 2022. Η ρωσική εισβολή εκτοξεύει την τιμή στα 139,13 δολάρια, το υψηλότερο επίπεδο από το 2008, όταν είχε εκτοξευθεί στο απόλυτο ρεκόρ των 147,50 δολαρίων. Ο πόλεμος στο Ιράν που ξέσπασε στις 28 Φεβρουαρίου έχει ήδη ωθήσει τις τιμές πετρελαίου σε άνοδο έως και τα $120.

Oι αγορές δεν προεξόφλησαν ούτε ένα αποτέλεσμα τύπου 2022, όταν το Brent ήταν πάνω από 100 δολάρια/βαρέλι για περίπου 5 μήνες, ενώ είναι πολύ χαμηλότερα από το ρεκόρ του 2008.

Επίσης, σε αντίθεση με τα πετρελαϊκά σοκ τόσο του 2022 όσο και της δεκαετίας του 1970, ο πληθωρισμός είναι γενικά γύρω από τον στόχο, τουλάχιστον μέχρι τώρα.

Τουλάχιστον προς το παρόν, δεν φτάσαμε στα ιστορικά όρια που έχουν συμβαδίσει με σημαντικές κινήσεις risk-off σε προηγούμενες πετρελαϊκές κρίσεις. Δεν έχουμε δει ακόμη μια επιθετική στροφή από τις κεντρικές τράπεζες. Και δεδομένου του πόσο νωρίς είναι, δεν έχουμε δει ακόμη εμφανή σημάδια επιδείνωσης των οικονομικών δεδομένων.

Οι πετρελαϊκές κρίσεις

1973: Μετά τον πόλεμο Αράβων-Ισραήλ, ο ΟΠΕΚ κλείνει τις στρόφιγγες προς τη Δύση. Η τιμή τετραπλασιάζεται μέσα σε λίγους μήνες. Πριν από την πετρελαϊκή κρίση του 1973, η τιμή του πετρελαίου κυμαινόταν περίπου στα 3 δολάρια ανά βαρέλι.

Ωστόσο, λόγω του εμπάργκο τον Οκτώβριο του 1973, η τιμή εκτοξεύτηκε, ξεπερνώντας τα 11-12 δολάρια ανά βαρέλι μέχρι τις αρχές του 1974. Τότε τελείωσε τέλος της εποχής του φθηνού πετρελαίου.

1979: Η πτώση του Σάχη και η άνοδος του Χομεϊνί περιορίζουν την πετρελαϊκή παραγωγή του Ιράν. Οι τιμές εκτοξεύονται από τα 14 δολάρια στα 39 δολάρια οδηγώντας σε παγκόσμια ύφεση. Σοκ προσφοράς πετρελαίου που οδήγησε τόσο σε υψηλότερο πληθωρισμό όσο και σε σοκ ζήτησης, με την πληθωριστική ώθηση να τροφοδοτείται εν μέρει από πολλαπλασιαστές πληθωρισμού (υψηλή ενεργειακή ένταση, τιμαριθμική αναπροσαρμογή μισθών-τιμών)·

1990: Οι εικόνες του μαύρου ουρανού πάνω από τον Κόλπο γίνονται σύμβολο της κρίσης του 1990. Ο Σαντάμ Χουσεΐν καταλαμβάνει το Κουβέιτ και βάζει φωτιά σε 600 πετρελαιοπηγές. Η τιμή σχεδόν διπλασιάζεται, φτάνοντας τα 40 δολάρια.

2008: Το απόλυτο ρεκόρ για τον «μαύρο» χρυσό. Λίγο πριν από την παγκόσμια χρηματοπιστωτική κρίση, η εκρηκτική ζήτηση από την Κίνα και η κερδοσκοπία οδηγούν το Brent στο απόλυτο ρεκόρ των 147,50 δολαρίων. (210 δολ. σε τρέχουσες τιμές προσαρμοσμένες στον πληθωρισμό). Σημειώθηκε μια απότομη αύξηση των τιμών του πετρελαίου στο πλαίσιο προ υπαρχουσών αδυναμιών στην αγορά εργασίας και στις πιστωτικές αγορές των ΗΠΑ. Οδήγησε πρώτα σε μια απότομη αύξηση των ανησυχιών για τον πληθωρισμό, η οποία επισκιάστηκε γρήγορα από την καταστροφή της ζήτησης.

2022: Η ρωσική εισβολή στην Ουκρανία εκτοξεύει την τιμή στα 139,13 δολάρια, το υψηλότερο επίπεδο από το 2008. Ένα ακόμη σοκ προσφοράς που σχετίστηκε με πόλεμο, αλλά χωρίς καταστροφή της ζήτησης λόγω της στήριξης της ανάπτυξης από το άνοιγμα της οικονομίας μετά την πανδημία, των μεγάλων καταναλωτικών αποταμιεύσεων και μιας σημαντικής διεύρυνσης του ελλείμματος του προϋπολογισμού των ΗΠΑ.