Οικονομική, κοινωνική και πολιτική βόμβα “αφθώδους πυρετού”

Μια πολυεπίπεδη κρίση με χαρακτηριστικά “τσουνάμι” πλήττει τη Λέσβο, αναδεικνύοντας με οξύ τρόπο το διαχρονικό έλλειμμα στρατηγικής στον πρωτογενή τομέα, αλλά και τις αδυναμίες των μηχανισμών πρόληψης και άμεσης παρέμβασης.

Η έξαρση του αφθώδης πυρετός στα αιγοπρόβατα δεν αποτελεί απλώς μια υγειονομική απειλή, αλλά μετατρέπεται σε οικονομική, κοινωνική και πολιτική βόμβα με απρόβλεπτες συνέπειες.

Η κατάσταση επιβαρύνεται τόσο για τον κλάδο συνολικά, αλλά και στη Λέσβο, αλλά και για τον καταναλωτή, από τις ήδη γνωστές πιέσεις και συγκεκριμένα την ευλογιά με τις 500.000 θανατώσεις ζώων σε εθνικό επίπεδο, την παρουσία ζωονόσων στη γειτονική Τουρκία και το αυξημένο κόστος παραγωγής. Όλα αυτά εδώ και καιρό διαμορφώνουν ένα ασφυκτικό περιβάλλον για τους κτηνοτρόφους αλλά και σταδιακά για τους καταναλωτές.

Η Λέσβος

Μέσα σε αυτό το πλαίσιο, η επιβολή καραντίνας και τα “αντίμετρα” των κτηνοτρόφων με τον αποκλεισμό του νησιού ενός τόπου με αυθεντική και μεγάλη παραγωγή, έχουν «παγώσει» την οικονομική δραστηριότητα, ενώ η επάρκεια βασικών προϊόντων δοκιμάζεται.

Κι όλα αυτά, μην ξεχνάμε, αφορούν μια εσχατιά του ελληνισμού και βέβαια δεν αποκλείεται να αποτυπωθούν και πολιτικά εν όψει των εκλογών.

Η νόσος και τα ελλείμματα

Πάντως με βάση τα δεδομένα, η νόσος, που εντοπίστηκε στις 15 Μαρτίου, εξακολουθεί να κυκλοφορεί στο νησί, με τις αρχές να επιχειρούν να περιορίσουν την εξάπλωσή της μέσω ενός γενικευμένου lockdown.

Ωστόσο, όπως επισημαίνει ο Αντιδήμαρχος Πρωτογενούς Τομέα Δυτικής Λέσβου, Χαράλαμπος Δερεδίνης, η κατάσταση έχει ξεπεράσει το στάδιο της έγκαιρης εκρίζωσης. «Δεν γίνεται να σφάζουμε όλα τα κοπάδια», τονίζει, υπογραμμίζοντας ότι πλέον η συζήτηση στρέφεται και προς τον εμβολιασμό, αίτημα που θέτουν επιτακτικά οι κτηνοτρόφοι.

Την ίδια στιγμή, η έλλειψη επαρκούς κτηνιατρικού προσωπικού δυσχεραίνει την αποτύπωση της επιδημιολογικής εικόνας. «Με 10 κτηνιάτρους δεν μπορούν να ελεγχθούν 450.000 ζώα», σημειώνει χαρακτηριστικά σε δηλώσεις στο ertnews radio ο κ. Δερεδίνης.

Οικονομική ερήμωση

Οι επιπτώσεις είναι ήδη δραματικές για την τοπική οικονομία. Με το 70% των κατοίκων να σχετίζεται άμεσα με την κτηνοτροφία, η απώλεια εισοδήματος είναι καθολική. Το Πάσχα χάθηκε, το γάλα καταστρέφεται και οι τιμές καταρρέουν, ενώ η τοπική αγορά αντιμετωπίζει ελλείψεις βασικών προϊόντων λόγω του αποκλεισμού του λιμανιού.

Παράλληλα, η τουριστική περίοδος που πλησιάζει απειλείται με σοβαρό πλήγμα. Όλα αυτά παραπέμπουν σε μια συνθήκη οικονομικής και κοινωνικής ερήμωσης στο εμβληματικό νησί που αποτελεί και σημείο αναφοράς του εθνικού κορμού.

“Έχει μεγάλη ζημιά δηλαδή. Το νησί είχε μια ανοδική πορεία και ο κόσμος θα έπαιρνε αρκετά χρήματα λόγω του Πάσχα και το γάλα είχε πάρα πολύ καλή τιμή. Είναι σε ελεύθερη πτώση. Δεν βρέθηκε κάποια λύση ως τώρα”, σημείωσε, χαρακτηριστικά,  ο κ. Δερεδίνης.

“Αν προλάβεις την εξάπλωση στα πρώτα τρία χιλιόμετρα, κάνεις το stamping out, δηλαδή την εκρίζωση. Τώρα βρίσκουν παντού σε όλο το νησί και δεν βρίσκουν ενεργό ιό. Βρίσκουν αντισώματα. Οπότε έχει περάσει από το νησί” εξήγησε.

Η κυβέρνηση

Μέσα σε αυτό το ασφυκτικό πλαίσιο, η κυβέρνηση επιχειρεί να ανακόψει την κρίση. Ο υπουργός Αγροτικής Ανάπτυξης και Τροφίμων, Μαργαρίτης Σχοινάς, ανακοίνωσε δέσμη μέτρων οικονομικής στήριξης, επισημαίνοντας ότι πρόκειται για μια κρίση με ευρωπαϊκές διαστάσεις και χωρίς περιθώρια καθυστερήσεων.

Το σχέδιο βασίζεται σε τέσσερις άξονες και περιλαμβάνει αποζημιώσεις για τα θανατωμένα ζώα, ενισχύσεις για απώλεια εισοδήματος, στήριξη για το αυξημένο κόστος ζωοτροφών και ειδική αποζημίωση για το γάλα που δεν μπορεί να διατεθεί. Παράλληλα, προβλέπεται ενίσχυση των κτηνιατρικών υπηρεσιών με επιπλέον προσωπικό, σε συνεργασία και με το Υπουργείο Εθνικής Άμυνας.

Ιδιαίτερη έμφαση δίνεται στην ενίσχυση των μέτρων βιοασφάλειας, με τον υπουργό να προειδοποιεί ότι χωρίς αυστηρή τήρησή τους, καμία άλλη παρέμβαση δεν θα αποδώσει. «Διαχειριζόμαστε μια δύσκολη κατάσταση χωρίς περιθώρια λαθών», δήλωσε χαρακτηριστικά.

Όπως τόνισε ο υπουργός  η κατάσταση είναι ιδιαίτερα κρίσιμη , με ευρωπαϊκές διαστάσεις και δεν υπάρχουν περιθώρια  για λάθη και καθυστερήσεις.

Αναλυτικά, η δέσμη  των μέτρων που ανακοινώθηκαν περιλαμβάνει: αποζημιώσεις για τα θανατωμένα ζώα με κάλυψη ανά ζώο βάσει του ισχύοντος θεσμικού πλαισίου, αποζημιώσεις για απώλεια εισοδήματος, που φτάνουν τα 70 ευρώ για πρόβατα και αίγες άνω των 6 μηνών και τα 35 ευρώ για νεότερα ζώα ή ζώα αναπαραγωγής. Επίσης προβλέπεται  ενίσχυση για το αυξημένο κόστος ζωοτροφών, μέσω καθεστώτος de minimis για τους κτηνοτρόφους εντός ζωνών περιορισμού καθώς και ειδική αποζημίωση για το γάλα που καταστρέφεται ή δεν παράγεται λόγω των περιοριστικών μέτρων, σε συντονισμό με την Ευρωπαϊκή Επιτροπή.

Όπως τόνισε ο υπουργός Αγροτικής Ανάπτυξης και Τροφίμων στόχος των παρεμβάσεων είναι η άμεση και ουσιαστική στήριξη των παραγωγών,  οι  οποίες δεν θα αφορούν μόνο για τις απώλειες στο ζωικό κεφάλαιο, αλλά και για τις ευρύτερες οικονομικές επιπτώσεις που υπάρχουν στο νησί της Λέσβου σημειώνοντας επίσης  αναφορικά με την κοστολόγηση των μέτρων πως θα καλυφθεί κάθε δαπάνη που θα προκληθεί λόγω  της κατάστασης.

Παράλληλα γνωστοποίησε ότι σε  συνεννόηση με το υπουργείο Εθνικής Άμυνας η Λέσβος, εκτός από τη μετάβαση των 10 κτηνιάτρων του ΕΛΓΟ-ΔΗΜΗΤΡΑ, θα ενισχυθούν οι κτηνιατρικές υπηρεσίες του νησιού  με επιπλέον 13 στρατιωτικούς κτηνιάτρους, ενώ 7 ακόμη θα αποσταλούν σε γειτονικές περιοχές για το έλεγχο της κατάστασης.

Βιοασφάλεια

Κεντρικό στοιχείο της κυβερνητικής στρατηγικής όπως  επισημάνθηκε είναι η ενίσχυση των μέτρων βιοασφάλειας. «Αν δεν χτίσουμε ισχυρή ασπίδα βιοασφάλειας, όλα τα υπόλοιπα δεν θα λειτουργήσουν», σημείωσε ο κ. Σχοινάς  και υπογράμμισε ότι δεν θα υπάρξει καμία ανοχή σε φαινόμενα παραβατικότητας, όπως η παρεμπόδιση των κτηνιατρικών ελέγχων.

Μάλιστα χαρακτήρισε ως ζήτημα ύψιστης προτεραιότητας για την κυβέρνηση και την Ευρωπαϊκή Ένωση την αντιμετώπιση της  κατάστασης που έχει διαμορφωθεί στη Λέσβο, υπογραμμίζοντας ότι πρόκειται για μια σύνθετη κρίση με τοπικές, εθνικές αλλά και δυνητικά ευρωπαϊκές διαστάσεις.

«Διαχειριζόμαστε μια δύσκολη κατάσταση χωρίς περιθώρια λαθών» είπε ο υπουργός ενώ  δεν παρέλειψε να αναφερθεί και σε ευθύνες που οδήγησαν στη σημερινή κατάσταση, σημειώνοντας ότι επανειλημμένες προειδοποιήσεις του αρμόδιου υπουργείου αγνοήθηκαν σε τοπικό και περιφερειακό επίπεδο. «Είναι ώρα μάχης και κρίσης και οφείλουμε να τη διαχειριστούμε με τον καλύτερο δυνατό τρόπο», τόνισε σημειώνοντας ότι οι  τώρα δεν είναι η ώρα απόδοσης ευθυνών.

 Σχεδόν 10.000 ζώα έχουν θανατωθεί

Σύμφωνα με τα στοιχεία που παρουσιάστηκαν χθες για την επιδημιολογική κατάσταση στη Λέσβο έχουν καταγραφεί 43 επιβεβαιωμένα κρούσματα σε 54 εκτροφές, ενώ έχουν θανατωθεί 9.439 αιγοπρόβατα και 257 βοοειδή στο πλαίσιο των μέτρων περιορισμού της νόσου.

Παράλληλα, έχουν πραγματοποιηθεί 11.652 αιμοληψίες και έχουν ελεγχθεί εργαστηριακά περισσότερα από 21.000 δείγματα.

«Η παρούσα εικόνα αποτυπώνει την τρέχουσα επιδημιολογική κατάσταση στη Λέσβο και εξηγεί γιατί απαιτείται συνδυασμός αυστηρών μέτρων και άμεσης οικονομικής στήριξης», είπε ο  υπουργός, σημειώνοντας  ότι δεν πρέπει να υπάρξει καμία χαλάρωση  και πως προτεραιότητα του υπουργείου είναι  η πλήρης κινητοποίηση όλων των διαθέσιμων εργαλείων για τον περιορισμό της νόσου και της  δίκαιης και άμεσης στήριξης όσων πλήττονται.

Ο εμβολιασμός μπορεί να λειτουργήσει συμπληρωματικά

Όσον αφορά  το ενδεχόμενο εμβολιασμού καθώς για τον αφθώδη πυρετό υπάρχει εγκεκριμένο εμβόλιο, η  υπεύθυνη της Κτηνιατρικής Υπηρεσίας του υπουργείου, Μαίρη Γιαννιού ανέφερε ότι είναι ακόμη η κατάλληλη στιγμή να προχωρήσουν οι εμβολιασμοί.

«Προτεραιότητα αποτελεί η ολοκλήρωση της επιτήρησης και η εκρίζωση της νόσου. Ο εμβολιασμός μπορεί να λειτουργήσει μόνο συμπληρωματικά και όχι ως άμεση λύση», είπε.

Από την πλευρά ο γενικός γραμματέας Αγροτικής Ανάπτυξης Σπύρος Πρωτοψάλτης, μιλώντας στο ertnews radio τις προηγούμενες ημέρες, σημείωσε για τον εμβολιασμό, ανέφερε «το εμβόλιο είναι κάτι το οποίο το έχουμε συζητήσει. Μιλάμε με την Ευρωπαϊκή Επιτροπή. Ο εμβολιασμός είναι πάνω στο τραπέζι, αλλά και οι εμπειρογνώμονες που ήρθαν από την Ευρώπη και εμείς στις συζητήσεις που κάνουμε με την Ευρώπη, μας έχουν πει ότι αυτή τη στιγμή δεν ενδείκνυται ο εμβολιασμός, πρέπει να συνεχίσουμε με το πλάνο της εκρίζωσης, αλλά άμα χρειαστεί θα κάνουμε εμβολιασμό.

Θα ζητήσουμε τα εμβόλια, θα τα πάρουμε και θα τα κάνουμε. Αλλά οι επιστήμονες μας λένε ότι αυτή τη στιγμή να μην προχωρήσουμε σε εμβολιασμό, να συνεχίσουμε με την εκρίζωση. Και εδώ, επειδή άκουσα κάτι που είπε ο κτηνοτρόφος και πρέπει να έχουμε όλοι την ίδια κατανόηση, αν γίνει εμβολιασμός θα συνεχίσει η θανάτωση των ζώων. Δηλαδή ο εμβολιασμός δεν είναι εναλλακτικός της θανάτωσης, είναι επιπλέον της θανάτωσης. Δεν αλλάζει δηλαδή ότι με το που βρίσκει κρούσμα θανατώνεται όλο το κοπάδι. Αυτό δεν αλλάζει και εμβολιασμό να κάνεις.

Το εμβόλιο είναι για να μην υπάρξει περαιτέρω διασπορά. Αλλά όποιο ζώο έχει ήδη μολυνθεί και επιβεβαιωθεί εργαστηριακά, θανατώνεται όλο το κοπάδι, όχι μόνο το ζώο αυτό».

Σε σχέση με τις αποζημιώσεις, επισήμανε «όπως και με την ευλογιά, γιατί είναι ίδια κατηγορία νοσήματος, κατηγορία Α, θα λάβουν αποζημίωση για τα θανατωμένα ζώα ανά κεφάλι, θα λάβουν αποζημίωση για απώλεια εισοδήματος ανά κεφάλι. Αυτή τη στιγμή επεξεργαζόμαστε και επιπλέον μέτρο για το γάλα να αποζημιωθεί.  Έχει βγει ήδη αποζημίωση για τους τυροκόμους για το γάλα και θα πάρουν και αποζημίωση για ζωοτροφές.

Με λίγα λόγια, όλα όσα κάναμε για την ευλογιά, 170 εκατομμύρια το 2025, θα γίνουν και για τον αφθώδη και μάλιστα θα υπάρξει και επιπλέον μέτρο για τον αφθώδη, για το γάλα, όπως υπήρξε με τους τυροκόμους. Έχουμε ένα ολοκληρωμένο πλαίσιο αποζημιώσεων και γι’ αυτό έκανα την εισαγωγή μου λέγοντας ότι εδώ και ενάμιση χρόνο έχουμε εμπειρία με την ευλογιά, διότι όπως με την ευλογιά έτσι και με τον αφθώδη προβλέπονται συγκεκριμένα μέτρα».

Για τα πρόβατα, η αποζημίωση φτάνει έως 250 ευρώ το πρόβατο, ανάλογα το φύλο και την ηλικία και είναι η υψηλότερη αποζημίωση που δίνεται στην Ευρωπαϊκή Ένωση, σύμφωνα με τον κ. Πρωτοψάλτη, ενώ για την απώλεια εισοδήματος η αποζημίωση ανέρχεται σε 70 ευρώ ανά κεφάλι για θηλυκά άνω των 6 μηνών και για αμνοερίφια και κριάρια είναι 35 ευρώ το κεφάλι.

Είναι το χαμένο εισόδημα που πληρώθηκε τον Δεκέμβριο σε όλους τους κτηνοτρόφους της ευλογιάς.

Για τους τυροκόμους δίνονται 8 εκατομμύρια ευρώ αποζημιώσεις, βγήκε η ΚΥΑ την Πέμπτη, σημείωσε ο κ. Πρωτοψάλτης και προβλέπει ότι βάσει τιμολογίων, ό,τι γάλα παρέλαβαν από 15 Μαρτίου που ήταν το πρώτο κρούσμα μέχρι 5 Απριλίου, δηλαδή, για τρεις εβδομάδες, προβλέπονται 8 εκατομμύρια ευρώ αποζημιώσεις στους τυροκόμους και έχει δημοσιευθεί ήδη σε ΦΕΚ.