ΒΑΛΕΡΙΑ ΓΚΟΛΙΝΟ: “ΟΣΟ ΜΕΓΑΛΩΝΩ, ΤΟΣΟ ΠΙΟ ΣΗΜΑΝΤΙΚΗ ΓΙΝΕΤΑΙ ΓΙΑ ΜΕΝΑ Η ΓΥΝΑΙΚΕΙΑ ΦΙΛΙΑ”

Υπάρχουν πολλοί τρόποι να προσεγγίσεις κινηματογραφικά μια σημαντική περσόνα, αλλά πάντα ξεχώριζε μια πιο εστιασμένη τακτική. Πώς δημιουργήθηκε ένα συγκεκριμένο έργο; Τι επίδραση είχε μια συγκεκριμένη περίοδο; Ένα γεγονός;

Στο “Γυναίκες Έξω” η Βαλέρια Γκολίνο παίζει την σημαντική συγγραφέα Γκολιάρντα Σαπιέντσα, μια σημαντική όσο και αντισυμβατική μορφή της ιταλικής πολιτιστικής ιστορίας, της οποίας το μεγαλύτερο έργο (Η Τέχνη της Χαράς) απορρίφθηκε από εκδότες και δημοσιεύτηκε πλήρως μόνο μετά τον θάνατό της.

Το σημείο εισόδου στην ταινία του Μάριο Μαρτόνε είναι η φυλάκιση της Σαπιέντσα: Στην Ρώμη των ‘80s, και με το μετέπειτα μάγκνουμ όπους της να απορρίπτεται από τον εκδοτικό κόσμο, η Γκολιάρντα Σαπιέντσα βρίσκεται φυλακισμένη, να ζει δίπλα σε κλέφτες, παρανόμους, εθισμένους, σεξεργάτριες και γυναίκες στο περιθώριο. Μετά την αποφυλάκιση, κρατά την επαφή με αυτές τις γυναίκες και στη διάρκεια ενός καυτού καλοκαιριού, μια σχέση ανθίζει που θα την αλλάξει βαθιά.

Η Σαπιέντσα άντλησε από προσωπικές εμπειρίες για να καταπιαστεί με τη σεξουαλικότητα, την ηθική και την έννοια της ελευθερίας. Ίσως γι’αυτό η ταινία εστιάζει στο διάστημα της ζωής της που η Σαπιέντσα μπήκε για ένα μικρό διάστημα στη φυλακή, δημιουργώντας όμως εκεί δεσμούς και αλλάζοντας τον τρόπο που βλέπει τον κόσμο.

Η Γκολίνο σηκώνει την ταινία πάνω της, δίνει ορμή, γοητεία και μια αίσθηση επαναστατικότητας μέσα από τους τρόπους, τα βλέμματα, τα σώματα. Είναι από τις περιπτώσεις που νιώθεις ότι μια ηθοποιός έχει πραγματικά καταληφθεί από το πνεύμα μιας προσωπικότητας μεγαλύτερη από την ίδια την οθόνη – την άνοιξη του ‘25 στο φεστιβάλ Καννών, όταν η Γκολίνο κάθεται σε ένα τραπέζι για να μιλήσει μαζί μας για τον ρόλο της, το μάτι της ακόμα αστράφτει.

Μιλάει με τρομερό θαυμασμό για τη Σαπιέντσα, αλλά και με παιχνιδιάρικη διάσταση στο λόγο της. Σα να μιλάει όχι για μια απόμακρη δημόσια προσωπικότητα, αλλά για μια φίλη της. Για μια γυναίκα που επηρέασε, που άλλαξε βαθιά και την ίδια.

Δίπλα της η Ματίλντε ντε Άντζελις, που στην ταινία παίζει τη Ρομπέρτα, μια νεότερη γυναίκα με την οποία η Σαπιέντσα ξεκινά σχέση που την καθορίζει. Η απόσταση γενεών ανάμεσα στην Γκολίνο και τη ντε Άντζελις δίνει μια ακόμα πτυχή ενδιαφέροντος στη συζήτηση – δύο γυναίκες που έρχονται από διαφορετικά πλαίσια αναφοράς και μιλούν μεταξύ τους για τον φεμινισμό, την ηθική και την αισθητική της απελευθέρωσης.

Είναι πολύ παράδοξο, αλλά μου αρέσει πολύ αυτή η ιδέα στην ταινία, ότι με έναν τρόπο η ηρωίδα φτάνει στον δρόμο της προς την ελευθερία μέσα από τη φυλακή.

Βαλέρια Γκολίνο: Ναι… αυτό ήταν ουσιαστικά που σήμαινε για τη Γκολιάρντα Σαπιέντσα. Δηλαδή αυτό προσπαθούσε να πει. Αυτή ήταν η εμπειρία της. Για να είμαστε όμως ακριβείς, για να τιμήσουμε πραγματικά αυτή τη σκέψη, πρέπει να πούμε ότι έμεινε εκεί για λίγους μήνες. Δεν είναι το ίδιο με το να είσαι μέσα για χρόνια.

Αλλά για εκείνη ήταν καθαρτικό, για διαφορετικούς λόγους. Βρισκόταν σε ένα σημείο της ζωής της όπου ένιωθε πιο φυλακισμένη στο ίδιο της το περιβάλλον… Με έναν μεταφορικό τρόπο ένιωθε φυλακισμένη, γιατί δεν την σέβονταν, γιατί δεν είχε χρήματα, γιατί η δουλειά της δεν αναγνωριζόταν καθόλου.

Και ταυτόχρονα ένιωθε ότι η γραφή της είχε φτάσει σε ένα σημείο… δεν μπορούσε πια να γράψει. Ένιωθε ότι η γλώσσα της είχε γεράσει. Οπότε, πηγαίνοντας στη φυλακή και συναντώντας ανθρώπους σαν κι εκείνη, συναντώντας όλη αυτή την ανθρωπιά… ένιωσε, με έναν παράξενο τρόπο, ελεύθερη. Αυτό έλεγε.

Έλεγε πως τελικά, όταν είμαι μαζί τους είμαι έξω. Και όταν είμαι έξω, είμαι μέσα. Άρα είμαι ελεύθερη. Είναι σαν ένα ανάποδο σχήμα. Αλλά έτσι λειτουργούσε γενικά, με πολλές έννοιες.

Και το ίδιο έκανε και με την ιδέα της φυλάκισης. Έπαιζε με τις λέξεις. Με το τι σημαίνουν οι λέξεις, τι είναι, ποιες λέξεις μας λένε ψέματα. Λέξεις που χρησιμοποιούμε κάθε μέρα και νομίζουμε ότι ξέρουμε τι σημαίνουν, αλλά στην πραγματικότητα δεν σημαίνουν πια τίποτα.

Στο Η Τέχνη της Χαράς υπάρχει ένα υπέροχο σημείο. Φτιάχνει μια ολόκληρη σελίδα με λέξεις που μας λένε ψέματα. Ξέρεις, misericordia – έλεος – …όλες αυτές οι λέξεις που ακούγονται τόσο όμορφες, τόσο μουσικές… και όμως είναι ψεύτικες. Και εμείς τις επαναλαμβάνουμε, γιατί νομίζουμε ότι ξέρουμε τι σημαίνουν, ενώ δεν σημαίνουν πια τίποτα.

Τι είναι αυτό που σας βοηθά να νιώθετε ελεύθερες, στην έκφραση αλλά και γενικά στη ζωή;

Ματίλντε ντε Άντζελις: Νομίζω ότι η δουλειά μας μάς βοηθά να είμαστε ελεύθερες, γιατί είναι μια δουλειά φαντασίας. Κάποιες φορές νιώθεις παγιδευμένος μέσα στην ίδια σου τη ζωή. Η ζωή μπαίνει ανάμεσα σε σένα και σε αυτό που επιθυμείς, και η φαντασία είναι το κλειδί για να ξεκλειδώσεις αυτές τις επιθυμίες, αυτό το κρυμμένο κομμάτι του εαυτού σου που ίσως έχεις καταπιέσει για χρόνια.

Η δουλειά μας είναι δουλειά φαντασίας. Είναι δουλειά ενσυναίσθησης. Είναι το να γίνεσαι κάποιος άλλος. Και κάποιες φορές το να είσαι κάποιος άλλος είναι η μεγαλύτερη ελευθερία απ’ όλες.

Εγώ, ας πούμε, κουράζομαι από τον εαυτό μου σχεδόν κάθε μέρα. Δεν αντέχω πια τον εαυτό μου. Και πάω στη δουλειά και είμαι κάποια άλλη. Και δεν χρειάζεται να σκέφτομαι αυτά που δεν μου αρέσουν, αυτά που με αγχώνουν, αυτά που με κάνουν να νιώθω δυστυχισμένη ή απογοητευμένη.

Απλώς… μπορώ να είμαι κάποια άλλη. Και αυτό, για μένα, είναι ελευθερία. Αλλά και η ελευθερία είναι μια πολύ παραπλανητική λέξη.

Βαλέρια Γκολίνο: Όπως θα έλεγε κι εκείνη…

Ματίλντε ντε Άντζελις: Ναι, όπως θα έλεγε κι εκείνη. Γιατί η ελευθερία για εμάς σημαίνει ένα πράγμα. Για τις γυναίκες στη Μέση Ανατολή σημαίνει κάτι άλλο. Για τους ανθρώπους στη Γάζα σημαίνει κάτι άλλο.

Έχουμε μια πολύ… αστική, σχεδόν, ιδέα της ελευθερίας. Γιατί όταν πραγματικά δεν έχεις ελευθερία, τότε η ελευθερία είναι κάτι εντελώς διαφορετικό.

Βαλέρια Γκολίνο: Είναι πολυτέλεια.

Ματίλντε ντε Άντζελις: Ναι. Όταν μιλάμε για την ελευθερία, μιλάμε για μια πολυτέλεια. Είναι μια έννοια πολυτελείας.

Και τι γίνεται με τη φιλία; Γιατί η ταινία είναι και για τη φιλία.

Ματίλντε ντε Άντζελις: Για μένα, η φιλία είναι η υψηλότερη μορφή αγάπης, γιατί δεν έχει αυτή την αίσθηση της…

Βαλέρια Γκολίνο [διακόπτοντας]: Μου πήρες το τσιγάρο;

(Η κουβέντα διακόπτεται για μια στιγμή καθώς η Γκολίνο σταματά για να ψάξει το τσιγάρο της. Κατηγορεί την Ματίλντε ότι το πήρε, λέγοντας μεταξύ αστείου και σοβαρού «είναι σοβαρό πρόβλημα αυτό για μένα!», ενώ εκείνη γελά. Η Γκολίνο συνεχίζει για λίγο. «Κάποιος Έλληνας θα μου το πήρε», μας λέει γελώντας, πριν επιστρέψουν στην συζήτηση.)

Ματίλντε ντε Άντζελις: Για μένα, η φιλία είναι η υψηλότερη μορφή αγάπης, γιατί δεν έχει αυτή την αίσθηση…
την ιδέα της κατοχής, της ζήλιας, της αποκλειστικότητας, της σχέσης ένας προς έναν. Έχει μια ελευθερία. Είναι μια πολύ ελεύθερη μορφή αγάπης.

Και αυτό που αγαπώ περισσότερο σε αυτή την ταινία είναι ότι είναι μια ταινία για τη φιλία. Για τη φιλία ανάμεσα σε γυναίκες, που είναι μια πολύ βαθιά μορφή σχέσης, τόσο σε πνευματικό όσο και σε σωματικό επίπεδο. Έχουμε έναν τρόπο να αλληλεπιδρούμε, να κοιταζόμαστε, να αγγίζουμε η μία την άλλη χωρίς να γίνεται κάτι παράξενο, χωρίς να σημαίνει κάτι άλλο από αυτό που είναι.

Βαλέρια Γκολίνο: Πρέπει να πω ότι όσο μεγαλώνω, όσο περνούν τα χρόνια, τόσο πιο σημαντική γίνεται για μένα η φιλία με γυναίκες. Όταν ήμουν νεότερη είχα πολλούς άντρες φίλους, που ακόμα τους έχω και τους αγαπώ, κτλ., αλλά όσο προχωράω, ίσως επειδή τα τελευταία χρόνια οι πιο ενδιαφέροντες άνθρωποι που γνωρίζω είναι γυναίκες… συγγνώμη που το λέω – [γελάει]

Ματίλντε ντε Άντζελις: Ε, εξαρτάται!

Βαλέρια Γκολίνο: Δηλαδή, εξακολουθώ να αγαπώ τους άντρες, να με ελκύουν, κτλ. Αλλά τα τελευταία χρόνια έχω γνωρίσει πιο ενδιαφέρουσες γυναίκες, και ανθρώπους που έχουν γίνει φίλες μου. Και είναι άνθρωποι που μένουν. Γιατί μας ενδιαφέρουν τα πράγματα της άλλης, υπάρχει περιέργεια, αμοιβαία. Υπάρχει προστασία. Δηλαδή αυτό έχει συμβεί όλο και περισσότερο στη ζωή μου.

Ματίλντε ντε Άντζελις: Ναι… αυτή η ανεπιτήδευτη περιέργεια που έχουμε.

Είναι αυτό και κάτι που σχετίζεται με μια νέα εποχή; Δηλαδή, έχει αλλάξει η γυναικεία φιλία από τη δεκαετία του ’80;

Βαλέρια Γκολίνο: Δεν ξέρω…

Ματίλντε ντε Άντζελις: Πάντως εγώ δεν ήμουν εκεί!

Βαλέρια Γκολίνο: Ναι, εγώ ήμουν. Και θυμάμαι ότι πάντα είχα… Δηλαδή, έχω αλλάξει με την έννοια ότι τώρα χρειάζομαι περισσότερο τις φίλες μου, τις γυναίκες φίλες μου, απ’ ό,τι τότε. Αλλά ίσως, νομίζω, στη δική τους γενιά υπάρχει και μια αίσθηση… κάτι σαν αδελφικότητα. Ακόμα και με έναν τρόπο πολιτικό.

Ματίλντε ντε Άντζελις: Με έναν πολιτικό τρόπο, ναι.

Βαλέρια Γκολίνο: Πιο πολύ απ’ ό,τι υπήρχε σε εμάς. Γιατί το σκεφτόμουν αυτό… Η μητέρα μου, που δεν ήταν καθόλου «παλιάς κοπής» γυναίκα, ήταν υπέροχη, και είναι ακόμα, δεν θέλω να μιλάω σαν να μην ζει, ήταν μια εξαιρετική μητέρα και ένας άνθρωπος που προσπάθησε να με απελευθερώσει από προκαταλήψεις και όλα αυτά…

Και παρ’ όλα αυτά, πολύ συχνά την ακούω να λέει: «ναι, αλλά αυτό είναι φταίξιμο της γυναίκας». Πολύ συχνά οι γυναίκες, μέσα σε μια κατάσταση, ρίχνουν την ευθύνη σε άλλες γυναίκες. Είναι κάτι που, τουλάχιστον στον νότο, απ’ όπου ερχόμαστε, υπάρχει πολύ έντονα. Η γυναίκα φταίει πάντα.

Και κάποιες φορές της λέω: «μαμά, γιατί δεν βλέπεις τι έγινε; Τι έκανε εκείνος;» Αλλά μέσα στο DNA μας υπήρχε, και υπάρχει, αυτή η τάση. Πριν, υπήρχε πολύ περισσότερο μια αυστηρότητα ανάμεσα στις γυναίκες. Ένα «δεν πρέπει να το κάνεις αυτό», «είσαι εκτός ορίων ως γυναίκα», «είσαι…».

Γιατί το πατριαρχικό σύστημα… το περίφημο πατριαρχικό σύστημα… οι γυναίκες συνεργάστηκαν με αυτό. Γιατί έπρεπε. Γιατί ήμασταν υποταγμένες σε αυτό… πώς να το πω… Ήμασταν μέσα σε αυτό, και με έναν τρόπο το αναπαράγαμε κι εμείς. Το υπηρετούσαμε λίγο.

Η γενιά της μητέρας μου, και η δική μου επίσης, πολύ περισσότερο απ’ ό,τι τώρα. Τώρα είναι λιγότερο. Αλλά επίσης ζούμε σε μια εποχή όπου οι γυναίκες μπορούν να το εκφράσουν αυτό. Παλιά ήταν πολύ πιο δύσκολο. Πολύ πιο δύσκολο για τις γυναίκες.

Τώρα υπάρχει και ένα περιθώριο, ένας χώρος, για να μπορούμε να το κάνουμε.

Με το έργο της Γκολιαρντά ήσασταν εξοικειωμένες;

Βαλέρια Γκολίνο: Εγώ ήμουν πολύ εξοικειωμένη με το έργο της. Ήταν πολύ μπροστά από την εποχή της. Πάρα πολύ μπροστά. Όχι ότι είχε πάντα δίκιο. Μερικές φορές λέει πράγματα και λες «Γκολιάρντα, τι λες τώρα;» Και αντιφάσκει.

Έχω διαβάσει πολλά από τα γραπτά της. Αντιφάσκει. Αλλά διεκδικεί το δικαίωμα να αντιφάσκει. Και αυτό το βρίσκω πολύ ενδιαφέρον. Πολύ… μποντλερικό. Υπάρχει κάτι εκεί. Ότι έχεις το δικαίωμα να αντιφάσκεις, έχεις το δικαίωμα να αλλάζεις γνώμη. Είναι όμορφο.

Μου αρέσει το μυαλό της. Ήταν πραγματικά πολύ μπροστά. Τόσο μπροστά που κανείς δεν τη δεχόταν.

Ματίλντε ντε Άντζελις: Εγώ ήξερα ήδη το Η Τέχνη της Χαράς πριν από την ταινία, αλλά δεν ήξερα τίποτα για τη Γκολιάρντα Σαπιέντσα ως πρόσωπο. Δεν ήξερα τίποτα για τη ζωή της. Υπέθετα ότι ήταν πολύ διάσημη, δεν ήξερα ότι εκδόθηκε τόσο αργά, τόσο μετά τον θάνατό της.

Και μετά, επειδή έπρεπε να καταλάβω ποια ήταν η Ρομπέρτα, διάβασα τα δύο βιβλία που ενέπνευσαν τον Μάριο Μαρτόνε και την Ιπολίτα ντι Μάιο να κάνουν αυτή την ταινία. Το ένα αφορά τον χρόνο της στη φυλακή (Το Πανεπιστήμιο της Ρεμπίμπια) και το άλλο τη σχέση της με τη Ρομπέρτα (Οι βεβαιότητες της αμφιβολίας), που γράφτηκε αργότερα.
Βαλέρια Γκολίνο:

Που είναι πολύ όμορφος τίτλος. Και συνδέεται με αυτό που έλεγα πριν. Τη βεβαιότητα της αμφιβολίας. Να έχεις αμφιβολίες για τις ίδιες σου τις βεβαιότητες.

Τι είδους ευθύνη υπάρχει όταν όταν, βασιζόμενοι σε πραγματικές ζωές, κατά κάποιο τρόπο “κλέβουμε” την ιστορία κάποιου για να κάνουμε μια ταινία;

Βαλέρια Γκολίνο: Καταρχάς… είναι νόμιμο. [γελάμε] Το να κλέβεις κοσμήματα δεν είναι.

Αλλά ξέρεις τι; Μιλώντας για το ποια ήταν αυτή η γυναίκα, υπάρχει μια συνέντευξη, μπορείτε να τη βρείτε στο YouTube, είναι εξαιρετική. Καταρχάς, υπάρχει μια συνέντευξη όπου μιλά για το ότι είχε σχέση με τον Μίλαν Κούντερα, τον μεγάλο συγγραφέα.

Και μιλά – συγγνώμη που το λέω! – για το τεράστιο πέος του Μίλαν Κούντερα. Το λέω γιατί υπάρχει, το λέει η ίδια, δημόσια. Και είναι τόσο αστεία όταν περιγράφει πόσο επώδυνο ήταν να κάνει σεξ μαζί του, γιατί ήταν τεράστιος. Ήταν τεράστιος με κάθε έννοια, λέει!

Και λέει ότι μετά από αυτή την εμπειρία βγήκε διαλυμένη, και είπε: «ίσως οι γυναίκες στην Τσεχοσλοβακία εκείνη την εποχή είναι απλώς μεγαλύτερες από εμάς, πιο δυνατές. Εγώ καταστράφηκα από αυτόν τον άντρα», λέει γελώντας. Δεν ξέρω αν ο Κούντερα το γνωρίζει αυτό…

[γέλια]

Αλλά το λέει με τέτοια ελευθερία. Και μπορώ να το λέω κι εγώ αυτό γιατί δεν μιλάω για μένα, μιλάω για εκείνη. Εγώ θα ντρεπόμουν να μιλήσω έτσι.

Αλλά εκείνη δεν είναι χυδαία. Μιλάει σαν… με θαυμασμό. Για αυτό που συνέβη. Και μετά λέει κάτι καταπληκτικό: «Ναι, έκλεψα κοσμήματα από τη φίλη μου, μια πολύ πλούσια φίλη. Δεν είχα μία. Δεν με βοήθησε ποτέ, παρόλο που με έπαιρνε διακοπές. Δεν με βοήθησε να εκδώσω το βιβλίο μου. Χρειαζόμουν λίγα χρήματα για να κάνω κάποια αντίτυπα και δεν μου τα έδωσε». Και λέει: «ναι, τελικά έκλεψα. Αλλά το έκανα και για να τη δοκιμάσω. Για να την προκαλέσω».

Και μετά λέει κάτι που δείχνει ακριβώς τη νοοτροπία της: «Τι είναι χειρότερο; Να κλέψεις από μια φίλη ή να καταγγείλεις μια φίλη επειδή σε έκλεψε;». Είναι σαν να λέει: «εγώ δεν θα πήγαινα ποτέ στην αστυνομία να πω ότι μια φίλη μου με έκλεψε. Δεν θα την έβαζα ποτέ σε τέτοιο κίνδυνο». Είναι προδοσία.

Οπότε, αντί να πει «δεν έπρεπε να κλέψω», λέει «εκείνη με πρόδωσε γιατί με κατήγγειλε». Μπορείς να συμφωνήσεις ή όχι, αλλά είναι πραγματικά έτσι.

Πώς πιστεύετε ότι άλλαξε, ή αν άλλαξε, η ηθική της μέσα από την εμπειρία της φυλακής; Γιατί φαίνεται πως αυτή η περίοδος τη μεταμόρφωσε, και μέσα από τη σχέση με τη Ρομπέρτα βγήκε και από το writer’s block.

Βαλέρια Γκολίνο: Νομίζω ότι ήταν καθαρτικό για εκείνη να πάει στη φυλακή. Γιατί της άρεσε η εμπειρία. Δεν έμεινε πολύ καιρό, οπότε… Βρήκε φίλους. Άκουσε διαφορετικές φωνές. Και αυτοί οι άνθρωποι έμειναν μαζί της για όλη της τη ζωή.

Η Ρομπέρτα συγκεκριμένα πέθανε λίγα χρόνια μετά, από υπερβολική δόση. Αλλά μέχρι τότε ήταν φίλες. Και ο Άντζελο Πελεγκρίνο, ο άντρας της, έγινε επίσης φίλος με τη Ρομπέρτα. Οπότε, για κάποια σαν εκείνη, που έχει αυτή την περίπλοκη, μπερδεμένη αίσθηση ηθικής, ήταν πολύ ενδιαφέρον να βρεθεί στη φυλακή. Και άλλαξε και τη γλώσσα της στη γραφή.

Αυτό λέει η ίδια: «ήμουν παλιά, ήμουν άκαμπτη, ήμουν φυλακισμένη μέσα σε μια γλώσσα υπερβολικά αστική». Και μετά, γνωρίζοντας αυτές τις γυναίκες, έμαθε μια άλλη μουσική. Οπότε για εκείνη, που ήταν τόσο περίεργη, τόσο ανοιχτή, ήταν πραγματικά καθαρτικό και ενδιαφέρον να πάει φυλακή.

Ματίλντε ντε Άντζελις: Νομίζω ότι συμβαίνει κάτι όταν είσαι περιορισμένη, όταν βρίσκεσαι σε έναν κλειστό χώρο μαζί με άλλους για μεγάλο χρονικό διάστημα. Δεν έχεις ουσιαστικά τίποτα άλλο να κάνεις πέρα από το να μιλάς και να μοιράζεσαι. Αυτό κάναμε κι εμείς, γυρίσαμε μέσα στη φυλακή της Ρεμπίμπια [σσ. Μεγάλη φυλακή της Ρώμης] για δύο μέρες.

Μέσα σε πολύ λίγο χρόνο, 8-10 ώρες, είχαμε ήδη αρχίσει να δημιουργούμε δεσμούς. Καθόμασταν εκεί, περιμέναμε για τη σκηνή, περιμέναμε τη σειρά μας, και ήμασταν μαζί με τις πραγματικές κρατούμενες. Και μιλούσαν μαζί μας. Μοιράζονταν τις ιστορίες τους, τα συναισθήματά τους… «Η κόρη μου είναι έτσι…», «ήμουν μέσα για αυτό…», «είσαι από τη Μπολόνια;», «η αδελφή μου είναι από τη Μπολόνια…»

Μετά από αυτές τις δύο μέρες, ένιωθα ήδη κάτι για αυτές τις γυναίκες. Οπότε μπορείς να φανταστείς τι σημαίνει να περνάς χρόνια και χρόνια σε έναν τέτοιο χώρο, όπου δεν έχεις τίποτα άλλο να κάνεις πέρα από το να μιλάς και να μοιράζεσαι. Δεν υπάρχουν «αξεσουάρ» στις σχέσεις, δεν υπάρχει κρασί, δεν υπάρχει δουλειά, ψώνια, βιβλία…

Είναι τρελό τι κάνει αυτό στο μυαλό. Και εμείς το ζήσαμε απλώς για οκτώ ώρες!

Βαλέρια Γκολίνο: Εγώ λίγο παραπάνω. Εσύ ήσουν λιγότερο στην πραγματική. Γιατί υπήρχαν δύο φυλακές. Η μία ήταν η πραγματική Ρεμπίμπια, όπου ήμασταν με τις πραγματικές κρατούμενες. Και μετά φτιάξαμε – δηλαδή όχι εμείς, η production designer – μια ψεύτικη φυλακή, ακριβώς ίδια, για να μπορέσουμε να κάνουμε σκηνές που δεν μας επέτρεπαν στην αληθινή.

Εκεί είχαμε λοιπόν πρώην κρατούμενες που έπαιζαν μαζί μας. Οι περισσότερες από τις ηθοποιούς είχαν υπάρξει στη φυλακή. Γιατί ο Μάριο ήθελε να κρατήσει αυτό το στοιχείο. Ακόμα κι αν δεν είναι μεγάλες ηθοποιοί, έχουν αυτή την αλήθεια, αυτόν τον χαρακτήρα, αυτό το χάρισμα. Έχουν αυτό το φορτίο που τις κάνει τόσο ενδιαφέρουσες να τις βλέπεις.

Υπήρχε και αυτοσχεδιασμός;

Βαλέρια Γκολίνο: Υπήρχαν σκηνές όπου ο Μάριο μας άφηνε να το πάρουμε πάνω μας.

Ματίλντε ντε Άντζελις: Ναι, όπως η σκηνή στην Πιάτσα ντελ Πόπολο, στη Ρώμη. Είναι όλη αυτοσχεδιασμός. Δεν είναι γραμμένη. Το περπάτημα, η κουβέντα, όλα αυτά είναι αυτοσχεδιασμός.

Εκεί που λες ότι νιώθεις ελεύθερη.

Ματίλντε ντε Άντζελις: Ναι. Εκεί που λέω… όταν στεκόμουν εκεί και συνειδητοποίησα ότι ζω στη Ρώμη. Γιατί αυτό συνέβη σε μένα. Ήμουν 18, ήρθα από τη Μπολόνια στη Ρώμη, μπήκα σε ένα λεωφορείο και είπα: «θα κατέβω όταν νιώσω έτοιμη».

Δεν ήξερα πού είμαι! Είμαι από μια πόλη τόσο μικρή, και η Ρώμη είναι… [γουρλώνει τα μάτια και κάνει χειρονομίες σα να θαυμάζει] Είδα την Πιάτσα ντελ Πόπολο και κατέβηκα. Και άρχισα να κλαίω, γιατί συνειδητοποίησα ότι ζω στη Ρώμη. Ήμουν 18! «Είμαι στη Ρώμη, τι στο διάολο».

Βαλέρια Γκολίνο [γελώντας]: Ήταν πολύ έτοιμη όταν ήρθε. Ξέρεις… Δεν ήταν Ρωμαία, τελείως διαφορετική προφορά, τελείως άλλο πράγμα. Και όταν ο Μάριο μου είπε «σκέφτομαι τη Ματίλντε Ντε Άντζελις», εγώ ήμουν ήδη μέσα στο πρότζεκτ.

Μου λέει: «τι λες; Είναι από τη Μπολόνια». Και σκέφτηκα: «Θεέ μου, θέλω να δουλέψω με αυτή τη γυναίκα, με αυτό το κορίτσι». Ήμουν πολύ ενθουσιασμένη. Σκέφτηκα ότι μπορεί να μην ταιριάξουμε, ότι ίσως δεν θα συμπαθούμε η μία την άλλη.

Αλλά μου άρεσε ως ηθοποιός, μου άρεσε η ενέργειά της. Οπότε είπα: ποιο είναι το χειρότερο που μπορεί να συμβεί; Να μη συμπαθούμε η μία την άλλη. Ε, θα βρούμε έναν τρόπο! Δεν περίμενα να την ερωτευτώ, όπως τελικά έγινε.

Έρχεται λοιπόν εκείνη από τη Μπολόνια, από τον βορρά… έρχεται στο γύρισμα… Ήταν απίστευτα έτοιμη. Πιο Ρωμαία από τους Ρωμαίους. Μιλούσε ρωμαϊκά σαν… πολεμική μηχανή. Ήταν έτοιμη. Είχε γράψει τα πάντα. Είχε διαβάσει τα βιβλία.

Και εγώ έφτασα και ήμουν σε φάση «Θεέ μου, τι πρέπει να κάνω τώρα;» [γελάνε]