Στα Δυτικά Βαλκάνια επεκτείνεται ο Κάθετος Διάδρομος

Νέα δυναμική αποκτά ο σχεδιασμός για την επέκταση του Κάθετου Διαδρόμου φυσικού αερίου προς τα Δυτικά Βαλκάνια, μετά την τριμερή συμφωνία που υπεγράφη στα Τίρανα μεταξύ Ελλάδας, Αλβανίας και Ηνωμένων Πολιτειών, με τη συμμετοχή του ομίλου Aktor. Η συμφωνία, συνολικού ύψους 6 δισ. ευρώ, αποτελεί το πρώτο μακροχρόνιο συμβόλαιο προμήθειας αμερικανικού LNG στην περιοχή και εκτιμάται ότι μπορεί να λειτουργήσει ως καταλύτης για την υλοποίηση κρίσιμων ενεργειακών υποδομών.

Στο επίκεντρο βρίσκεται η συνεργασία της Aktor με την κρατική εταιρεία Albgaz, η οποία προβλέπει την προμήθεια 1 δισ. κυβικών μέτρων φυσικού αερίου ετησίως για την περίοδο 2030–2050 από την αμερικανική Venture Global LNG. Η εξέλιξη αυτή τοποθετεί την Αλβανία στην πρώτη γραμμή των χωρών της Νοτιοανατολικής Ευρώπης που επιδιώκουν τη διαφοροποίηση των πηγών εφοδιασμού τους, ενισχύοντας ταυτόχρονα τον ρόλο των ΗΠΑ στην περιφερειακή αγορά ενέργειας.

Η συμφωνία δεν περιορίζεται μόνο στην προμήθεια καυσίμου, αλλά συνδέεται και με ευρύτερα επενδυτικά σχέδια, μεταξύ των οποίων η πιθανή ανάπτυξη μονάδας ηλεκτροπαραγωγής ισχύος περίπου 380 MW στη γειτονική χώρα. Παράλληλα, ανοίγει τη συζήτηση για τη δημιουργία νέων υποδομών εισαγωγής LNG, με επικρατέστερο σενάριο την κατασκευή πλωτού τερματικού σταθμού (FSRU), που θα επιτρέψει την απευθείας εισαγωγή αμερικανικού φυσικού αερίου.

Καθοριστικό ζήτημα παραμένει ο τρόπος μεταφοράς των ποσοτήτων αυτών προς την Αλβανία. Ο υφιστάμενος αγωγός TAP, που διασχίζει Ελλάδα, Αλβανία και Ιταλία, είναι ήδη δεσμευμένος για τη μεταφορά αζέρικου αερίου και δεν διαθέτει επαρκή διαθέσιμη δυναμικότητα. Ακόμη και η σχεδιαζόμενη επέκτασή του αφορά κυρίως την αύξηση των ροών από το Αζερμπαϊτζάν, γεγονός που καθιστά αναγκαίες εναλλακτικές λύσεις για τη διοχέτευση LNG.

Σε αυτό το πλαίσιο, η ανάπτυξη νέων τερματικών υποδομών θεωρείται κρίσιμη για την υλοποίηση του ευρύτερου σχεδιασμού του Κάθετου Διαδρόμου, ο οποίος φιλοδοξεί να μεταφέρει φυσικό αέριο από τον Νότο προς τις αγορές της Κεντρικής και Ανατολικής Ευρώπης. Η στρατηγική αυτή εντάσσεται στις προσπάθειες μείωσης της ενεργειακής εξάρτησης από τη Ρωσία, με ιδιαίτερη έμφαση σε χώρες όπως η Σερβία.

Προς την κατεύθυνση αυτή, προωθούνται ήδη σημαντικά έργα διασύνδεσης. Μεταξύ αυτών ξεχωρίζει ο αγωγός Σερβίας–Βόρειας Μακεδονίας, μήκους 144 χιλιομέτρων, που αναμένεται να ολοκληρωθεί έως το 2027, καθώς και η διασύνδεση Ελλάδας–Βόρειας Μακεδονίας. Σε συνδυασμό με τον υφιστάμενο αγωγό Σερβίας–Βουλγαρίας και τον ελληνοβουλγαρικό IGB, δημιουργείται ένα ολοένα και πιο πυκνό δίκτυο που επιτρέπει τη ροή φυσικού αερίου από διαφορετικές πηγές.

Παράλληλα, εξελίξεις καταγράφονται και στον τομέα της ηλεκτροπαραγωγής, με την κοινοπραξία των ΓΕΚ ΤΕΡΝΑ και ΔΕΠΑ να προχωρά στην κατασκευή μονάδας φυσικού αερίου κοντά στο Φιέρι. Αν και η μονάδα προβλέπεται να τροφοδοτείται από τον TAP, η μελλοντική διαθεσιμότητα LNG ενδέχεται να διαφοροποιήσει το ενεργειακό της μίγμα.

Η τριμερής συμφωνία εντάσσεται σε ένα ευρύτερο γεωπολιτικό πλαίσιο, καθώς οι ΗΠΑ επιδιώκουν να ενισχύσουν την παρουσία τους στην ευρωπαϊκή αγορά φυσικού αερίου μέσω εξαγωγών LNG. Η πρωτοβουλία συνδέεται με περιφερειακές συνεργασίες και στοχεύει στη δημιουργία ενός αξιόπιστου και ευέλικτου δικτύου μεταφοράς ενέργειας.

Με τη συμφωνία αυτή, ο Κάθετος Διάδρομος αποκτά νέα ώθηση, ενώ η Ελλάδα ενισχύει περαιτέρω τον ρόλο της ως ενεργειακός κόμβος για τη Νοτιοανατολική Ευρώπη και τα Βαλκάνια.