Το ΕΜΣΤ παρουσιάζει 3 νέες εκθέσεις για το καλοκαίρι

Με αφορμή πρόσφατα αποκτήματα και δωρεές, καθώς και ήδη υπάρχοντα έργα της συλλογής και επιλεγμένους δανεισμούς, αναδεικνύει τη νέα συλλεκτική πολιτική, που ξεκίνησε το 2021, η οποία κοιτάζει πέρα από τις κληρονομημένες Δυτικές συμβάσεις, επανατοποθετώντας την Ελλάδα στο πλαίσιο μιας ευρύτερης πολιτισμικής γεωγραφίας της Μεσογείου και της Νοτιοανατολικής Ευρώπης – μιας περιοχής που περιλαμβάνει τα Βαλκάνια, την Τουρκία, τη Μέση Ανατολή και τη Βόρεια Αφρική. Με αυτόν τον τρόπο, επαναπροσδιορίζει την Ελλάδα όχι ως περιφέρεια της Δυτικής Ευρώπης, αλλά ως κεντρικό κόμβο της Νοτιοανατολικής Ευρώπης και της Μέσης ή «Εγγύς» Ανατολής, μιας περιοχής που διατρέχεται και συνέχεται από ένα πλέγμα ιστορικών δεσμών διαμορφωμένων από την κινητικότητα, τις ανταλλαγές, τις συγκρούσεις, την πολυγλωσσία και τις πολυεπίπεδες ταυτότητες. H έκθεση συμπεριλαμβάνει πάνω από 100 έργα 50 καλλιτεχνών, από 20 και πλέον χώρες.

Ο τίτλος της έκθεσης αποτελεί ένα σκόπιμο λογοπαίγνιο πάνω σε αυτόν της ταινίας του Alfred Hitchcock, North by Northwest, σηματοδοτώντας έναν συμβολικό αναπροσανατολισμό πέρα από τη μακροχρόνια προσκόλληση στα αγγλοσαξονικά και δυτικοευρωπαϊκά πολιτισμικά πρότυπα, που χαρακτήρισε την ελληνική νεωτερικότητα από την ανεξαρτησία και μετά. Αντίθετα, η έκθεση South by Southeast επιμένει σε μια πιο σύνθετη, πλουραλιστική χαρτογράφηση, η οποία αναγνωρίζει τη στρατηγική γεωγραφική θέση της Ελλάδας στο σταυροδρόμι ηπείρων, αυτοκρατοριών και συστημάτων πίστης, καθώς και τις βαθιές ιστορικές συγγένειές της με την περιοχή που κάποτε ήταν
γνωστή ως Λεβάντε. Αυτή η μετατόπιση απηχεί ευρύτερες πολιτισμικές και γεωπολιτικές τάσεις, ανάμεσά τους και αυτήν που έχει περιγραφεί πρόσφατα ως μια σύγχρονη «στροφή προς την Ανατολή» στην Ελλάδα, αντανακλώντας ανανεωμένες πολιτικές, οικονομικές και πολιτισμικές σχέσεις με τις γειτονικές περιοχές.

Η ευρύτερη αυτή περιοχή στην οποία επικεντρώνεται η έκθεση South by Southeast είναι πλούσια σε αφηγήσεις που έχουν τις ρίζες τους στις πολυπολιτισμικές, κοινωνικοπολιτικές και ιστορικές δυναμικές του κόσμου της Μεσογείου, των Βαλκανίων και της Νοτιοανατολικής Ευρώπης. Πρόκειται για μια περιοχή που έχει διαμορφωθεί από κληρονομιές αυτοκρατοριών, μεταβαλλόμενα σύνορα, μεταποικιακούς αγώνες, πολέμους και εκτοπισμούς, αλλά και από διαχρονικές παραδόσεις φιλοξενίας, εμπορίου, καλλιτεχνικής κυκλοφορίας και πνευματικών/καλλιτεχνικών ανταλλαγών. Τα έργα τέχνης που παρουσιάζονται εδώ συνομιλούν με αυτές τις δυναμικές, ανιχνεύοντας τον τρόπο με τον οποίο η ιστορία αντηχεί στο παρόν αλλά και το πώς η προσωπική μνήμη διασταυρώνεται με το συλλογικό τραύμα και την πολιτική πραγματικότητα.

Μια τέτοια έκθεση στη σημερινή Ελλάδα έχει ιδιαίτερη σημασία. Στον απόηχο της οικονομικής κρίσης, των εντεινόμενων μεταναστευτικών ροών και της αναδιάταξης του πολιτικού τοπίου της Ευρώπης, τα ζητήματα της ταυτότητας, του ανήκειν και του πολιτισμικού προσανατολισμού έχουν αποκτήσει ξανά επιτακτικό χαρακτήρα. Η θέση της Ελλάδας ως κράτους πρώτης γραμμής στη λεγόμενη «προσφυγική κρίση» και ως γέφυρας μεταξύ της Ευρώπης και των νότιων και ανατολικών γειτόνων της έχει αποκαλύψει βαθιά ρήγματα στην ευρωπαϊκή αλληλεγγύη, ενώ παράλληλα έχει αναδείξει τη μακροχρόνια σύνδεση της χώρας με τις ιστορίες μετακινήσεων και εκτοπισμών της περιοχής.

Η έκθεση South by Southeast ανταποκρίνεται σε αυτές τις συνθήκες προτείνοντας μια αντίθετη αφήγηση απέναντι στον εσωστρεφή εθνικισμό και τον Δυτικό εξαιρετισμό, αναδεικνύοντας κοινές ιστορίες, αλληλένδετα μέλλοντα και έναν κοινό πολιτισμικό χώρο που διαμορφώνεται μέσα από την κυκλοφορία και όχι από τον αποκλεισμό και την πόλωση. Φέρνοντας αυτές τις οπτικές σε διάλογο στο πλαίσιο ενός εθνικού μουσείου, η έκθεση διατυπώνει μια επιμελητική και θεσμική δέσμευση για την επανεξέταση της πολιτισμικής αυτοαντίληψης της Ελλάδας. Προτείνει μια μετατόπιση από ένα κληρονομημένο Δυτικό βλέμμα προς μια πιο εντοπισμένη, σχεσιακή οπτική, η οποία αναγνωρίζει την ενσωμάτωση της Ελλάδας σε μια σύνθετη, περιφερειακή οικολογία. Με αυτόν τον τρόπο, το EMΣT αναγνωρίζει τη Μεσόγειο, τη Νοτιοανατολική Ευρώπη και την ευρύτερη Εγγύς Ανατολή όχι ως περιθωριακές ζώνες της ευρωπαϊκής νεωτερικότητας, αλλά ως γόνιμους χώρους καλλιτεχνικής παραγωγής, κριτικής σκέψης και πολιτισμικής καινοτομίας. (KΓ)

Kαλλιτέχνες: Lawrence Abu Hamdan, Diana Al-Hadid, Monira Al Quadiri, Αθανάσιος Αργιανάς, Lynda Benglis, Κωστής Βελώνης, Βαγγέλης Βλάχος, Ειρήνη Βουρλούμη, Απόστολος Γεωργίου, Pier Paolo Calzolari, Chryssa, Navine G. Dossos, Ειρήνη Ευσταθίου, Λίνα Θεοδώρου, Ivan Grubanov, Artan Hajrullahu, Mona Hatoum, Γιώργος Ιωάννου, Emily Jacir, Sven Johne, Διονύσης Καβαλλιεράτος, Κωνσταντίνος Κακανιάς, Βαλέριος Καλούτσης, Bouchra Khalili, Πάνος Κοκκινιάς, Γιάννης Κουνέλλης, Nate Lowman, Rabih Mroué, Ελένη Μυλωνά, Jennifer Nelson, Μπία Ντάβου, Gabriel Orozco, George Osodi, Adrian Paci, Μαλβίνα Παναγιωτίδη, Μαρία Παπαδημητρίου, Λήδα Παπακωνσταντίνου, Ρένα Παπασπύρου, Αντώνης Πίττας, Walid Raad, Thomias Radin, Michael Rakowitz, Șerban Savu, Nedko Solakov, Sphinxes, Thomas Struth, Κώστας Τσόκλης, Στέλιος Φαϊτάκης, Vangjush Vellahu, Akram Zaatari.

SPOTLIGHT
ΓΙΩΡΓΟΣ ΛΑΠΠΑΣ
Η τέχνη ξεκινάει πάντα με τη λέξη έστω
Επιμέλεια: Δάφνη Βιτάλη
Όροφος 2

Εγκαίνια: 11 Ioυνίου 2026

Με αφορμή τα δέκα χρόνια από τον πρόωρο θάνατο του καλλιτέχνη και στο πλαίσιο της ανανέωσης της συλλογής του, το ΕΜΣΤ παρουσίαζει ένα SPOTLIGHT στον Γιώργο Λάππα 1950–2016, με έργα της συλλογής του μουσείου αλλά και επιλεγμένους δανεισμούς. Ο Λάππας ήταν ένας από τους πιο σημαντικούς σύγχρονους Έλληνες καλλιτέχνες, με καθοριστική συμβολή στη γλυπτική και την εννοιολογική τέχνη στην Ελλάδα.

Ο Λάππας ανανέωσε ριζικά τη γλυπτική στην Ελλάδα. Συνέβαλε ουσιαστικά στο να μετακινηθεί από την παραδοσιακή αναπαράσταση προς πιο σύγχρονες, εννοιολογικές και πολυεπίπεδες μορφές έκφρασης.

Το έργο του Λάππα χαρακτηρίζεται από τη συνεχή αναζήτηση της γλυπτικής φόρμας ως τρισδιάστατου σχεδίου στο χώρο, τον διάλογο μεταξύ δισδιάστατης και τρισδιάστατης μορφής, τη σχέση αρχιτεκτονικού και ψευδαισθητικού χώρου, μέσα από διερευνήσεις και πειραματισμούς πάνω στη γλυπτική, τη φωτογραφία, τη χρήση της κίνησης, του φωτός και της κλίμακας. Με διαπολιτισμικές αναφορές από την αρχαία αιγυπτιακή τέχνη, την αρχαία Ελλάδα, τον πολιτισμό των Μάγια μέχρι την ιστορία της τέχνης του 20ου αιώνα, την σύγχρονη εικονογραφία αλλά και σημαντικές στιγμές της πολιτικής και κοινωνικής πρόσφατης ιστορίας, το έργο του Λάππα ανοίγεται και διαμορφώνεται ανάμεσα σε δίπολα όπως το προσωπικό και το συλλογικό, το ιδιωτικό και το δημόσιο, το έργο τέχνης και ο θεατής, το τοπικό και το παγκόσμιο, η Ανατολή και η Δύση. Παράλληλα, ως καθηγητής στη Ανωτάτη Σχολή Καλών Τεχνών επηρέασε βαθιά νεότερες γενιές καλλιτεχνών. (ΔΒ)

Η έκθεση πραγματοποιείται στο πλαίσιο του προγράμματος του ΕΜΣΤ με τίτλo Spotlight που στοχεύει να παρουσιάζει καλλιτέχνιδες και καλλιτέχνες της συλλογής σε μεγαλύτερο βάθος, δίνοντας την ευκαιρία στο κοινό του Μουσείου να εμβαθύνει στο έργο τους. Ως εκ τούτου, η προσφέρει ένα σημαντικό δείγμα της σπουδαίας εικαστικής του έρευνας και δημιουργίας.

ΜΑΡΓΑΡΙΤΑ ΑΘΑΝΑΣΙΟΥ
VOICES, 2025
11 Ioυνίου – 22 Νοεμβρίου
Συντονισμός: Σταμάτης Σχιζάκης
Aίθουσα προβολών, -1
Εγκαίνια: 11 Ioυνίου 2026

Το ΕΜΣΤ παρουσιάζει την τριπλή βίντεο-εγκατάσταση VOICES (Φωνές) της Μαργαρίτας Αθανασίου ένα δοκίμιο σε κινούμενη εικόνα που διερευνά την ιστορία των πρακτικών της πνευματιστικής διαμεσολάβησης (αλλιώς, διαυλισμού < αγγλ. channelling). Μετά την πρεμιέρα του έργου το 2025 στο Kunstlerhaus Bethanien, όπου η Αθανασίου συμμετείχε στο πρόγραμμα φιλοξενίας καλλιτεχνών με την χρηματοδότηση του ΕΜΣΤ, το VOICES παρουσιάζεται τώρα για πρώτη φορά στην Αθήνα. Το βίντεο συνυφαίνει αρχειακό, τυχαία εντοπισμένο και πρωτότυπο οπτικοακουστικό υλικό με πρωτότυπο περιεχόμενο, προκειμένου να ιχνηλατήσει την εξέλιξη του πνευματιστικού κινήματος New Age, τη συμβιωτική του σχέση με τις αναδυόμενες τεχνολογίες, καθώς και τον ρόλο του ως εργαλείου
προσωπικής και συλλογικής μεταμόρφωσης. Το VOICES έχει έντονα βιωματικό χαρακτήρα, καθώς αντλεί από τις αντίστοιχες εμπειρίες που η καλλιτέχνιδα είχε ως παιδί στην επικοινωνία με τη μητέρα της, ενώ ενσωματώνει και συνεντεύξεις με τη γιαγιά της, η οποία υπήρξε και η ίδια καλλιτέχνιδα. Με αυτή την έννοια, το έργο λειτουργεί τόσο ως ιστορική έρευνα –χαρτογραφώντας ένα είδος πνευματιστικού οικογενειακού δέντρου – όσο και ως ποιητικός στοχασμός για το τι σημαίνει να «κατέχει» κανείς μια φωνή. Η πράξη της πνευματιστικής διαμεσολάβησης καθίσταται μια μεταφορά για την υπέρβαση των ατομικών ορίων· είναι ένα είδος εξωτερικής ανάθεσης που σχετίζεται στενά με το φύλο. Σε αυτό το πλαίσιο, το γυναικείο σώμα παρουσιάζεται ως η απόλυτη συσκευή επικοινωνίας.

ΥΣΤΕΡΟΓΡΑΦΟ
Oι εκθέσεις της άνοιξης (Λογοθέτης-Χρήστου-Καναγκίνη) καθώς και αυτές που έρχονται τον Ιούνιο εντάσσονται σε μια ευρύτερη στρατηγική που εστιάζει στη Μεσόγειο και τη Νοτιοανατολική Ευρώπη ως αλληλένδετους τόπους ιστορικής διασταύρωσης, έντασης και ανταλλαγής. Από κοινού, οι εκθέσεις αυτές οδηγούν στη μεγάλη ομαδική έκθεση «The Cosmopolitans», η οποία θα εγκαινιαστεί στα τέλη του έτους και εξετάζει την ιστορία και τον απόηχο του κοσμοπολιτισμού στην περιοχή που άλλοτε ήταν γνωστή ως Λεβάντε. Μαζί οι εκθέσεις λειτουργούν ως ένα πολυεπίπεδο αφήγημα που εστιάζει στη Μεσόγειο και τη Νοτιοανατολική Ευρώπη ως τόπους πολλαπλών και αλληλεπικαλυπτόμενων ιστορικών δεσμών, εντάσεων και ανταλλαγών.

Εγκαίνια:
Πέμπτη 11 Ιουνίου 20:30 – 24:00
Η είσοδος στα εγκαίνια είναι δωρεάν.

Μέρες & Ώρες Λειτουργίας ΕΜΣΤ:
Τρίτη, Τετάρτη, Παρασκευή, Σάββατο & Κυριακή: 11.00 – 19:00, Πέμπτη: 11.00 – 22.00