Ο ΣΠΟΥΔΑΙΟΣ ΧΑΙΝΕΡ ΓΚΑΙΜΠΕΛΣ ΕΤΟΙΜΑΖΕΙ ΑΝΑΣΚΑΦΗ ΣΤΗΝ ΠΕΙΡΑΙΩΣ 260

Φέτος, μια χρονιά ορόσημο για το Φεστιβάλ Αθηνών Επιδαύρου, καθώς συμπληρώνονται είκοσι χρόνια αδιάλειπτης λειτουργίας της Πειραιώς 260, το κοινό έχει την ευκαιρία να απολαύσει μια μοναδική μουσικοθεατρική εμπειρία με την πρεμιέρα του έργου «Σλήμαν III» του σπουδαίου Χάινερ Γκαίμπελς, που θα παρουσιαστεί από τις 29 Μαΐου έως και την 1η Ιουνίου στον Χώρο Δ.

Ο Χάινερ Γκαίμπελς, ένας από τους πιο σημαντικούς εκπροσώπους της ευρωπαϊκής μουσικής και θεατρικής σκηνής, παρουσιάζει ένα έργο που είναι αποτέλεσμα της βαθιάς του ενασχόλησης με την Ιστορία και την αναδιάρθρωσή της μέσα από τη σκηνική δημιουργία.

Γεννήθηκε το 1952 στη Γερμανία και έχει καθιερωθεί ως ένας από τους πιο καινοτόμους και επιδραστικούς συνθέτες και σκηνοθέτες της σύγχρονης μουσικής σκηνής. Οι δουλειές του περιλαμβάνουν έργα για το ραδιόφωνο, μεγάλες μουσικές συνθέσεις για ορχήστρες, καθώς και σκηνοθετημένα έργα μουσικού θεάτρου.

Η συνεργασία του με κορυφαία μουσικά σύνολα και η διεθνής αναγνώριση της δουλειάς του τον έχουν καθιερώσει ως πρωτοπόρο στο πεδίο του μουσικού θεάτρου, ενώ έχει τιμηθεί με πολλά διεθνή βραβεία και έχει συνεργαστεί με σημαντικά θέατρα και φεστιβάλ σε όλο τον κόσμο.

Η παράσταση «Σλήμαν III» είναι αποτέλεσμα μιας πολυετούς καλλιτεχνικής πορείας που εκτείνεται σε διαφορετικούς χώρους και χρονικές στιγμές, γεφυρώνοντας την Ιστορία με τη σύγχρονη θεατρική και μουσική δημιουργία. Πρόκειται για μια πολυδιάστατη παράσταση που επικεντρώνεται στην ανασκαφή και την ερμηνεία της Ιστορίας, προσφέροντας νέους χώρους εμπειρίας για το κοινό, επιτρέποντας την εκ νέου εξέταση της αντίληψής μας για το παρελθόν και την Ιστορία.

Σημείο εκκίνησης για το έργο είναι το σχέδιο της Τροίας, όπως αυτό αποτυπώθηκε στην ημερολογιακή αφήγηση του Ερρίκου Σλήμαν κατά τις ανασκαφές του στην περιοχή της Τροίας από το 1871 έως το 1873.

Η παράσταση ενσωματώνει φωνές, περφόρμερ και μουσικούς, που αλληλεπιδρούν με ένα ετερόκλητο κειμενικό και μουσικό υλικό, περιλαμβάνοντας αποσπάσματα από την «Ιλιάδα», την όπερα του Εκτόρ Μπερλιόζ «Οι Τρώες», δημοτικά τραγούδια, ηλεκτρονικούς ήχους, καθώς και προηχογραφημένα κομμάτια.

Το αποτέλεσμα είναι μια σειρά από διακριτές «ανασκαφές», όπου η ανασκαφή του παρελθόντος δεν αφορά μόνο την προσπάθεια του Σλήμαν να ανακαλύψει τα κατάλοιπα της Τροίας, αλλά και το αποτύπωμα των τόπων και των μορφών που το έργο έχει πάρει σε προηγούμενες εκδοχές του.

Από μία βιογραφική ανασκαφή στο Σλήμαν ΙΙΙ

Ο Χάινερ Γκαίμπελς εξηγεί στο NEWS 24/7 πως επέλεξε τον Σλήμαν και την Τροία ως σημείο εκκίνησης ίσως γιατί έχει εκπαιδευτεί σε κλασικό γυμνάσιο, όπου και σπούδασε για πολλά χρόνια αρχαία ελληνικά και λατινικά. “Αυτό δεν είναι κάτι που με βοήθησε ιδιαίτεραόταν επισκέπτομαι την Ελλάδα σήμερα, εξηγεί όμως την όποια κάποια έλξη για αυτά τα θέματα και τις εποχές γενικά.

Όμως, διαβάζοντας την αναφορά ανασκαφής του Σλήμαν, ήμουν μάλλον σοκαρισμένος από την αλαζονεία του, τη μεγαλομανία και τις μεθόδους δουλειάς του…” αναφέρει.

Η παράσταση Σλίμαν III προσεγγίζει την Ιστορία ως μια διαδικασία «ανασκαφής». Πώς μεταφράζεται αυτή η ιδέα σε μια σκηνική εμπειρία για το κοινό;

“Αρχικά αυτό έγινε και μια βιογραφική ανασκαφή, γιατί ο Michael Simon και εγώ δημιουργήσαμε μαζί την πρώτη εκδοχή αυτής της μουσικοθεατρικής εμπειρίας το 1990 στη Φρανκφούρτη. Στη συνέχεια, το μετατρέψαμε σε ένα καθαρά ακουστικό ραδιοφωνικό έργο με τον τίτλο «Schliemanns Radio» το 1993, και το σκηνικά ανασυνθέσαμε σε μικρότερη κλίμακα ως «Εργοταξίο Σλήμαν» το 1997 για τα εγκαίνια του Θεάτρου Θησείον στην Αθήνα. Έτσι, η τελευταία μου συνάντηση με το υλικό του Σλήμαν ήταν σχεδόν 30 χρόνια πριν.

Αυτό σημαίνει ότι δεν χάνονται μόνο οι μνήμες. Υλικά, ηχογραφήσεις, βιβλία κ.λπ. πρέπει να ανασκαφούν σε υπόγεια και στούντιο – για παράδειγμα, μηχανές πολυκαναλικής μαγνητοφώνησης 40 ετών πρέπει να “πειστούν” να ξανατρέξουν σε άλλον αιώνα…

Η ευκαιρία να το μετατρέψω τώρα σε μια σκηνική εμπειρία είναι πολύ συναρπαστική, ειδικά επειδή οι τεράστιοι χώροι στην Πειραιώς 260 ανοίγουν πόρτες που δεν είχαμε πριν: ευκαιρίες για ήχο, αποστάσεις, θέες σε πολύ μεγαλύτερη κλίμακα”.

Η παράσταση φέρνει μαζί την Ιλιάδα, τον Μπερλιόζ, λαϊκά τραγούδια και ηλεκτρονικούς ήχους. Πώς προκύπτει αυτή η πολυφωνία και ποιο ρόλο παίζει η συνύπαρξη αυτών των υλικών;

“Δεν είναι αυτή μια ερώτηση που μπορεί να απαντήσει μόνο ο θεατής και ο ακροατής μετά την παράσταση; Το λέω αυτό επειδή προτίμησα μία μη ιεραρχική και μη γραμμική συνύπαρξη αυτών των ποικίλων πηγών και υλικών, γεγονός που που επιτρέπει πολύ διαφορετικές και ατομικές προσεγγίσεις εκ μέρους του κοινού. Κάποιοι μπορεί να γοητευτούν από τον χώρο, κάποιοι να κάνουν προσωπικές συνδέσεις ανάμεσα σε λέξεις και μουσική κ.λπ. – οι συνδυασμοί είναι άπειροι.”

Πώς δουλεύετε με τη σιωπή; Είναι και αυτή μια «στρώση» στην ανασκαφή;

“Ελπίζω πως ναι”.

Τι σημαίνει για εσάς να παρουσιάσετε το «Σλήμαν III» στην Πειραιώς 260, σε μια χρονιά ορόσημο για το Φεστιβάλ; Πώς επηρεάζει αυτό το πλαίσιο την προσέγγισή σας στο έργο;

“Δεν έχω παρακολουθήσει ποτέ παράσταση στο Φεστιβάλ Αθηνών Επιδαύρου και η απίστευτη παράδοσή του με φοβίζει. Και μόνο που είδα πέρυσι για πρώτη φορά την τοποθεσία ήταν μια απίστευτη εμπειρία. Μόνο μία φορά είχα την ευκαιρία να εμφανιστώ στο στάδιο των Δελφών κατά τις Θεατρικές Ολυμπιάδες με το «The Liberation of Prometheus» σε κείμενο του Heiner Müller το 1995”.

Η παράσταση περιλαμβάνει ένα απόσπασμα από το τραγούδι «Μακριά» (Away), μέρος του αδημοσίευτου μουσικού έργου του Θανάση Μωραΐτη, βασισμένο σε ποιήματα του Κ. Π. Καβάφη, με τίτλο «Σε Σένα Γυρνώ, Ω Τέχνη της Ποίησης». Τι σας οδήγησε να επιλέξετε αυτό το συγκεκριμένο απόσπασμα για το έργο;

“Ήταν μια υπέροχη πρόταση από τη Λυδία Κονιόρδου, η οποία είχε συμμετάσχει και στην παράσταση στο θέατρο Θησείον. Όλα τα έργα μου συνήθως αναπτύσσονται μαζί με την ομάδα και τους εκτελεστές.”

Συνεργάζεστε ξανά με τον Michael Simon. Πώς έχει εξελιχθεί αυτή η καλλιτεχνική σχέση με τα χρόνια;

“Δημιουργήσαμε δύο παραστάσεις μαζί – πολύ διαφορετικές και επίσης τεχνικά φιλόδοξες, και οι δύο έγιναν αποδεκτές. Για μένα, αυτά ήταν τα πρώτα βήματά μου στο μουσικό θέατρο. Στη συνέχεια, ακολουθήσαμε διαφορετικούς δρόμους για πολύ καιρό, ο καθένας δημιούργησε τα δικά του έργα, ανέπτυξε τη δική του αισθητική και εργάστηκε και ως καθηγητής σε διάφορους θεσμούς. Διατηρήσαμε επαφή και τώρα έχουμε την ευκαιρία να συνεργαστούμε ξανά και μάλιστα με μεγάλη αρμονία”.

Στο έργο σας, η Ιστορία δεν είναι στατική. Ποιος είναι αλήθεια ο ρόλος του καλλιτέχνη στην «αναδιατύπωσή» της; Σε μια εποχή υπερφόρτωσης πληροφοριών, πώς μπορεί η τέχνη να δημιουργήσει «χώρους εμπειρίας» με νόημα;

“Η Ιστορία δεν είναι στατική, αλλά «η ιστορία επαναλαμβάνεται» – όπως έλεγε η Γκέρτρουντ Στάιν στο βιβλίο της “Wars I have seen” (Πόλεμοι που έχω δει).Και μιλούσε, όχι μόνο για την εποχή της στη Γαλλία κατά τη διάρκεια του Β’ Παγκοσμίου Πολέμου, αλλά κυρίως για τον Σαίξπηρ.

Αυτό το κείμενο, για παράδειγμα, το μετέτρεψα σε σκηνική συναυλία για μουσικά σύνολα. Δεν μπορώ να μιλήσω εκ μέρους άλλων καλλιτεχνών, αλλά πολλά από τα έργα μου ασχολούνται με αναχρονιστικές αναφορές – δημιουργώντας στιγμές όπου διαφορετικές χρονικότητες επικοινωνούν μεταξύ τους. Αυτό δεν σημαίνει ότι τα έργα μου δεν είναι σύγχρονα. Αντιθέτως, διευρύνουν τον χώρο για προβληματισμό”.

Συντελεστές

Σύνθεση – Σκηνοθεσία Heiner Goebbels
Σκηνικά – Κοστούμια – Σχεδιασμός φωτισμού Michael Simon
Δραματουργία Stephan Buchberger
Βοηθός σκηνοθέτη Αλίκη Στενού
Βοηθός σκηνογράφου-ενδυματολόγου Ελπίδα Δαλιάνη
Ήχος Willi Bopp
Σχεδιασμός βίντεο René Liebert

Παίζουν Ακύλλας Καραζήσης, Ανδρομάχη Φουντουλίδου
Τραγουδούν Λυδία Κονιόρδου, Άγγελος Κυδωνιεύς κόντρα τενόρος
Μουσικοί Ανέστης Μπαρμπάτσης μπουζούκι, Φίλιππος Φασούλας κλαρίνο