Είδαμε το Blade Runner με ζωντανή μουσική στο Ηρώδειο – Το δυστοπικό 2019 του Vangelis

«Έχω δει πράγματα που εσείς οι άνθρωποι δεν θα πιστεύατε ποτέ».

Κάτω από τη βροχή, με ένα λευκό περιστέρι στα χέρια, ο Roy Batty κοιτάζει τον διώκτη του και μιλά για τις εικόνες της ζωής που κουβαλά μαζί του. Πόλεμος, φλόγες, αστέρια, αναμνήσεις. Σε λίγες στιγμές όλα θα χαθούν. Η ζωή του τελειώνει, η μνήμη του σβήνει και μαζί της χάνεται ένας ολόκληρος κόσμος εμπειριών. Η σκηνή αποτελεί την καρδιά του Blade Runner και συμπυκνώνει το ερώτημα που διατρέχει ολόκληρη την ταινία: τι δίνει αξία στη ζωή;

Σαράντα τέσσερα χρόνια μετά την πρεμιέρα του Blade Runner, αυτή η σκηνή με τον ηθοποιό Rutger Hauer εξακολουθεί να προκαλεί την ίδια ανατριχίλα. Και το βράδυ της Πέμπτης στο κατάμεστο Ηρώδειο, απέκτησε μια ακόμη διάσταση. Γιατί η μουσική του Βαγγέλη Παπαθανασίου δεν ακουγόταν από τα ηχεία μιας κινηματογραφικής αίθουσας. Παιζόταν ζωντανά πάνω στη σκηνή, από τους The Avex Ensemble κάτω από τον βράχο της Ακρόπολης.

Στο Ωδείο Ηρώδου Αττικού δεν έπεφτε καρφίτσα. Το ενδιαφέρον για την παρουσίαση του Blade Runner Live αποδείχθηκε τεράστιο και η βραδιά απέκτησε από την αρχή έναν ιδιαίτερο συμβολισμό. Το Ηρώδειο ετοιμάζεται να κλείσει για μεγάλης κλίμακας εργασίες αποκατάστασης και η αίσθηση πως ζούμε μία από τις τελευταίες μεγάλες καλοκαιρινές βραδιές του, πριν από τη σιωπή των έργων, πλανιόταν διακριτικά πάνω από το κοινό.

Όταν έσβησαν τα φώτα και άρχισαν να προβάλλονται οι τίτλοι της ταινίας, ένα όνομα ξεχώρισε αμέσως. Το όνομα του Βαγγέλη Παπαθανασίου εμφανίστηκε στην οθόνη και το Ηρώδειο ξέσπασε σε αυθόρμητο δυνατό χειροκρότημα. Ήταν μια στιγμή συλλογικής υπόκλισης προς τον Έλληνα συνθέτη που έφυγε από τη ζωή το 2022 αφήνοντας πίσω του ένα έργο που συνεχίζει να ακούγεται σαν μουσική του μέλλοντος.

Η ίδια η ταινία κυλά όπως την ξέρουμε. Οι υπότιτλοι αποσπούσαν αρχικά την προσοχή, αν και στη συνέχεια περνούσαν σχεδόν απαρατήρητοι. Στο δυστοπικό Λος Άντζελες του 2019 (που συνεχώς μας προκαλεί έκπληξη καθώς βρισκόμαστε ήδη στο 2026), οι Replicants, τεχνητά ανθρωποειδή όντα που δημιουργήθηκαν για να υπηρετούν τον άνθρωπο, επιστρέφουν παράνομα στη Γη, αναζητώντας περισσότερο χρόνο ζωής. Ζουν μόνο τέσσερα χρόνια και απαγορεύεται να βρίσκονται στη Γη οπότε ο Rick Deckard (Harrison Ford) αναλαμβάνει να τους εντοπίσει τους ανυπότακτους Replicants και να τους εξοντώσει. Είναι ένας Blade Runner.

Στην πορεία θα ερωτευτεί τη Replicant Rachel (Sean Young) και θα βρεθεί αντιμέτωπος με ένα ερώτημα που γίνεται όλο και πιο επίκαιρο όσο περνούν τα χρόνια: ποια είναι τελικά η διαφορά ανάμεσα σε έναν άνθρωπο και ένα βιοτεχνολογικό πλάσμα που αγαπά, φοβάται, κλαίει και γνωρίζει ότι θα πεθάνει; Και μήπως τελικά ο ίδιος ο Deckard που είναι ο υπέρτατος διώκτης, είναι… Replicant;

Αυτό που εντυπωσιάζει σήμερα είναι πόσο παράξενα οικείος μοιάζει ο κόσμος που φαντάστηκε ο Ridley Scott το 1982. Οι γιγαντιαίες διαφημίσεις, οι καπνοί που βγαίνουν ασταμάτητα από τα βιομηχανικά συγκροτήματα, τα νέον φώτα, τα ασιατικά φαγάδικα που κυριαρχούν στον αστικό ιστό, η μόνιμη νύχτα και η αδιάκοπη βροχή συνθέτουν ένα μέλλον που μοιάζει με εφιαλτική προειδοποίηση.

Πολλοί διεθνείς μελετητές και κριτικοί θεωρούν ότι η ταινία διατήρησε τη δύναμή της χάρη στα φιλοσοφικά της ερωτήματα. Η μνήμη, η ταυτότητα, η συνείδηση, η θνητότητα και η ανθρώπινη εμπειρία βρίσκονται στο κέντρο της αφήγησης. Το Blade Runner απασχολεί πανεπιστήμια, κινηματογραφικές σχολές και θεωρητικούς του πολιτισμού εδώ και δεκαετίες, ακριβώς επειδή αρνείται να δώσει εύκολες απαντήσεις.

Το Blade Runner δεν θα ήταν η ίδια ταινία χωρίς τη μουσική του Βαγγέλη. Το soundtrack δεν συνοδεύει απλώς την εικόνα αλλά αποτελεί ένα από τα βασικά υλικά από τα οποία είναι φτιαγμένος ο κόσμος της ταινίας. Αυτό γίνεται απολύτως κατανοητό σε μια ζωντανή εκτέλεση. Οι ηλεκτρονικές υφές, οι ατμοσφαιρικοί ήχοι, οι μελαγχολικές μελωδίες και οι στιγμές εκκωφαντικής έντασης δημιουργούν έναν ολόκληρο κόσμο.

Οι The Avex Ensemble έχουν αφιερώσει σημαντικό μέρος της πορείας τους σε μεγάλες κινηματογραφικές παραγωγές με ζωντανή μουσική. Η ιδιαιτερότητα του Blade Runner βρίσκεται στο γεγονός ότι η παρτιτούρα του Βαγγέλη απαιτεί διαρκή ισορροπία ανάμεσα στην ηλεκτρονική μουσική, τα ακουστικά όργανα και τον απόλυτο συγχρονισμό με την ταινία. Η εκτέλεση στο Ηρώδειο υπήρξε εξαιρετικά ακριβής και ανέδειξε κάθε λεπτομέρεια αυτού του σύνθετου ηχητικού οικοδομήματος.

Από τις πιο έντονες στιγμές της βραδιάς υπήρξε το περίφημο Love Theme. Το σαξόφωνο που συνοδεύει τη σχέση του Deckard με τη Rachel γέμισε το θέατρο με μια αίσθηση νοσταλγίας και εύθραυστης τρυφερότητας. Πρόκειται για μια σκηνή που ξεχωρίζει σχεδόν σε κάθε διεθνή αναφορά στο Blade Runner Live και η αντίδραση του κοινού στο Ηρώδειο επιβεβαίωσε τον λόγο. Μέσα στον φουτουριστικό εφιάλτη της ταινίας, ο Βαγγέλης αφήνει χώρο για μια από τις πιο ανθρώπινες μουσικές στιγμές που γράφτηκαν ποτέ για τον κινηματογράφο.

Η άλλη μεγάλη στιγμή της βραδιάς ήρθε φυσικά στο φινάλε. Εκεί όπου ο Roy Batty, ο χαρακτήρας που ξεκινά ως κυνηγημένο μηχάνημα και καταλήγει να είναι ο πιο ανθρώπινος από όλους, θυμάται όσα είδε και όσα έζησε πριν χαθούν «σαν δάκρυα στη βροχή». Η μουσική του Βαγγέλη απλώνεται διακριτικά κάτω από τον μονόλογο και δίνει ακόμη μεγαλύτερο βάρος σε μια σκηνή που μιλά για τη μνήμη, τον χρόνο και την αξία της ζωής. Λίγες κινηματογραφικές στιγμές έχουν συμπυκνώσει με τέτοια δύναμη τη συνείδηση της θνητότητας.

Η βραδιά στο Ηρώδειο λειτούργησε τελικά ως υπενθύμιση της δύναμης που εξακολουθεί να έχει αυτό το έργο. Διαφορετικές ηλικίες συγκεντρώθηκαν για να παρακολουθήσουν μια ταινία που πλησιάζει πλέον τα πενήντα χρόνια ζωής και για να ακούσουν τη μουσική ενός Έλληνα συνθέτη που εξακολουθεί να συνομιλεί με το μέλλον.

Καθώς η προβολή ολοκληρωνόταν και οι θεατές παρέμεναν στις θέσεις τους, στην οθόνη εμφανίστηκε η φωτογραφία του Βαγγέλη Παπαθανασίου, ενώ ακούγαμε το πασίγνωστο “End titles”. Το Ηρώδειο ξέσπασε ξανά σε παρατεταμένο χειροκρότημα. Η στιγμή λειτούργησε σαν ένας αυθόρμητος αποχαιρετισμός σε έναν δημιουργό που εξακολουθεί να συνοδεύει το μέλλον με τη μουσική του.