Τα 8 αναπάντητα ερωτήματα γύρω από τη συμφωνία Τραμπ – Ιράν

Φως στο μέχρι τώρα αδιέξοδο του τερματισμού του πολέμου που κήρυξαν ΗΠΑ και Ισραήλ στο Ιράν φαίνεται πια στον ορίζοντα, μετά τη συμφωνία γύρω από ένα Μνημόνιο Κατανόησης (MoU), το οποίο πρόκειται να υπογραφεί επισήμως στην Ελβετία την Παρασκευή.

Οι δύο πλευρές υπέγραψαν ηλεκτρονικά τη συμφωνία την Κυριακή, με τις υπογραφές του προέδρου Τραμπ, του αντιπροέδρου Τζέι Ντι Βανς και του προέδρου του ιρανικού κοινοβουλίου, Μοχαμάντ Μπαγέρ Γκαλιμπάφ, όπως δήλωσαν τη Δευτέρα ανώτεροι αξιωματούχοι της αμερικανικής κυβέρνησης στους δημοσιογράφους.

Η συμφωνία ήδη δοκιμάζει το κατά πόσο η Ουάσιγκτον και η Τεχεράνη μπορούν να μετατρέψουν μια παύση των εχθροπραξιών σε μια ευρύτερη διευθέτηση, ξεκινώντας από τα Στενά του Ορμούζ και καταλήγοντας στο πολύ πιο δύσκολο ζήτημα του πυρηνικού προγράμματος του Ιράν.

Τι ισχύει αυτή τη στιγμή

Σύμφωνα με Αμερικανούς αξιωματούχους, έχει τεθεί σε ισχύ παράταση της εκεχειρίας για 60 ημέρες, συμπεριλαμβανομένου και του Λιβάνου. Ωστόσο, τα Στενά του Ορμούζ δεν αναμένεται να ανοίξουν ξανά πριν από την επίσημη τελετή υπογραφής την Παρασκευή στη Γενεύη.

Ο Βανς, οι Αμερικανοί απεσταλμένοι Στιβ Γουίτκοφ και Τζάρεντ Κούσνερ, ο Γκαλιμπάφ και ο Ιρανός υπουργός Εξωτερικών Αμπάς Αραγτσί αναμένεται να συναντηθούν την Παρασκευή με Πακιστανούς και Καταριανούς διαμεσολαβητές για να συζητήσουν την επόμενη φάση.

Αμερικανοί αξιωματούχοι αναφέρουν ότι το πλήρες κείμενο του Μνημονίου Κατανόησης (MoU) θα δημοσιοποιηθεί εντός των επόμενων 24 έως 48 ωρών, όπως αναφέρει το Axios, αν και ο Τραμπ δήλωσε ότι ενδέχεται να δοθεί στη δημοσιότητα μετά την επίσημη υπογραφή του.

Μια συμφωνία για την οποία λίγα έχουν γίνει έως σήμερα γνωστά

Η Ουάσιγκτον και η Τεχεράνη σπεύδουν να διαμορφώσουν το αφήγημα γύρω από μια συμφωνία που ελάχιστοι έχουν διαβάσει, αλλά στην οποία ήδη αντιδρούν οι αγορές, οι διεθνείς ηγέτες και οι πολίτες.

Οι ΗΠΑ υποστηρίζουν ότι η οικονομική ελάφρυνση για το Ιράν θα εξαρτάται από τη συμπεριφορά και τη συμμόρφωσή του. Τα ιρανικά κρατικά μέσα ενημέρωσης παρουσιάζουν μια πολύ πιο γενναιόδωρη εικόνα.

Ναυτιλιακές εταιρείες δηλώνουν ότι περιμένουν σαφέστερες εγγυήσεις από την Τεχεράνη πριν επαναφέρουν πλήρως τη διέλευση φορτίων από τα Στενά του Ορμούζ.

Παράλληλα, οι σκληροπυρηνικοί κύκλοι στις ΗΠΑ και το Ισραήλ πιέζουν τον Λευκό Οίκο να εξηγήσει ακριβώς τι κερδίζει το Ιράν και τι θα συμβεί εάν αποτύχουν οι πυρηνικές διαπραγματεύσεις.

Τα 8 βασικά ερωτήματα που παραμένουν ανοιχτά

1. Έχει τεθεί πραγματικά σε ισχύ η συμφωνία;

Το Μνημόνιο Κατανόησης υπογράφηκε ηλεκτρονικά την Κυριακή, ενώ η επίσημη τελετή υπογραφής θα πραγματοποιηθεί την Παρασκευή στην Ελβετία.

Η παράταση της εκεχειρίας για 60 ημέρες τέθηκε αμέσως σε ισχύ, αλλά τα Στενά του Ορμούζ δεν έχουν ακόμη ανοίξει πλήρως.

Παρότι ο Τραμπ ανακοίνωσε την Κυριακή την «άμεση» άρση του αμερικανικού αποκλεισμού και το άνοιγμα των Στενών, αργότερα διευκρίνισε ότι αυτό θα συμβεί την Παρασκευή, μετά την τελετή.

Αξιωματούχος του αμερικανικού υπουργείου Άμυνας δήλωσε ότι οι ένοπλες δυνάμεις έλαβαν εντολή να προετοιμαστούν για την άρση του αποκλεισμού την Παρασκευή.

Ο Τραμπ ισχυρίστηκε τη Δευτέρα ότι πλοία ήδη κινούνται μέσω της περιοχής, όμως τα ιρανικά κρατικά μέσα υποστήριξαν ότι το καθεστώς των Στενών δεν έχει αλλάξει.

2. Θα είναι πράγματι ανοιχτά τα Στενά;

Η αμερικανική πλευρά δηλώνει σταθερά ότι η συμφωνία προβλέπει ελεύθερη διέλευση χωρίς διόδια ή άλλους περιορισμούς.

Περιφερειακός διπλωμάτης που συμμετείχε στη διαμεσολάβηση δήλωσε στο Axios ότι η συμφωνία προβλέπει επιστροφή των θαλάσσιων μεταφορών στα προπολεμικά επίπεδα εντός 30 ημερών.

Ωστόσο, Ιρανοί αξιωματούχοι έχουν δηλώσει ότι τα Στενά δεν θα επιστρέψουν απλώς στο «προπολεμικό καθεστώς» και ότι η Τεχεράνη θα διατηρήσει κάποιο επίπεδο ελέγχου.

Το πρακτορείο Fars μετέδωσε ότι το Ιράν συμφώνησε να μην επιβάλει διόδια για 60 ημέρες, αλλά στη συνέχεια θα αρχίσει να επιβάλλει τέλη ασφάλειας και περιβαλλοντικής προστασίας.

Ανώτερος Αμερικανός αξιωματούχος δήλωσε ότι θα υπάρξει «περιφερειακός διάλογος» για το μέλλον των Στενών και για τρόπους ώστε να μην κλείσουν ποτέ ξανά.

Παράλληλα, οι ναυτιλιακές εταιρείες παραμένουν επιφυλακτικές.

Η Maersk και άλλοι μεγάλοι μεταφορείς αναφέρουν ότι περιμένουν περισσότερη σαφήνεια και εγγυήσεις ασφαλείας. Ορισμένοι αναλυτές αμφιβάλλουν αν η κίνηση θα επανέλθει σύντομα στα προπολεμικά επίπεδα.

3. Τι κερδίζει το Ιράν;

Και οι δύο πλευρές συμφωνούν ότι το Ιράν αποκομίζει δύο βασικά οφέλη:

• Τον τερματισμό των εχθροπραξιών.
• Την παροχή εξαιρέσεων από κυρώσεις ώστε να μπορεί να εξάγει πετρέλαιο.

Αυτό από μόνο του θα αποφέρει σημαντικά έσοδα στην Τεχεράνη.

Ωστόσο, τα ιρανικά κρατικά μέσα υποστηρίζουν ότι η κυβέρνηση θα αποκτήσει άμεσα πρόσβαση σε δισεκατομμύρια δολάρια παγωμένων κεφαλαίων.

Ανώτερος Αμερικανός αξιωματούχος διέψευσε κατηγορηματικά τον ισχυρισμό, υποστηρίζοντας ότι η πρόσβαση στα κεφάλαια θα βασίζεται σε μοντέλο «ανταμοιβής βάσει επίδοσης» (pay for performance).

4. Συμφωνούν οι δύο πλευρές στο τι ακριβώς συμφώνησαν;

Οι ΗΠΑ και το Ιράν παρουσιάζουν αντικρουόμενες εκδοχές για τις υποχρεώσεις και τα ανταλλάγματα της συμφωνίας.

Αυτό οφείλεται εν μέρει στο γεγονός ότι οι διαπραγματεύσεις διεξήχθησαν κυρίως μέσω διαμεσολαβητών και ότι το MoU αποτελεί πολιτική συμφωνία αρχών και όχι λεπτομερή διεθνή συνθήκη.

Ο Αμερικανός γερουσιαστής Λίντσεϊ Γκράχαμ δήλωσε:

«Ανησυχώ κάπως επειδή η αντίληψη του Ιράν για τη συμφωνία φαίνεται διαφορετική από όσα ισχυρίζεται η αμερικανική διαπραγματευτική ομάδα.»

5. Θα δούμε το πλήρες κείμενο;

Μεγάλο μέρος της σύγχυσης θα μπορούσε να λυθεί εάν οι εμπλεκόμενες πλευρές ή οι διαμεσολαβητές δημοσιοποιούσαν ολόκληρο το κείμενο του Μνημονίου.

Κατά την ενημέρωση της Δευτέρας, Αμερικανός αξιωματούχος δήλωσε ότι αυτό θα συμβεί εντός 24-48 ωρών.

Ο Τραμπ, πάντως, άφησε ανοιχτό το ενδεχόμενο να δημοσιευθεί μετά την επίσημη υπογραφή της Παρασκευής.

6. Θα συμμορφωθεί το Ισραήλ;

Η συμφωνία δέχεται επικρίσεις σε όλο το πολιτικό φάσμα του Ισραήλ, λιγότερο από τέσσερις μήνες πριν από τις εκλογές.

Ένας λόγος είναι ότι προβλέπει κατάπαυση του πυρός και στον Λίβανο.

Ο υπουργός Άμυνας Ισραέλ Κατζ δήλωσε ότι το Ισραήλ δεν πρόκειται να αποσυρθεί από τις περιοχές του νοτίου Λιβάνου που κατέχει, ούτε να παραιτηθεί από το δικαίωμα αντίδρασης σε επιθέσεις της Χεζμπολάχ.

Εάν το Ιράν επιτεθεί στο Ισραήλ εξαιτίας της κατάστασης στον Λίβανο, το Ισραήλ θα απαντήσει «με πλήρη ισχύ», προειδοποίησε.

7. Θα υπάρξει τελικά πυρηνική συμφωνία;

Το Μνημόνιο Κατανόησης έχει σχεδιαστεί ώστε να ανοίξει ένα παράθυρο 60 ημερών για πυρηνικές διαπραγματεύσεις.

Όλα τα πυρηνικά ζητήματα και το μεγαλύτερο μέρος της άρσης κυρώσεων εξαρτώνται από μια πολύ πιο τεχνική και λεπτομερή τελική συμφωνία.

Αμερικανοί αξιωματούχοι παραδέχονται ότι η επίτευξή της θα είναι εξαιρετικά δύσκολη, λόγω της βαθιάς αμοιβαίας δυσπιστίας.

8. Θα ξαναρχίσει ο πόλεμος αν δεν υπάρξει πυρηνική συμφωνία;

Οι ΗΠΑ δηλώνουν ότι δεν θα αποσύρουν τις στρατιωτικές δυνάμεις που έχουν αναπτύξει στην περιοχή εάν δεν επιτευχθεί πυρηνική συμφωνία.

Αμερικανός αξιωματούχος υποστήριξε ότι οι ζημιές που υπέστη το Ιράν αυξάνουν τις πιθανότητες επίτευξης συμφωνίας και ότι ο Τραμπ εξακολουθεί να διαθέτει «εργαλεία στο οπλοστάσιό του» εάν αποτύχει η διπλωματία.

Από την άλλη πλευρά, Ιρανοί αξιωματούχοι υποστηρίζουν ότι ο Τραμπ επιθυμούσε διακαώς τον τερματισμό του πολέμου και ότι πλέον η Τεχεράνη διαθέτει το πλεονέκτημα.

Οι στόχοι των ΗΠΑ

Απαντώντας στις επικρίσεις των σκληροπυρηνικών κύκλων, ανώτερος αξιωματούχος δήλωσε στο Axios ότι από την αρχή ο Τραμπ είχε δύο βασικούς στόχους:

• να αποτρέψει το Ιράν από την απόκτηση πυρηνικού όπλου,
• να στερήσει από την Τεχεράνη τη δυνατότητα διατήρησης αποθεμάτων ουρανίου υψηλού εμπλουτισμού.

«Αυτή η συμφωνία επιτυγχάνει και τους δύο στόχους και, ως αποτέλεσμα, οι Ηνωμένες Πολιτείες, οι σύμμαχοί μας και οι στρατιώτες μας στην περιοχή θα είναι ασφαλέστεροι».