Τι είναι το θερινό ηλιοστάσιο και γιατί είναι η μεγαλύτερη μέρα του χρόνου

Το θερινό ηλιοστάσιο θα γιορταστεί αυτή την εβδομάδα σε ολόκληρο το βόρειο ημισφαίριο, σηματοδοτώντας την επίσημη έναρξη του αστρονομικού καλοκαιριού. Φέτος, το ηλιοστάσιο πέφτει την Κυριακή 21 Ιουνίου.

Αν και γενικά το έχουμε στο μυαλό μας ως μια ολόκληρη ημέρα, στην πραγματικότητα συμβαίνει μια συγκεκριμένη, μοναδική στιγμή: τη στιγμή που το ημισφαίριό μας έχει τη μέγιστη κλίση του προς τον Ήλιο. Για φέτος, η ακριβής αυτή στιγμή είναι στις 11:24 ώρα Ελλάδας.

Για όσους ζουν στο βόρειο ημισφαίριο, η ημέρα αυτή είναι καθιερωμένη ως η μεγαλύτερη ημέρα του χρόνου, καθώς έχει τη μεγαλύτερη διάρκεια φυσικού φωτός και τη μικρότερη νύχτα.

Πέφτει πάντα στις 21 Ιουνίου;

Η απάντηση είναι όχι. Ανάλογα με τη χρονιά, το θερινό ηλιοστάσιο μπορεί να πέσει στις 20, στις 21 ή στις 22 Ιουνίου. Στα δίσεκτα έτη, για παράδειγμα, συμβαίνει συνήθως στις 20 Ιουνίου.

Αυτή η διακύμανση οφείλεται στο γεγονός ότι η Γη χρειάζεται σχεδόν έξι ώρες παραπάνω για να ολοκληρώσει μια πλήρη περιφορά γύρω από τον Ήλιο σε σχέση με τη διάρκεια ενός ημερολογιακού έτους.

Για να διατηρήσουμε το ημερολόγιό μας ευθυγραμμισμένο με την τροχιά της Γης, προσθέτουμε μια επιπλέον ημέρα κάθε τέσσερα χρόνια (στα δίσεκτα έτη), καλύπτοντας έτσι τη διαφορά.

Γιατί αλλάζει η διάρκεια του ηλιοφάνειας;

Ο πλανήτης μας δεν περιστρέφεται γύρω από έναν εντελώς κατακόρυφο άξονα, αλλά παρουσιάζει μια κλίση. Αυτή η κλίση είναι που αναγκάζει την ποσότητα του ηλιακού φωτός που φτάνει σε διάφορες περιοχές της Γης να αλλάζει κατά τη διάρκεια του έτους, καθώς ο πλανήτης κινείται γύρω από τον Ήλιο.

Για το μισό έτος, το βόρειο μισό της Γης είναι “γερμένο” προς τον Ήλιο. Όπως γράφει το BBC, στο θερινό ηλιοστάσιο, το βόρειο ημισφαίριο είναι στραμμένο όσο το δυνατόν πιο άμεσα προς τον Ήλιο, ο οποίος εκείνη τη στιγμή φαίνεται να βρίσκεται ακριβώς πάνω από τον Τροπικό του Καρκίνου. Χωρίς αυτή την κλίση, θα είχαμε μεν καιρικές μεταβολές, αλλά όχι διακριτές εποχές, αφού η διάρκεια της ημέρας θα παρέμενε σχεδόν σταθερή όλο τον χρόνο.

Η λέξη ηλιοστάσιο (solstice) προέρχεται από τις λατινικές λέξεις sol (ήλιος) και sistere (στέκομαι/σταματώ), παραπέμποντας στη φαινομενική “στάση” που κάνει ο Ήλιος στον ουρανό πριν αρχίσει να αλλάζει ξανά πορεία.

Αξίζει πάντως να σημειωθεί ότι, παρά το γεγονός ότι είναι η μεγαλύτερη ημέρα του έτους, το θερινό ηλιοστάσιο δεν έχει ούτε την νωρίτερη ανατολή ούτε την αργότερη δύση του ήλιου. Οι πιο πρώιμες ανατολές σημειώνονται λίγες ημέρες πριν από το ηλιοστάσιο και τα πιο αργά ηλιοβασιλέματα λίγες ημέρες μετά.

Αστρονομικό VS Μετεωρολογικό καλοκαίρι

Ενώ το ηλιοστάσιο ορίζει την απαρχή του αστρονομικού καλοκαιριού, από μετεωρολογικής άποψης το καλοκαίρι έχει ξεκινήσει εδώ και μερικές εβδομάδες.

Οι μετεωρολόγοι ορίζουν το καλοκαίρι στο βόρειο ημισφαίριο σταθερά από την 1η Ιουνίου έως τις 31 Αυγούστου

. Αυτό συμβαίνει επειδή χωρίζουν και τις τέσσερις εποχές του έτους σε συγκεκριμένα τρίμηνα, ώστε να είναι πολύ πιο εύκολη η σύγκριση και η καταγραφή των κλιματικών και καιρικών στατιστικών στοιχείων.