Συνομιλίες ΗΠΑ – Ιράν: Ο Βανς μιλά για “νέα σελίδα” με την Τεχεράνη ενώ ο Τραμπ απειλεί

Ο αντιπρόεδρος των ΗΠΑ Τζέι Ντι Βανς χαρακτήρισε «ιστορική» τη συνάντηση που σηματοδότησε την έναρξη των τεχνικών συνομιλιών ΗΠΑ- Ιράν στην Ελβετία, τονίζοντας ότι για πρώτη φορά «οι δύο πλευρές κάθονται ως ομάδες στο ίδιο τραπέζι».

Συγκεκριμένα, ανέφερε ότι οι Ηνωμένες Πολιτείες είναι πρόθυμες να “μεταμορφώσουν θεμελιωδώς” τις σχέσεις τους με το Ιράν. “Ποτέ στο παρελθόν η ιρανική και η αμερικανική ηγεσία δεν έχουν συναντηθεί σε τόσο υψηλό επίπεδο”, δήλωσε αρχικά ο Βανς.

“Αυτό που μας έχει ζητήσει να κάνουμε ο πρόεδρος είναι να γυρίσουμε σελίδα, να μεταμορφώσουμε τη σχέση μας με τον ιρανικό λαό και να απλώσουμε ένα χέρι φιλίας, λέγοντας στους πολίτες του Ιράν ότι, εάν η ηγεσία τους είναι διατεθειμένη να πάψει να αποτελεί παράγοντα περιφερειακής αστάθειας, εάν είναι πρόθυμη να εγκαταλείψει μακροπρόθεσμα τις φιλοδοξίες της για την απόκτηση πυρηνικών όπλων, τότε οι Ηνωμένες Πολιτείες είναι έτοιμες να μεταμορφώσουν θεμελιωδώς τη σχέση τους με αυτή τη χώρα”, είπε και πρόσθεσε: “Αυτός είναι ασφαλώς ο στόχος μας.”

“Έχουμε ήδη σημειώσει μεγάλη πρόοδο μέσα στις τελευταίες μόλις ώρες και αναμένω ότι θα επιτύχουμε περαιτέρω πρόοδο τις επόμενες ώρες”, συμπλήρωσε.

“Η ειρήνη δεν είναι ποτέ εύκολη”

Παράλληλα, ο Βανς είπε ότι ο Ντόναλντ Τραμπ, έχει «δεσμευτεί» ότι η χώρα του θα επιδιώξει «μια πλήρη κατάπαυση του πυρός», προσθέτοντας ότι «αισθάνεται πολύ θετικά» για την πορεία των εξελίξεων στον Λίβανο.

Ο Βανς ανέφερε ότι οι Ηνωμένες Πολιτείες έχουν κάνει «περισσότερα για να σταματήσουν τη σύγκρουση στον Λίβανο από οποιαδήποτε άλλη κυβέρνηση στον κόσμο τους τελευταίους μήνες».

Η δήλωσή του ήρθε ως απάντηση σε ερώτηση σχετικά με τις στρατιωτικές επιχειρήσεις του Ισραήλ στον Λίβανο. «Η ειρήνη δεν είναι ποτέ εύκολη. Η ειρήνη απαιτεί πάντα λίγη δουλειά. Απαιτεί πάντοτε κάποιους συμβιβασμούς και από τις δύο πλευρές», είπε.

«Όμως ο πρόεδρος των Ηνωμένων Πολιτειών είναι προσηλωμένος όχι μόνο στην ειρήνη μεταξύ των ΗΠΑ και του Ιράν — είναι προσηλωμένος σε μια ευρύτερη περιφερειακή ειρήνη. Γι’ αυτό βρισκόμαστε εδώ και εργαζόμαστε τόσο σκληρά για να επιλύσουμε τις διαφορές μας».

Ο Βανς αναγνώρισε ότι «θα υπάρξουν κατά καιρούς διαφωνίες σχετικά με τον ακριβή τρόπο επίτευξης» της περιφερειακής ειρήνης, αλλά πρόσθεσε ότι «πραγματικά αισθάνομαι πολύ θετικά για το πού βρισκόμαστε σήμερα όσον αφορά τον Λίβανο. Υπάρχει ακόμη δουλειά που πρέπει να γίνει, αλλά θα συνεχίσουμε να εργαζόμαστε προς αυτή την κατεύθυνση».

Ο αντιπρόεδρος των ΗΠΑ σημείωσε επίσης ότι οι σημερινές συνομιλίες στην Ελβετία σηματοδοτούν την έναρξη τεχνικών διαπραγματεύσεων και δεν πρόκειται να οδηγήσουν σε άμεση επίλυση των διαφορών.

«Η σημερινή συνάντηση δεν πρόκειται να λύσει κάθε διαφωνία, αλλά θα μας επιτρέψει να καθίσουμε μαζί, ως ομάδες, για πρώτη φορά ουσιαστικά στην ιστορία, ώστε να διαπιστώσουμε τι έχει μεγαλύτερη σημασία για κάθε πλευρά, να διευθετήσουμε αυτά τα ζητήματα, να τα επιλύσουμε και να οικοδομήσουμε ένα καλύτερο αύριο», δήλωσε.

Με νέα πλήγματα απειλεί το Ιράν ο Τραμπ

Tην ίδια ώρα, με ανάρτησή του στο TruthSocial, ο Ντόναλντ Τραμπ εξαπολύει απειλές για νέα πλήγματα κατά του Ιράν στην περίπτωση που δεν βάλει φρένο στη δράση της Χεζμπολάχ στον Λίβανο.

«Το Ιράν πρέπει να σταματήσει αμέσως τους ακριβοπληρωμένους πληρεξουσίους του στον Λίβανο από το να προκαλούν προβλήματα. Αν δεν το κάνουν, θα χτυπήσουμε ξανά το Ιράν πολύ σκληρά, όπως ακριβώς κάναμε την περασμένη εβδομάδα, μόνο που ήταν πιο σκληρά!!! Πρόεδρος Ντόναλντ Τζ. Τραμπ», ανέφερε χαρακτηριστικά.

Ο πρωθυπουργός του Κατάρ επαινεί τη συνεργασία ΗΠΑ-Ιράν

Μιλώντας παράλληλα με τον αντιπρόεδρο των ΗΠΑ και τον ηγέτη του Πακιστάν Σαρίφ, ο πρωθυπουργός του Κατάρ, Σεΐχης Μοχάμεντ μπιν Αμπντουλραχμάν μπιν Τζάσιμ αλ Θάνι, ευχαρίστησε τόσο τις αμερικανικές όσο και τις ιρανικές αντιπροσωπείες για τις προσπάθειές τους να επιτύχουν ειρήνη στη Μέση Ανατολή.

«Νομίζω ότι όλοι σας έχετε τονίσει πόσο σημαντικό και ιστορικό είναι αυτό, όχι μόνο για την ασφάλεια της περιοχής αλλά και για την ασφάλεια του κόσμου και για την παγκόσμια οικονομία», δήλωσε ο Σεΐχης Μοχάμεντ.

«Θα ήθελα να σας ευχαριστήσω όλους για την αποφασιστικότητά σας που μας έφερε σε αυτή την αίθουσα. Αυτή δεν είναι πραγματικά η κύρια γιορτή, είναι μόνο η αρχή και εύχομαι σε όλους τα καλύτερα. Το Κατάρ θα παραμείνει αφοσιωμένο σε αυτή τη συνεργασία για να υποστηρίξει αυτή τη διαμεσολάβηση μέχρι το τέλος – μέχρι να καταλήξουμε σε μια λύση».

Όσα πρέπει να ξέρετε για τις συνομιλίες

Πότε και πού λαμβάνουν χώρα οι συνομιλίες; Οι διαπραγματευτές των ΗΠΑ και του Ιράν ξεκίνησαν τη συνάντησή τους γύρω στις 14:00 στο ελβετικό ορεινό θέρετρο Bürgenstock.

Ποιοι παρευρίσκονται; Τόσο οι Ηνωμένες Πολιτείες όσο και το Ιράν έχουν στείλει υψηλόβαθμους αξιωματούχους στην Ελβετία. Ο αντιπρόεδρος Τζέι Ντι Βανς ηγείται της αμερικανικής αποστολής (σ.σ. συμμετέχουν σε αυτή ο Τζάρεντ Κούσνερ και ο Στιβ Γουίτκοφ), ενώ ο διαπραγματευτής του Ιράν που θα ηγηθεί της αντιπροσωπείας της Τεχεράνης είναι ο πρόεδρος του Κοινοβουλίου Μοχάμαντ Μπακέρ Γαλιμπάφ και ο υπουργός Εξωτερικών Αμπάς Αραγτσί.

Ποια μορφή έχουν οι συνομιλίες; Ο εκπρόσωπος του ιρανικού Υπουργείου Εξωτερικών, Esmail Baghaei, ο οποίος συμμετέχει στην ιρανική ομάδα, δήλωσε νωρίτερα στα κρατικά μέσα ενημέρωσης ότι «οι συνομιλίες Ιράν-ΗΠΑ διεξάγονται σε τετραμερή μορφή, με την παρουσία αντιπροσωπειών από το Πακιστάν και το Κατάρ». Το Πακιστάν εκπροσωπεί ο πρωθυπουργός Σεχμπάζ Σαρίφ και ο αρχηγός του στρατού Ασίμ Μουνίρ, ενώ το Κατάρ ο πρωθυπουργός, Σεΐχης Μοχάμεντ μπιν Αμπντουλραχμάν μπιν Τζάσιμ αλ Θάνι.

Ποια θέματα θα συζητηθούν; Ο Λίβανος αναμένεται να βρίσκεται στην κορυφή της ατζέντας, μετά τις συγκρούσεις μεταξύ του Ισραήλ και της Χεζμπολάχ που απειλούν να τινάξουν στον αέρα τη συμφωνία μεταξύ των ΗΠΑ και του Ιράν. Ο Βανς δήλωσε ότι ελπίζει να επιτύχει πρόοδο στις διαπραγματεύσεις σχετικά με τη διαχείριση του πυρηνικού προγράμματος του Ιράν.

Τα τέσσερα σημεία για το πυρηνικό πρόγραμμα

Οι συνομιλίες για το πυρηνικό πρόγραμμα του Ιράν αναμένεται να επικεντρωθούν σε τέσσερα βασικά ερωτήματα, σύμφωνα με τους NYT.

1. Εμπλουτισμός Ουρανίου

Η διαδικασία εμπλουτισμού του ουρανίου το μετατρέπει από καύσιμο που μπορεί να χρησιμοποιηθεί για πολιτικές εφαρμογές, όπως η παραγωγή ενέργειας, σε βασικό συστατικό για την κατασκευή πυρηνικού όπλου.

Για να αποτραπεί αυτό το ενδεχόμενο, οι Ηνωμένες Πολιτείες απαιτούν από το Ιράν να αναστείλει κάθε δραστηριότητα εμπλουτισμού ουρανίου για τουλάχιστον 20 χρόνια. Η ιρανική πλευρά έχει αντιπροτείνει παύση διάρκειας 10 ετών.

Σε τηλεφωνική επικοινωνία με τους New York Times στις 14 Ιουνίου, ο κ. Τραμπ άφησε να εννοηθεί ότι ίσως αποδεχόταν μια αναστολή 15 ετών, αν και τόνισε ότι δεν επιθυμεί να διαπραγματεύεται μέσω των μέσων ενημέρωσης. Στην ίδια συνομιλία, πρότεινε επίσης το Ιράν να περιοριστεί σε χαμηλά επίπεδα εμπλουτισμού «για πάντα».

Σκιά πάνω από τις νέες διαπραγματεύσεις ρίχνει η συμφωνία που είχε συνάψει το 2015 ο πρόεδρος Μπαράκ Ομπάμα, η οποία προέβλεπε 15ετή περιορισμό του προγράμματος. Ο κ. Τραμπ ακύρωσε εκείνη τη συμφωνία κατά την πρώτη του θητεία.

Ο αντιπρόεδρος Τζέι Ντι Βανς, επικεφαλής της αμερικανικής διαπραγματευτικής ομάδας, δήλωσε την Πέμπτη ότι οι ΗΠΑ επιδιώκουν πλήρες μορατόριουμ σε κάθε μορφή εμπλουτισμού ουρανίου από το Ιράν κατά την περίοδο αναστολής.

«Η συμφωνία Ομπάμα επέτρεπε στους Ιρανούς να εμπλουτίζουν ουράνιο. Αυτή η συμφωνία δεν θα το επιτρέπει», δήλωσε ο κ. Βανς στους δημοσιογράφους.

Η συμφωνία Ομπάμα περιόριζε τον εμπλουτισμό στο 3,67%, επίπεδο επαρκές για έρευνα και ιατρικές χρήσεις. Τα πυρηνικά όπλα συνήθως απαιτούν εμπλουτισμό περίπου 90%.

2. Τα υφιστάμενα αποθέματα

Μετά την αποχώρηση του Τραμπ από την πυρηνική συμφωνία το 2018, το Ιράν αύξανε σταδιακά τα αποθέματά του σε ουράνιο σχεδόν κατάλληλο για κατασκευή πυρηνικής βόμβας, έως ότου συγκέντρωσε ποσότητα επαρκή για την παραγωγή τουλάχιστον 10 βομβών.

Τον Ιούνιο του 2025, η Διεθνής Υπηρεσία Ατομικής Ενέργειας (ΙΑΕΑ) εκτιμούσε ότι το Ιράν διέθετε περίπου 440 κιλά ουρανίου εμπλουτισμένου στο 60%, καθώς και περίπου 11 τόνους ουρανίου εμπλουτισμένου σε άλλα επίπεδα.

Οι Ηνωμένες Πολιτείες έπληξαν πέρυσι τρεις βασικές ιρανικές πυρηνικές εγκαταστάσεις, μεταξύ των οποίων και ένα συγκρότημα έξω από το Ισφαχάν, όπου σύμφωνα με την ΙΑΕΑ φυλασσόταν το μεγαλύτερο μέρος του υλικού αυτού. Ωστόσο, καθώς οι διεθνείς επιθεωρητές δεν έχουν πρόσβαση στην περιοχή, η κατάσταση των αποθεμάτων παραμένει αβέβαιη.

Αμερικανοί αξιωματούχοι επιμένουν ότι το Ιράν πρέπει να απαλλαγεί πλήρως από τα αποθέματά του. Σύμφωνα με δύο Αμερικανούς αξιωματούχους, οι ΗΠΑ προσφέρονται να συνεργαστούν με την ΙΑΕΑ ώστε το υλικό να αραιωθεί («downblend») σε ασφαλή επίπεδα εμπλουτισμού.

Μια άλλη επιλογή θα ήταν η μεταφορά των αποθεμάτων σε τρίτη χώρα, όπως είχε συμβεί με το 98% του υλικού στο πλαίσιο της συμφωνίας του 2015. Το Ιράν δεν έχει δηλώσει δημόσια αν είναι πρόθυμο να εγκαταλείψει ολόκληρο το απόθεμά του.

3. Πυρηνικές εγκαταστάσεις

Οι Ηνωμένες Πολιτείες απαιτούν από το Ιράν να αποξηλώσει τις δύο μονάδες εμπλουτισμού στο Νατάνζ και το Φορντό, καθώς και τις υπόγειες εγκαταστάσεις αποθήκευσης ουρανίου στο Ισφαχάν. Είναι επίσης πιθανό το Ιράν να διαθέτει και άλλες πυρηνικές εγκαταστάσεις που παραμένουν άγνωστες στη διεθνή κοινότητα.

Η Τεχεράνη αντιδρά, υποστηρίζοντας ότι κάτι τέτοιο θα ισοδυναμούσε με παραίτηση από το «δικαίωμά» της στον εμπλουτισμό ουρανίου. Έχει υποστηρίξει ότι τουλάχιστον μία εγκατάσταση θα πρέπει να παραμείνει σε λειτουργία, αν και αυτό ενδέχεται να είναι δύσκολο να γίνει αποδεκτό από τους Αμερικανούς διαπραγματευτές.

Στο πλαίσιο της συμφωνίας Ομπάμα, το Ιράν είχε τη δυνατότητα να διατηρήσει ορισμένες εγκαταστάσεις, υπό την προϋπόθεση ότι θα χρησιμοποιούνταν για πολιτικούς σκοπούς. Οι επικριτές εκείνης της συμφωνίας υποστηρίζουν ότι αυτό επέτρεψε στο Ιράν να επανεκκινήσει διακριτικά τον εμπλουτισμό ουρανίου μετά την κατάρρευση της συμφωνίας.

4. Πρόσβαση των επιθεωρητών

Οι διεθνείς επιθεωρητές δεν έχουν πλέον εικόνα των ιρανικών πυρηνικών εγκαταστάσεων, καθώς οι αμερικανοϊσραηλινές επιθέσεις του περασμένου έτους οδήγησαν την Τεχεράνη να αποκλείσει την πρόσβαση της ΙΑΕΑ.

Η κυβέρνηση Τραμπ επιθυμεί οι διεθνείς επιθεωρητές να μπορούν να πραγματοποιούν αιφνιδιαστικές επιθεωρήσεις οποιαδήποτε στιγμή και σε οποιαδήποτε εγκατάσταση εντός του Ιράν.

Ο Ραφαέλ Γκρόσι, επικεφαλής της ΙΑΕΑ, δήλωσε την Πέμπτη ότι τόσο το Ιράν όσο και οι Ηνωμένες Πολιτείες επιθυμούν ο οργανισμός του να διαδραματίσει ρόλο στην επαλήθευση οποιασδήποτε συμφωνίας.