Φωτιές σε Ισπανία, Γαλλία: Τι είναι τα “σύννεφα φωτιάς” και γιατί είναι τόσο επικίνδυνα

Καθώς η Γαλλία και η Ισπανία δίνουν μάχη με μερικά από τα χειρότερα μέτωπα στη νεότερη ιστορία τους, οι ειδικοί προειδοποιούν για ένα πρωτοφανές φαινόμενο που απειλεί να κάνει την κατάσταση ακόμα πιο ανεξέλεγκτη: τα “σύννεφα φωτιάς”.

Οι δασικές πυρκαγιές φουντώνουν συνήθως όταν συνδυάζονται υψηλές θερμοκρασίες, ισχυροί άνεμοι και ξηρασία. Όταν όμως πάρουν ανεξέλεγκτες διαστάσεις, αρχίζουν να παράγουν τον δικό τους καιρό. Η πιο ακραία μορφή αυτού του φαινομένου είναι τα “σύννεφα φωτιάς” — ουσιαστικά, καταιγίδες που γεννιούνται μέσα από την ίδια τη φωτιά.

Ο Guardian εξηγεί τι είναι τα σύννεφα φωτιάς μέσα από τέσσερις ερωτήσεις και απαντήσεις.

Τι ακριβώς είναι το “σύννεφο φωτιάς”;

Με απλά λόγια, πρόκειται για γιγαντιαία καταιγιδοφόρα σύννεφα τα οποία δημιουργούνται από την ίδια την πυρκαγιά.

Οι τεράστιες πυρκαγιές απελευθερώνουν τεράστια ποσά θερμότητας και ενέργειας, δημιουργώντας ένα ισχυρό θερμό ρεύμα που σηκώνει τον καπνό ψηλά. Καθώς αυτή η στήλη καπνού ανεβαίνει σε περιοχές με χαμηλότερη ατμοσφαιρική πίεση, ο αέρας ψύχεται, η υγρασία συμπυκνώνεται και έτσι σχηματίζεται το σύννεφο.

Αν η φωτιά είναι αρκετά μεγάλη και θερμή, ο καπνός μπορεί να φτάσει σε υψόμετρο 10 έως 15 χιλιομέτρων, τρυπώντας ακόμα και τη στρατόσφαιρα. Γι’ αυτό και η NASA τα έχει βαφτίσει “δράκους που ξερνούν φωτιά”.

“Πρόκειται για μια ολοκληρωμένη καταιγίδα που γεννιέται μέσα από τη στήλη του καπνού”, εξηγεί ο Ρικ ΜακΡέι, καθηγητής στην ερευνητική ομάδα πυρκαγιών του Πανεπιστημίου της Νέας Νότιας Ουαλίας (UNSW). “Αυτά τα συστήματα μπορούν να καταλάβουν έως και 10.000 κυβικά χιλιόμετρα ατμόσφαιρας, οπότε η επίδρασή τους είναι σαρωτική”.

Γιατί είναι τόσο επικίνδυνα;

Όταν σχηματίζεται ένα “σύννεφο φωτιάς”, δημιουργεί τοπικούς ανέμους που επιταχύνουν δραματικά την εξάπλωση της πυρκαγιάς. Παράλληλα, παράγει δικούς της κεραυνούς, οι οποίοι μπορούν να ανάψουν νέες εστίες χιλιόμετρα μακριά.

Οι ειδικοί επισημαίνουν ότι οι απότομες και ισχυρές ριπές ανέμου κάνουν τη συμπεριφορά της φωτιάς εντελώς απρόβλεπτη, βάζοντας σε άμεσο κίνδυνο τις δυνάμεις που επιχειρούν στο έδαφος.

“Η εμφανιση ενός τέτοιου σύννεφου είναι η απόλυτη επιβεβαίωση ότι η φωτιά έχει γίνει εξαιρετικά επικίνδυνη”, σημειώνει ο ΜακΡέι, ο οποίος διετέλεσε συντονιστής πυρόσβεσης για 30 χρόνια. “Είναι η απόδειξη ότι ορθώς διατάχθηκαν μαζικές εκκενώσεις περιοχών”.

Πόσο συχνό είναι αυτό το φαινόμενο;

Στην Αυστραλία, τα σύννεφα πυροσωρειτομελανιών άρχισαν να καταγράφονται από τις αρχές του αιώνα, με τους επιστήμονες να σημειώνουν ότι η συχνότητά τους αυξάνεται.

Αντίστοιχα φαινόμενα παρατηρήθηκαν στις μεγάλες πυρκαγιές της Καλιφόρνιας το 2022, αλλά για τη Γαλλία πρόκειται για κάτι πρωτόγνωρο.

“Είναι η πρώτη φορά που η Γαλλία καλείται να διαχειριστεί επίσημα μια τέτοια κατάσταση”, αναφέρει ο ΜακΡέι. “Το θέμα δεν είναι αν συνέβη ήδη μία φορά τις προηγούμενες ημέρες, αλλά αν θα ξανασυμβεί μέσα στην εβδομάδα”.

Γιατί εμφανίζονται όλο και πιο συχνά;

Η κλιματική κρίση δημιουργεί όλο και πιο ευνοϊκές συνθήκες για την εκδήλωση ακραίων πυρκαγιών παγκοσμίως — και κατά συνέπεια, για τη δημιουργία αυτών των επικίνδυνων συννέφων.

“Δεν πρόκειται απλώς για μια άνοδο της θερμοκρασίας. Μιλάμε για καθαρή κλιματική αλλαγή”, εξηγεί ο ΜακΡέι. “Αλλάζει η ατμόσφαιρα, αλλάζει ο καιρός στην επιφάνεια, αλλάζουν τα πάντα”.

Τα κλιματικά μοντέλα δείχνουν ότι αυτά τα φαινόμενα θα γίνονται όλο και πιο έντονα στο μέλλον.

Οι καταστροφικές πυρκαγιές στην Ευρώπη εκδηλώθηκαν στην αιχμή της τουριστικής περιόδου, ύστερα από διαδοχικούς καύσωνες και πολύμηνη λειψυδρία που είχε ξεράνει εντελώς τα δάση ήδη από τον Μάιο.

Οι μετεωρολόγοι προειδοποιούν για νέο κύμα καύσωνα στη Γαλλία, με τον υδράργυρο να σπάει το φράγμα των 40°C σε ορισμένες περιοχές.