ΑΡΗΣ ΠΕΤΡΙΔΗΣ: ΚΑΙ ΠΡΩΤΑΘΛΗΤΗΣ ΚΑΙ ΚΑΛΛΙΤΕΧΝΗΣ

Είναι παράξενο το πώς κάποιοι άνθρωποι αναπτύσσονται προς διαφορετικές, μη αναμενόμενες και συχνά μη συγκλίνουσες, κατευθύνσεις και μάλιστα με την ίδια επιτυχία. Η πειθαρχία και η αφοσίωση σε κάτι που αγαπάς νομοτελειακά αποδίδει σε ό,τι και αν καταπιαστείς.

Ο πρωταγωνιστής της συνέντευξής μας, γλύπτης και πρώην πρωταθλητής και μέλος της Εθνικής Ελλάδας, είναι ένας χαρισματικός καλλιτέχνης που δημιουργεί με στόχο και χωρίς όρια και που έμαθε από νωρίς πώς να κερδίζει και να ξεχωρίζει με τους δικούς του τρόπους. Μια λαμπ(ε)ρή πορεία από έναν σεμνό, όμορφο άνθρωπο.

Πού μεγάλωσες Άρη και πόσο ο τόπος έπαιξε ρόλο στο ότι ξεκίνησες να ασχολείσαι με τον αθλητισμό;
Γεννήθηκα στην Αθήνα αλλά μεγάλωσα στην Κεφαλονιά, όπου έζησα μέχρι να τελειώσω το δημοτικό σχολείο. Εκεί, μέσα από μια αναζήτηση νέων ταλέντων, ο τοπικός σύλλογος με επέλεξε και έτσι ήρθα για πρώτη φορά σε επαφή με τον στίβο. Επιστρέφοντας στην Αθήνα, συνέχισα να ασχολούμαι με αυτό που ήδη αγαπούσα το οποίο είχα την τύχη να γίνει η δουλειά και η καριέρα μου για τα επόμενα δεκαπέντε χρόνια.

Δεν ξέρω αν ο τόπος έπαιξε καθοριστικό ρόλο. Πιστεύω πως, όταν το «σκαρί» και η ιδιοσυγκρασία σου είναι φτιαγμένα για τον αθλητισμό, είσαι σχεδόν «καταδικασμένος» να τον υπηρετήσεις.

Υπάρχει, πάντως, μια όμορφη σύμπτωση που με συγκινεί. Πολλά χρόνια μετά τη γέννησή μου στο μαιευτήριο Μητέρα, ένα δικό μου γλυπτό, το Madre, βρήκε τη θέση του στον ίδιο χώρο. Ένας κύκλος που έκλεισε με έναν τρόπο που δεν θα μπορούσα ποτέ να έχω σχεδιάσει.

Ποια στοιχεία πρέπει να έχει ένα παιδί για να ασχοληθεί με τον πρωταθλητισμό; Τι θυσιάζει, τι στερείται;
Πιστεύω πως, πέρα από τα φυσικά, σωματικά προσόντα, ο πρωταθλητισμός απαιτεί δύο βασικά χαρακτηριστικά: ψυχική αντοχή και στοχοπροσήλωση.

Η ψυχική αντοχή είναι η βάση πάνω στην οποία χτίζονται όλα. Η στοχοπροσήλωση είναι αυτή που γεννά την επιμονή, την πειθαρχία και τη συνέπεια. Όταν ο τρόπος σκέψης σου εναρμονιστεί απόλυτα με τον στόχο σου, παύεις να αντιλαμβάνεσαι όσα αφήνεις πίσω ως στερήσεις. Απλώς λειτουργείς διαφορετικά από τους συνομηλίκους σου. Δεν είναι πια θυσία, για σένα, είναι συνειδητή επιλογή.

Η διαχείριση της νίκης και η διαχείριση της ήττας.
Ο κάθε αθλητής διαχειρίζεται τη νίκη και την ήττα με τον δικό του τρόπο. Η νίκη φέρνει χαρά, η ήττα απογοήτευση. Το πώς όμως κουβαλάει κανείς αυτά τα συναισθήματα είναι κάτι βαθιά προσωπικό.

Αυτό που ευτυχώς συνειδητοποίησα αρκετά νωρίς στην πορεία μου είναι ότι πρέπει να μάθεις να αποστασιοποιείσαι γρήγορα και από τα δύο. Τόσο η νίκη όσο και η ήττα κουβαλούν ένα βάρος. Η πρώτη μπορεί να γεννήσει εφησυχασμό ή την πίεση της διατήρησης της επιτυχίας, ενώ η δεύτερη μπορεί να φέρει αμφισβήτηση και φόβο. Και οι δύο, αν τους επιτρέψεις να σε καθορίσουν, αποκτούν αρνητικό πρόσημο στην εξίσωση. Το ζητούμενο είναι να κρατάς όσα σου διδάσκουν, χωρίς να εγκλωβίζεσαι σε καμία από τις δύο.

Η ΜΕΤΑΒΑΣΗ ΑΠΟ ΤΟΝ ΠΡΩΤΑΘΛΗΤΙΣΜΟ ΣΤΗΝ ΤΕΧΝΗ

Πώς άγγιξες την τέχνη; Ποιες ήταν οι πρώτες κατασκευές και πώς πέρασες από το ερασιτεχνικό και «οικιακό» στο επαγγελματικό πεδίο;
Από μικρός, από τότε που θυμάμαι τον εαυτό μου, πάντα κάτι έφτιαχνα, κάτι ξεβίδωνα, κάτι χαλούσα. Μέσα από αυτή τη διαδικασία ένιωθα το μυαλό μου να επιβραδύνει και να σιωπά. Ήταν μια κατάσταση που μου δημιουργούσε μια ιδιαίτερη αίσθηση ηρεμίας.

Αργότερα ανακάλυψα πως, όταν δημιουργούσα κάτι αντί να αποσυναρμολογώ και να διαλύω, αυτή η αίσθηση γινόταν ακόμη πιο έντονη.

Έτσι, πάντα διατηρούσα μια μικρή γωνιά αφιερωμένη στη δημιουργία, που με τα χρόνια εξελίχθηκε σε εργαστήριο. Άλλοτε κατασκεύαζα αντικείμενα, έπιπλα, φωτιστικά, και άλλοτε δημιουργούσα έργα τέχνης. Όλη αυτή η διαδικασία είχε για μένα κάτι τελετουργικό. Ήταν και παραμένει μια μορφή προσωπικής ψυχοθεραπείας.

Η μετάβαση στο επαγγελματικό πεδίο ήρθε σχεδόν οργανικά. Φίλοι και γνωστοί με παρότρυναν να δημιουργήσω έναν λογαριασμό στα social media για να μοιράζομαι τα έργα μου. Το έκανα, χωρίς κάποια ιδιαίτερη προσδοκία, και σταδιακά άρχισαν να με προσεγγίζουν γκαλερί. Κάπως έτσι, κάτι που ξεκίνησε ως μια βαθιά προσωπική ανάγκη έκφρασης, εξελίχθηκε σε επαγγελματική πορεία.

Πώς εμπνέεσαι τις θεματικές σου –αν υπάρχουν– και τι νιώθεις πως αφηγείσαι με τον τρόπο σου μέσα από τα γλυπτά σου;
Τα έργα μου γεννιούνται κυρίως με δύο τρόπους. Ο πρώτος είναι η ίδια η ανάγκη να βρίσκομαι μέσα στο εργαστήριο. Μπαίνω χωρίς κάποιο συγκεκριμένο σχέδιο, χωρίς θεματολογία. Απλώς ξεκινώ να δουλεύω, να δουλεύω, να πειραματίζομαι, αφήνοντας τις μορφές να γεννηθούν εκείνη τη στιγμή. Άλλες φορές προκύπτει κάτι, κάποιες όχι.

Δεν με ενδιαφέρει απαραίτητα το αποτέλεσμα, αλλά να ξεδιψάσω αυτή την εσωτερική ανάγκη για δημιουργία. Ό,τι γεννιέται μέσα από αυτή τη διαδικασία πρέπει να το αισθάνομαι ως κομμάτι του εαυτού μου, της προσωπικής μου αισθητικής.

Ο δεύτερος τρόπος είναι όταν υπάρχει ένα συγκεκριμένο θέμα που με απασχολεί.

Μπορεί να είναι ένας κοινωνικός ή ιστορικός προβληματισμός, μια σκέψη που δουλεύει μέσα μου για καιρό, κάτι που βλέπω γύρω μου και με πονάει με κάποιο τρόπο, και εκεί σαν απόσταγμα βγαίνει το θέμα. Τότε μπαίνω στο εργαστήριο με την ανάγκη να προσεγγίσω και να αποδώσω αυτό το θέμα με τον δικό μου τρόπο,με τσιμέντο και τον μπρούντζο. Κάτι που δεν είναι πάντα εύκολο.

Είναι δύο διαφορετικές αφετηρίες που με οδηγούν στην ίδια διαδρομή: να δώσω μορφή σε κάτι που είναι αληθινό για μένα. Στη γλυπτική μου χρησιμοποιώ την αφαίρεση όχι για να απομακρυνθώ από το ανθρώπινο συναίσθημα, αλλά για να το εκφράσω με όσο το δυνατόν λιγότερα στοιχεία. Και μέσα από αυτή την απλότητα θέλω να αφήνω χώρο στον θεατή να ανακαλύψει τη δική του ερμηνεία, το δικό του συναίσθημα.

Πού δουλεύεις και πώς; Υπάρχουν σχέδια στο χαρτί ή στον υπολογιστή; Πόσο χρόνο αφιερώνεις; Ακυρώνεις έργα και μετά ξανά;
Έχω την τύχη το εργαστήριό μου να βρίσκεται στο σπίτι μου. Εκεί δημιουργούνται τα έργα μου ή τουλάχιστον τα πρωτότυπα, όταν πρόκειται ένα έργο να γίνει μπρούντζινο, οπότε η δουλειά συνεχίζεται στο χυτήριο. Ακόμη και στο χυτήριο, όμως, η διαδικασία μπορεί να διαρκέσει μήνες. Δεν μου αρέσει να παραδίδω ένα πρωτότυπο και να επιστρέφω απλώς για να παραλάβω το τελικό έργο. Νιώθω ότι είναι πιο τίμιο απέναντι στον άνθρωπο που θα το αποκτήσει να γνωρίζει πως το έργο έχει περάσει από τα χέρια του δημιουργού του. Γι’ αυτό επιλέγω να είμαι παρών και να συμμετέχω σε κάθε στάδιο της διαδικασίας.

Αυτή η άμεση σχέση με τη δημιουργία χαρακτηρίζει και τον τρόπο με τον οποίο σχεδιάζω. Κάποια έργα ξεκινούν από σχέδια στο χαρτί, ειδικά όταν δοκιμάζω κάτι καινούργιο και θέλω πρώτα να το δω στις δύο διαστάσεις, ενώ άλλα δημιουργούνται ελεύθερα, απευθείας πάνω στο υλικό.

Ο χρόνος ολοκλήρωσης διαφέρει από έργο σε έργο. Κάποια χρειάζονται έναν μήνα και άλλα μπορεί να φτάσουν τους τέσσερις. Στο εργαστήριο βρίσκομαι καθημερινά, ακόμη κι όταν δεν υπάρχει κάποια προθεσμία. Σε περιόδους προετοιμασίας για εκθέσεις μπορεί να δουλεύω ακόμη και δώδεκα ώρες την ημέρα.

Συνήθως δουλεύω δύο έργα παράλληλα, κυρίως λόγω της φύσης του τσιμέντου. Σε κάποιο σημείο πρέπει να σταματήσεις και να το αφήσεις να στεγνώσει, πριν προχωρήσεις στο επόμενο στάδιο. Έτσι, συνεχίζω στο άλλο γλυπτό. Κατά κάποιον τρόπο, το ίδιο το υλικό καθορίζει τον ρυθμό της δημιουργίας.

Οι πολλές ώρες στο εργαστήριο, όμως, δεν οφείλονται μόνο στις επαγγελματικές μου υποχρεώσεις. Για μένα είναι ταυτόχρονα δουλειά, δημιουργία και διασκέδαση. Ακόμη κι όταν δεν υπάρχει πίεση ή προθεσμία, έχω ανάγκη να βρίσκομαι εκεί, να δουλεύω, να σκέφτομαι ή να πειραματίζομαι. Είναι το προσωπικό μου καταφύγιο. Ακόμη και τώρα που δίνω τη συνέντευξη, βρίσκομαι στο εργαστήριό μου, όχι στο γραφείο μου.

Φυσικά, υπάρχουν και έργα που δεν ολοκληρώνονται, αν και πλέον αρκετά σπάνια. Κάποτε το υλικό δεν συμπεριφερόταν όπως περίμενα ή ένα σχέδιο που λειτουργούσε στο χαρτί δεν απέδιδε το ίδιο στις τρεις διαστάσεις. Τότε το έργο σταματά και μπαίνει στην άκρη. Δύσκολα επιστρέφω σε κάτι που έχω εγκαταλείψει. Συνήθως προτιμώ να προχωρώ σε κάτι καινούργιο.

Οι πρώτες επαφές στο εξωτερικό πώς έγινε και πόσο σημαντικό είναι που έχεις ξεφύγει από την Ελλάδα;
Οι πρώτες επαφές με το εξωτερικό ήρθαν από επιμελητές τέχνης μέσα από τα social media. Στην αρχή δοκίμασα αυτή τη διαδρομή, συμμετέχοντας επιλεκτικά σε κάποιες εκθέσεις, αλλά σχετικά γρήγορα συνειδητοποίησα ότι δεν ήταν ο δρόμος που ταίριαζε σε εμένα. Οι ουσιαστικές συνεργασίες με το εξωτερικό προέκυψαν μέσα από ελληνικές γκαλερί με ισχυρή διεθνή παρουσία και δίκτυο συνεργασιών.

Κατά καιρούς εξακολουθώ να δέχομαι προτάσεις από γκαλερί του εξωτερικού, αλλά έχω μάθει να τις αντιμετωπίζω με προσοχή. Μια διεθνής συνεργασία δεν είναι αυτομάτως και μια καλή συνεργασία. Χρειάζεται έρευνα, σωστή αξιολόγηση και να γνωρίζεις καλά με ποιον συνεργάζεσαι πριν δεσμευτείς.

Για μένα, η παρουσία στο εξωτερικό δεν είναι αυτοσκοπός. Αυτό που έχει πραγματική σημασία είναι να βρίσκονται τα έργα μου στο κατάλληλο περιβάλλον, να εκπροσωπούνται σωστά και να αποκτούν τη δυνατότητα να συνομιλήσουν με ένα ευρύτερο κοινό. Aπό την άλλη, η διεθνής παρουσία είναι σημαντική και για έναν ακόμη λόγο.

Από την εμπειρία μου, στην Ευρώπη και στην Αμερική το κοινό δείχνει μεγαλύτερη εξοικείωση με τη γλυπτική ως μέρος του χώρου στον οποίο ζει. Δεν περιορίζεται απαραίτητα στην επιλογή ενός πίνακα, αλλά αναζητά και έργα τριών διαστάσεων.

ΣΥΝΑΙΣΘΗΜΑΤΑ, ΟΝΕΙΡΑ ΚΑΙ ΡΕΑΛΙΣΜΟΣ

Πού συναντιέται η ψυχολογία του αθλητή με την ψυχολογία του καλλιτέχνη;
Ένα πρώτο κοινό στοιχείο είναι η μοναχικότητα που εμπεριέχουν και οι δύο δραστηριότητες, τουλάχιστον στο αγώνισμα με το οποίο ασχολήθηκα εγώ, τα 100 μέτρα. Από εκεί και πέρα, τόσο ο αθλητής όσο και ο δημιουργός χρειάζονται κοινά ψυχικά εργαλεία: πειθαρχία, υπομονή, επιμονή και αντοχή στον χρόνο.

Οι ώρες δουλειάς είναι πολλές και παρόλο που μπορεί να υπάρχει ένας συγκεκριμένος στόχος, οι δρόμοι για να τον προσεγγίσεις είναι αρκετοί. Χρειάζεται λοιπόν καθαρή σκέψη, ιδιαίτερα κάτω από πίεση.

Στον πρωταθλητισμό πρέπει να έχεις τη δύναμη να ξεπερνάς τα όριά σου. Στην τέχνη πρέπει να έχεις το σθένος να βγαίνεις από την άνεση των κεκτημένων, να ξεβολεύεσαι, να πειραματίζεσαι και να δοκιμάζεις πράγματα χωρίς να γνωρίζεις αν θα πετύχουν. Η ψυχολογία παίζει καθοριστικό ρόλο και στους δύο κόσμους, ιδιαίτερα όταν τα πράγματα δεν εξελίσσονται όπως τα έχεις φανταστεί. Με τη διαφορά ότι στον αθλητισμό η επιτυχία είναι περισσότερο μετρήσιμη, ενώ στην τέχνη τα κριτήρια της επιτυχίας και της αναγνώρισης είναι πολύ πιο υποκειμενικά.

Για μένα, ίσως το σημαντικότερο εφόδιο που πήρα από τον πρωταθλητισμό είναι η ψυχική ανθεκτικότητα. Να μη λυγίζεις κάτω από την πίεση και να έχεις τη δύναμη να ακολουθείς τον δικό σου δρόμο. Οι τάσεις και οι μόδες στην τέχνη έρχονται και παρέρχονται.

Πιστεύω πως ένας δημιουργός οφείλει να παραμένει αληθινός απέναντι στον εαυτό του, να εκφράζεται ελεύθερα, χωρίς να καθοδηγείται από το τι πουλάει τη δεδομένη εποχή. Και κυρίως, να έχει το σθένος και την υπομονή να περιμένει μέχρι το έργο του να συναντήσει το δικό του κοινό.

Μοναχικές αμφότερες οι αγάπες σου – και ο αθλητισμός και η γλυπτική. Έτσι είσαι σαν άνθρωπος;
Μου αρέσει η μοναχικότητα, την εκτιμώ και αρκετές φορές την αποζητώ. Δεν ξέρω αν επέλεξα αυτές τις δύο διαδρομές εξαιτίας της ή αν κατάφερα να τις ακολουθήσω για τόσο πολλά χρόνια ακριβώς επειδή είμαι εξοικειωμένος μαζί της.

Μου αρέσει η ησυχία, οι μικρές παρέες και οι άδειοι δρόμοι. Από την άλλη, η ζωή μου δεν είναι και δεν ήταν πάντα έτσι. Μέσα από τον αθλητισμό ταξίδεψα σχεδόν σε ολόκληρο τον κόσμο. Προπονήθηκα και αγωνίστηκα σε γεμάτα στάδια, ενώ απέκτησα μια δεύτερη οικογένεια μέσα στην Εθνική Ομάδα. Γεμίζαμε ολόκληρα αεροπλάνα και ζούσαμε όλοι μαζί σε ξένες χώρες, πολλές φορές για μήνες. Και σήμερα η δουλειά μου έχει ταξίδια, εκθέσεις, δημόσιες σχέσεις και συναναστροφές με ανθρώπους της τέχνης. Επαφές που με τροφοδοτούν, με κάνουν να σκέφτομαι, να αναρωτιέμαι, να αναθεωρώ, και κάποιες φορές λυτρωτικά να επιβεβαιώνομαι.

Μου αρέσει αυτή η εναλλαγή. Να μπορώ να κινούμαι και στους δύο κόσμους, να απολαμβάνω την επαφή με τους ανθρώπους, αλλά να ξέρω ότι υπάρχει πάντα ένας δικός μου, ασφαλής χώρος όπου μπορώ να αποτραβηχτώ. Ίσως τελικά αυτό να είναι που εκτιμώ περισσότερο στη μοναχικότητα: όχι την απομόνωση, αλλά την ελευθερία να την επιλέγω.

Τι ιδιαίτερο έχεις ακούσει για τα έργα σου που έχεις συγκρατήσει; Και φυσικά, ποιες είναι οι πιο σημαντικές στιγμές σου ή εκθέσεις;
Τα θετικά σχόλια και οι έπαινοι για τα έργα μου είναι πάντα καλοδεχούμενα, όμως προσπαθώ να μην τους δίνω μεγαλύτερη βαρύτητα απ’ όση τους αναλογεί. Άλλωστε, είναι λόγια που ακούω παρουσία μου. Το τι πραγματικά σκέφτεται ή συζητά ο κόσμος όταν στέκεται απέναντι σε ένα έργο μου δεν μπορώ να το γνωρίζω. Και, τελικά, για μένα μεγαλύτερη σημασία αυτό που αισθάνεται κάποιος, εκείνη τη στιγμή.

Οι εκθέσεις, οι διακρίσεις αν και τα βραβεία τα εκτιμώ ποτέ δεν είχαν ποτέ πρωταγωνιστικό ρόλο στον τρόπο με τον οποίο αντιλαμβάνομαι τη δουλειά μου. Μια όμορφη στιγμή είναι όταν κάποιος αναγνωρίζει ένα έργο μου σε ένα σπίτι, σε μια βιτρίνα ή σε μια έκθεση, χωρίς να γνωρίζει ποιος το δημιούργησε. Όταν μου στέλνουν μια φωτογραφία ή με ρωτούν «Αυτό είναι δικό σου;», επειδή αναγνώρισαν τον τρόπο με τον οποίο δουλεύω, νιώθω μια ξεχωριστή ικανοποίηση. Είναι όμορφο να διαπιστώνεις πως, σιγά σιγά, έχεις αρχίσει να διαμορφώνεις μια δική σου, αναγνωρίσιμη εικαστική γλώσσα.

Κάτι ακόμη που συμβαίνει σχεδόν πάντα, όταν κάποιος έρχεται για πρώτη φορά σε επαφή με τα γλυπτά μου, είναι η έκπληξή του μπροστά στο υλικό. Οι περισσότεροι πιστεύουν ότι πρόκειται για πέτρα ή μάρμαρο.

Η επεξεργασία που κάνω στο τσιμέντο είναι τέτοια, ώστε πολλές φορές να ξεγελά ακόμη και το έμπειρο μάτι. Η πραγματικά σημαντική στιγμή για μένα είναι κάθε φορά που κάποιος επιλέγει ένα έργο μου για τον προσωπικό του χώρο. Όταν αποφασίζει να ζήσει μαζί του, να το βλέπει καθημερινά, να το εντάξει στη ζωή του, τότε είναι που η δική μου σχέση με το έργο ολοκληρώνεται και ταυτόχρονα αρχίζει μια καινούργια.

Το έργο περνά σε έναν άλλο χώρο, σε μια άλλη οικογένεια, σε κάποιου άλλου την ιστορία. Αυτή η μετάβαση έχει για μένα ιδιαίτερη αξία.

Τι ονειρεύεσαι για το μέλλον;
Έζησα μια πρώτη καριέρα στον πρωταθλητισμό που κράτησε σχεδόν δύο δεκαετίες, γεμάτη εμπειρίες και στιγμές. Κοιτάζοντας πίσω, τον κόπο, τον πόνο, τις επιτυχίες, τις αποτυχίες, τις χαρές και τις λύπες, αυτό που τελικά μένει είναι ότι είχα την τύχη να κάνω αυτό που αγαπούσα, διατηρώντας ακέραιο τον χαρακτήρα μου. Ήταν μια πορεία που δεν χτίστηκε μέσα σε μια νύχτα, αλλά σταδιακά, με πολλή δουλειά, δημιουργική πίεση και δύσκολες αποφάσεις.

Αυτό είναι που ονειρεύομαι και για το επαγγελματικό μου μέλλον. Να συνεχίσω να δημιουργώ με την ίδια αφοσίωση, απολαμβάνοντας την ελευθερία που προσφέρει η τέχνη, αλλά και τη δέσμευση που τη συνοδεύει: να παραμένω αληθινός απέναντι στον εαυτό μου και στην εκφραστική μου ταυτότητα.

Πιστεύω πως όλα παίρνουν τον χρόνο τους. Για μένα, το σημαντικό δεν είναι μόνο πού θα φτάσεις, αλλά να είσαι παρών σε όλη τη διαδρομή. Να ζήσεις στο φως και στη σκιά του δρόμου που διάλεξες, να βλέπεις κάτι που χτίζεται βήμα βήμα να πραγματώνεται και να έχεις ανθρώπους να μπορείς να το μοιράζεσαι.