ΣΤΑ ΧΑΝΙΑ Ο ΣΥΓΧΡΟΝΟΣ ΧΟΡΟΣ ΣΕ ΠΑΡΑΣΥΡΕΙ ΣΤΗ ΔΙΝΗ ΤΟΥ
Βρεθήκαμε στα Χανιά για το 16ο Dance Days Chania και καταγράψαμε το πρώτο τριήμερο μιας διοργάνωσης που για δύο εβδομάδες μετατρέπει όλη την πόλη σε σημείο συνάντησης του σύγχρονου χορού.
Είχα να βρεθώ στα Χανιά σχεδόν δεκαπέντε χρόνια. Αυτή τη φορά ο προορισμός δεν ήταν η πόλη για διακοπές, αλλά το Dance Days Chania, ένα φεστιβάλ σύγχρονου χορού για το οποίο είχα ακούσει πολλά, χωρίς μέχρι σήμερα να έχω ζήσει από κοντά την εμπειρία του.
Φτάνοντας στα Χανιά, Ιούλιο μήνα, συνάντησα μια πόλη γεμάτη αντιφάσεις. Κοσμοπλημμύρα στο ενετικό λιμάνι, άπειρα μαγαζάκια με σουβενίρ, τραπεζοκαθίσματα παντού και οι θαμώνες τους να αλλάζουν θέση σαν πρωταγωνιστές σε time-lapse βιντεάκι στο Instagram. Από την άλλη, οι ακτές της Κρήτης συνεχίζουν να υποδέχονται ανθρώπους που διασχίζουν τη Μεσόγειο αναζητώντας τη “γη της επαγγελίας”. Τα Χανιά φαίνεται να ισορροπούν ανάμεσα στον τουρισμό που αναπτύσσεται με αμείωτη ένταση και μια πολυπολιτισμική καθημερινότητα πιο σύνθετη, που δύσκολα αποκρυπτογραφείται – ακόμα κι απ’ τους ντόπιους.
Μέσα σε αυτή την πόλη που αλλάζει διαρκώς, υπάρχει ένας σταθερός πυρήνας ανθρώπων που εδώ και δεκαέξι χρόνια επιμένει να επενδύει στον πολιτισμό και στις ανθρώπινες σχέσεις. Η ομάδα του Dance Days Chania χτίζει, ήρεμα αλλά επίμονα, έναν χώρο συνάντησης όπου ο σύγχρονος χορός λειτουργεί ως κοινή γλώσσα ανάμεσα σε καλλιτέχνες, κατοίκους και επισκέπτες.
«Το φεστιβάλ ξεκίνησε από τα καμαρίνια»
Άκουσα αυτή τη φράση από μία εθελόντρια -πρώην χορεύτρια στο φεστιβάλ- και στην αρχή μου φάνηκε σαν ένας ρομαντικός τρόπος να περιγράψει κάποιος την απαρχή της διοργάνωσης. Σιγά σιγά, όμως, κατάλαβα ότι δεν ήταν μια απλή εικόνα. Το Dance Days Chania γεννήθηκε μέσα από σχέσεις. Από χορευτές που γνωρίστηκαν σε φεστιβάλ και παραστάσεις, από φιλίες που εξελίχθηκαν σε συνεργασίες (και το αντίστροφο), από ανθρώπους που συν-αιστάνθηκαν πως ο σύγχρονος χορός άξιζε να αποκτήσει το δικό του σπίτι στα Χανιά.
Αυτό ίσως είναι και το στοιχείο που εξηγεί γιατί το φεστιβάλ συμπληρώνει φέτος 16 ολόκληρα χρόνια ζωής. Συνεχίζει να επενδύει σε κάτι λιγότερο ορατό, αλλά πολύ πιο ουσιαστικό: στην εμπιστοσύνη. Στη σχέση ανάμεσα στους ανθρώπους που το οργανώνουν, στους καλλιτέχνες που επιστρέφουν ξανά και ξανά και στο κοινό που αισθάνεται ότι συμμετέχει σε κάτι περισσότερο από ένα φεστιβάλ. Στους ανθρώπους που αποφασίζουν να συναντηθούν, να συνεργαστούν και να επιμείνουν μαζί με το βλέμμα στραμμένο σε αυτό που η καλλιτεχνική επιμελήτρια του φεστιβάλ, Σοφία Φαλιέρου αποκαλεί ΖΩΗ. Τον χορό.
Η Σοφία βρίσκεται διαρκώς σε κίνηση. Λίγο πριν από μια παράσταση συντονίζει τους τελευταίους ανθρώπους της παραγωγής· λίγα λεπτά αργότερα συζητά με καλλιτέχνες, υποδέχεται θεατές, λύνει πρακτικά ζητήματα και επιστρέφει ξανά στο κοινό ως απλός θεατής για να απολαύσει κάθε περφόρμανς. Δίνει την αίσθηση ότι φροντίζει έναν ζωντανό οργανισμό, που αναπτύσσεται χρόνο με τον χρόνο χάρη στη συλλογική προσπάθεια πολλών ανθρώπων.
«Είναι ένα αυτοδημιούργητο φεστιβάλ. Είμαστε όλοι εθελοντές και συμβαίνει επειδή πιστεύουμε βαθιά σε αυτό που κάνουμε, ξεκινώντας από την αγάπη μας για τον σύγχρονο χορό και σε όσα μπορεί να προσφέρει στον άνθρωπο και στις κοινότητες, ιδιαίτερα σε περιόδους κρίσης. Έτσι ξεκίνησε το φεστιβάλ, το 2011. Και έτσι έμαθε να εφευρίσκει τρόπους για να επιβιώνει, αλλά και να ανθίζει. Γιατί το ζητούμενο δεν ήταν απλώς να επιβιώσει. Θέλαμε να είναι ένα ζωντανό, φρέσκο και αξιοπρεπές φεστιβάλ που να πορεύεται μέσα στον χρόνο με υγεία» μας λέει καθισμένη στο φουαγιέ του Θεάτρου «Μίκης Θεοδωράκης», όπου είδαμε τις περισσότερες παραστάσεις το πρώτο τριήμερο.
Και συμπληρώνει: «Φέτος μας απασχόλησε ως ομάδα η ψυχική ανθεκτικότητα. Αναρωτηθήκαμε τι εργαλεία χρειαζόμαστε για να συνεχίσουμε να δημιουργούμε, να ζούμε και να εξελισσόμαστε. Και διαπιστώσαμε ότι οι ίδιες ανησυχίες αποτυπώνονταν και στις περισσότερες από τις 700 προτάσεις που λάβαμε φέτος από καλλιτέχνες…»
Αρνείται ωστόσο να ξεχωρίσει μία μόνο περφόρμανς από το φετινό πρόγραμμα. «Για εμάς κάθε μέρα είναι μια άλλη ιστορία του σύγχρονου χορού, μια άλλη συνομιλία, μια άλλη προτροπή για διάλογο με το κοινό. Κάθε παράσταση, κάθε περφόρμανς και κάθε δράση επιλέγεται για έναν πολύ συγκεκριμένο λόγο: γιατί αποτελεί έναν διαφορετικό τρόπο με τον οποίο το φεστιβάλ συνομιλεί με την κοινότητα».
Η ίδια φιλοσοφία διαπερνά και τα εργαστήρια του Dance Days Chania, τα οποία λειτουργούν ως χώροι εκπαίδευσης και συνάντησης ανθρώπων διαφορετικών ηλικιών, εμπειριών και χωρών. Δεν είναι τυχαίο ότι αρκετοί νέοι που πέρασαν από αυτά ως μαθητές επιστρέφουν χρόνια αργότερα ως επαγγελματίες δημιουργοί. «Τα εργαστήρια είναι ένας τόπος συνάντησης ανθρώπων από διαφορετικά μέρη του κόσμου. Εκεί ανταλλάσσουν εμπειρίες και βιώματα, αλλά ταυτόχρονα δημιουργούνται όνειρα για τους νέους ανθρώπους. Έχουμε δει παιδιά που ξεκίνησαν από αυτά τα σεμινάρια και σήμερα βρίσκονται πάνω στη σκηνή ως δημιουργοί. Για εμάς αυτό είναι ίσως το σημαντικότερο».
Παράλληλα χτίζεται και μια ζωντανή σχέση με την πόλη. Όπως εξηγεί η Σ. Φαλιέρου, οι κάτοικοι των γειτονιών όπου πραγματοποιούνται οι δράσεις γνωρίζουν πλέον τους καλλιτέχνες, τους περιμένουν να επιστρέψουν κάθε καλοκαίρι, ανταλλάσσουν νέα για τις ζωές τους και δημιουργούν δεσμούς που ξεπερνούν τα όρια μιας διοργάνωσης.
Και αυτό ακριβώς αντιλαμβάνεται κανείς γνωρίζοντας τους ανθρώπους του φεστιβάλ και τους εθελοντές. Η Ελένη, που βρέθηκε χαράματα στο αεροδρόμιο για να με υποδεχθεί. Ο Γιάννης, πολιτικός μηχανικός στην καθημερινότητά του, που ανέλαβε την επιστροφή στο αεροδρόμιο. Η Χρύσα, υπεύθυνη παραγωγής, που πασχίζει ασταμάτητα, λύνει προβλήματα και προλαβαίνει να χαμογελάσει σε όλους. Μέλη μιας ομάδας που για δύο εβδομάδες κάθε καλοκαίρι, ζουν μονομανώς στους ρυθμούς του φεστιβάλ.
«Δεν είναι τόσο σημαντικό να επιλέξουμε έναν τόπο για να ζήσουμε. Το πιο σημαντικό είναι να δημιουργούμε τόπους όπου η ζωή μας μπορεί να γίνει πιο ανθρώπινη» Σ.Φαλιέρου
Παραστάσεις που συνομιλούν με την ψυχή και την πόλη
Το Dance Days Chania διαρκεί από τις 20 Ιουλίου έως τις 2 Αυγούστου. Τι είδαμε το πρώτο τριήμερο της διοργάνωσης;
Η αυλαία του Dance Days Chania σηκώθηκε με το TERRAS της Χρυσάνθης Μπαδέκα στο Θέατρο «Μίκης Θεοδωράκης», μια παράσταση που ανέτρεψε κάθε αίσθηση γραμμικής αφήγησης. Μπροστά μας απλώθηκε ένα υβριδικό σύμπαν, όπου το ανθρώπινο σώμα αναδυόταν μέσα από προβολές, φως και ήχο, σε μια διαρκή διαδικασία αποδόμησης και επανασύνθεσης. Η χορεύτρια Πηνελόπη Μωρούτ κινούνταν ανάμεσα στην πραγματικότητα και στον ψηφιακό κόσμο, μετατρέποντας κάθε μικρομόριο ύλης σε προέκταση της κίνησής της. Το ατμοσφαιρικό TERRAS έθεσε από την πρώτη κιόλας βραδιά το στίγμα του φεστιβάλ: ο σύγχρονος χορός δεν έρχεται να δώσει απαντήσεις, αλλά να ανοίξει νέους χώρους σκέψης.
Το επόμενο βράδυ, ακριβώς απέναντι, στο Κέντρο Αρχιτεκτονικής Μεσογείου είδαμε την τριλογία Women.Dance.Films της Αυστριακής χορογράφου και σκηνοθέτριας Editta Braun. Στις τρεις μικρού μήκους ταινίες – WOMEN, Woman of Air και Women of Water – ο φακός πλησίαζε το σώμα σχεδόν σαν να το ψηλαφεί, αποκαλύπτοντας λεπτομέρειες της κίνησης, της αναπνοής και της έκφρασης.
Μετά την προβολή, η Braun μάς μίλησε μέσω Zoom για τη μετάβασή της από τη σκηνή στον κινηματογράφο. «Η χορογραφία δεν σταματά όταν τελειώνει η κίνηση», είπε χαμογελώντας. «Συνεχίζεται στο μοντάζ. Κάνω χορογραφία πάνω στο τραπέζι του μοντέρ». Για την ίδια, ο κινηματογράφος δεν αντικατέστησε τον χορό· της έδωσε τη δυνατότητα να καθοδηγεί το βλέμμα του θεατή, να πλησιάζει το σώμα και να αποκαλύπτει λεπτομέρειες που από την πλατεία ενός θεάτρου μένουν αθέατες.
Εντυπωσιακή ήταν η παρουσία της ηλικιωμένης μπαλαρίνας στη δεύτερη ταινία, καθώς το ίδιο της το σώμα έμοιαζε να αφηγείται μια ολόκληρη ζωή πάνω στις πουέντ. Για τη Braun, η γυναικεία εμπειρία ξεπερνά ηλικίες, σύνορα και πολιτισμούς. «Οι γυναίκες σε όλο τον κόσμο κουβαλούν διαφορετικές ιστορίες, αλλά αναγνωρίζουν η μία την άλλη. Το ένιωσα ταξιδεύοντας από το Πακιστάν μέχρι την Αίγυπτο. Δεν μιλούσαμε την ίδια γλώσσα, όμως υπήρχε μια σιωπηλή συνενοχή. Έχουμε τα ίδια σώματα».
Πριν κλείσει η διαδικτυακή συζήτηση, απευθύνθηκε στους νεότερους δημιουργούς με μια συμβουλή: «Αν θέλετε να συνεργαστείτε με ανθρώπους που θαυμάζετε, μην φοβηθείτε να τους πλησιάσετε. Οι διάσημοι είναι κανονικοί άνθρωποι. Μην τους τοποθετείτε σε ένα βάθρο. Απλώς δοκιμάστε».
Με αυτή την ιδέα στο μυαλό είδαμε το καταπληκτικό “Tidal Wave” της Rosana Ribeiro, που μάς γείωσε στην πιο βασική ανθρώπινη συνθήκη: την συνάντηση δύο σωμάτων. Οι δύο ερμηνεύτριες κινούνταν αδιάκοπα η μία γύρω από την άλλη, σαν να παρασύρονταν από ένα αόρατο ρεύμα. Μία επαναληπτική δίνη εξεικόνισε τις λεπτές μετατοπίσεις μιας σχέσης.
Η εμπιστοσύνη, η εξάρτηση, η τρυφερότητα και η ανάγκη για ελευθερία εναλλάσσονταν διαρκώς. Το γεγονός ότι κάποιοι θεατές κάθισαν πάνω στη σκηνή, πλαισιώνοντας τις χορεύτριες σαν μια μεγάλη αγκαλιά, ενίσχυσε την αίσθηση οικειότητας. Το Tidal Wave απέδειξε πώς δύο σώματα αρκούν για να δημιουργήσουν έναν ολόκληρο κόσμο.
Διαδοχικά, το Last Movement of Hope / II Chapter: Organi του Adriano Bolognino έστρεψε το βλέμμα στην ευαλωτότητα του ανθρώπινου σώματος. Οι δύο χορεύτριες κινούνταν συχνά σαν δύο όψεις του ίδιου οργανισμού, επιχειρώντας να αποδώσουν τη λεπτή ισορροπία ανάμεσα στην εξάρτηση, τη φθορά και την επιμονή της ζωής.
Και ύστερα βγήκαμε έξω στην πόλη! Μια από τις πιο ενδιαφέρουσες στιγμές του πρώτου τριήμερου ήταν η περιπατητική περφόρμανς Khalli il Kooti – Άσε Κάτω το Κουτί των Δημήτρη Ναβρά και Έλλης Βασσάλου. Το έργο συνομιλεί με τα ίχνη ανθρώπων και κοινοτήτων που σημάδεψαν την ιστορία των Χανίων: οι μουσουλμάνοι Χανιώτες, οι Χαλικούτηδες που εκτοπίστηκαν μετά την Ανταλλαγή των Πληθυσμών του 1922, αλλά και οι σχεδόν άγνωστες ιστορίες των Αφρο-Χανιωτών, φωτίζοντας πλευρές της πόλης που σπάνια βρίσκουν θέση στις επίσημες αφηγήσεις.
Με οδηγό το κινητό τηλέφωνο, ακολουθήσαμε μια διαδρομή στα σοκάκια της Σπλάντζιας, ακούγοντας μαρτυρίες, ιστορικές αφηγήσεις και ηχητικά αποσπάσματα, ενώ στην οθόνη εμφανίζονταν αρχειακές φωτογραφίες που «κούμπωναν» με τα σημεία όπου στεκόμασταν.
Την ίδια στιγμή, ζωντανές δράσεις ξεπηδούσαν απρόσμενα μέσα στον αστικό ιστό, μετατρέποντας τη γειτονιά σε ένα ζωντανό παλίμψηστο, όπου κάθε βήμα συνέδεε το παρόν με το παρελθόν. Μάθαμε ιστορίες για την πόλη που πραγματικά δεν είχαμε ξανακούσει.
Όπως μας είπαν οι ίδιοι οι καλλιτέχνες, στόχος τους ήταν να λειτουργήσουν ως φορείς αυτών των αφηγήσεων, ώστε ιστορίες που «θέλουν να ακουστούν, να ειπωθούν ξανά» να βρουν έναν νέο τρόπο να φτάσουν στο σήμερα. Η αφετηρία ήταν βαθιά προσωπική. Ζώντας για χρόνια στο εξωτερικό – ο Δημήτρης στη Γερμανία και η Έλλη στο Βέλγιο – συνειδητοποίησαν πόσο στενοί είναι οι δεσμοί τους με τους λαούς της Ανατολικής Μεσογείου και θέλησαν, μέσα από αυτή την περφόρμανς, να ξαναπιάσουν το νήμα μιας κοινής μνήμης που εξακολουθεί να υπάρχει, ακόμη κι όταν μοιάζει ξεχασμένη.
Το πρώτο τριήμερο του φεστιβάλ έκλεισε ιδανικά με το “Mortal Heroes” της Sita Ostheimer με χορευτές από τη ŻfinMalta National Dance Company. Το χάος, η τρυφερότητα, η ευαλωτότητα και η δύναμη. Η εθνική ομάδα σύγχρονου χορού της Μάλτας έχει καταφέρει μέσα σε λίγα χρόνια να αποκτήσει ισχυρή διεθνή παρουσία και καταλάβαμε το γιατί. Οι εννέα χορευτές άλλοτε έμοιαζαν με ενιαίο σώμα και άλλοτε σαν μοναχικές υπάρξεις που αναζητούν διαρκώς τον «άλλον», σε μια χορογραφία γεμάτη συνεχείς μεταπτώσεις. Η μουσική του Adrien Casalis δημιούργησε μια σχεδόν κινηματογραφική εμπειρία.
Είμαστε όλοι “θνητοί ήρωες”. Με το θάρρος να παραμένουμε ευάλωτοι, να πέφτουμε, να σηκωνόμαστε και να συνεχίζουμε.
Βλέποντας τρεις ημέρες δράσεις και παραστάσεις σύγχρονου χορού, έμεινα με μια σκέψη.
Σε μια εποχή που επικοινωνούμε όλο και περισσότερο μέσα από οθόνες και apps, το να βλέπεις σώματα να συναντιούνται, να αγγίζονται και να συνομιλούν επί σκηνής αποκτά ξεχωριστή αξία. Ίσως στο μέλλον γίνει μια «στιγμή υπό εξαφάνιση».
Στα Χανιά, αυτή η συνάντηση εξακολουθεί να συμβαίνει. Δεκαέξι χρόνια μετά την πρώτη του διοργάνωση, το Dance Days Chania συνεχίζει να χτίζει μια κοινότητα ανθρώπων που πιστεύει πως η τέχνη μπορεί ακόμη να μας φέρει πιο κοντά και να βάλει τον σύγχρονο χορό στο κέντρο της καθημερινότητας μιας ολόκληρης πόλης.
