Όταν η φωτιά γεννά καταιγίδα: Το φαινόμενο που κάνει σχεδόν ανεξέλεγκτες τις πυρκαγιές

Τόσες ημέρες βλέπαμε να μανιασμένες πυρκαγιές να εξαφανίζουν εκατοντάδες χιλιάδες εκτάρια στη Γαλλία και την Ισπανία και μας έπιανε η ψυχή μας, αφού το σκηνικό παρέπεμπε σε ό,τι συμβαίνει κάθε χρόνο στην Ελλάδα, όταν πιάνει το μελτέμι του Αυγούστου.

Δυστυχώς, το φετινό καλοκαίρι δεν αποτέλεσε εξαίρεση στον κανόνα, όπως φαίνεται και σήμερα από τα πολλαπλά μέτωπα που ‘χουν ξεσπάσει σε όλη τη χώρα.

Η Ελλάδα δεν σταμάτησε να απογοητεύει, ως προς το πόσο απροετοίμαστη παραμένει, παρά τις συστάσεις που κάνουν εδώ και πολλά χρόνια οι επιστήμονες ως προς τη σημασία της πρόβλεψης, δεδομένης της έντασης των φαινομένων εξαιτίας της κλιματικής αλλαγής.

Αν τακτοποιήσεις τις κύριες αιτίες που ξεσπούν οι φωτιές, δεν θα χρειαστεί να κυνηγάς πυρκαγιές, όπως λένε χρόνια στο NEWS 24/7 ειδικοί, όπως ο Θοδωρής Γιάνναρος, επικεφαλής ερευνητής της Πυρομετεωρολογικής Ομάδας FLAME της μονάδας Meteo Gr του Εθνικού Αστεροσκοπείου Αθηνών.

 

Πώς οι πυρκαγιές έγιναν σχεδόν αδιαχείριστες

Ο Έλληνας πυρομετεωρολόγος δέχθηκε την πρόσκληση του CNN, για να εξηγήσει στους Αμερικανούς τις αιτίες της φρίκης που ζει φέτος η Ευρώπη με τις πυρκαγιές.

Αρχικά, εξήγησε πως οι πυρκαγιές έχουν πια τέτοια ένταση που σε ακραίες συνθήκες, δημιουργούν θύελλες. Είναι αυτό που στην Ελλάδα ακούς συχνά (δίχως περαιτέρω εξηγήσεις) ότι η φωτιά δημιουργεί το δικό της καιρό, στην πιο extreme μορφή του.

Το “σύννεφο φωτιάς” (πυρονέφος και επισήμως pyro-cumulonimbus – PyroCb) είναι φαινόμενο που παρατηρείτο σε έντονες δασικές πυρκαγιές σε άλλες ηπείρους (πχ Αυστραλία, ΗΠΑ -Καλιφόρνια- Καναδάς), ωστόσο τα τελευταία χρόνια εμφανίζεται και στην Ευρώπη, εξαιτίας της κλιματικής κρίσης.

Πώς δημιουργείται το “σύννεφο φωτιάς”

Στις μεγάλες πυρκαγιές, όπως ανεβαίνουν στην ατμόσφαιρα η θερμότητα, ο καπνός και οι υδρατμοί τους ψύχονται, η υγρασία συμπυκνώνεται και δημιουργούνται σύννεφα καταιγίδας που

• ενισχύουν τους ανέμους,
• μπορούν να προκαλέσουν ξαφνική αλλαγή πορείας της φωτιάς και
• σε κάποιες περιπτώσεις μπορούν να προκαλέσουν νέες εστίες σε μεγάλη απόσταση, από τους κεραυνούς που προκαλούν.

Όλα αυτά προφανώς κάνουν εξαιρετικά απρόβλεπτη και άρα επικίνδυνη την πυρκαγιά και πολύ δύσκολη την αντιμετώπιση της.

«Όταν μιλάμε για αυτές τις πυρκαγιές που βλέπουμε σε όλη την Ευρώπη τις τελευταίες ημέρες, ειδικά για αυτήν που έπληξε την περιοχή του Μπορντό στη Γαλλία, δεν μιλάμε για μια απλή, ακραία πυρκαγιά» εξήγησε ο κύριος Γιάνναρος.

«Μιλάμε, στην πραγματικότητα, για αυτό που ονομάζουμε στη μετεωρολογία, ένα συζευγμένο σύστημα ατμόσφαιρας πυρκαγιάς». Σε απλά ελληνικά, πυρονέφος.

«Ουσιαστικά, η φωτιά παράγει τέτοια θερμότητα που είναι πιθανό να δημιουργήσει τον δικό της καιρό, ο οποίος τελικά εκδηλώνεται μέσω της δημιουργίας ενός σύννεφου που μοιάζει με καταιγίδα».

Είναι ένα σύννεφο καταιγίδας που έχει την ίδια δομή με τα σύννεφα που παράγουν τις καταιγίδες, αλλά δημιουργείται από τη φωτιά.

Και όταν συμβαίνει αυτό, γίνεται η έναρξη ενός βρόχου ανατροφοδότησης μεταξύ της φωτιάς και της ατμόσφαιρας: η φωτιά τροποποιεί την ατμόσφαιρα και στη συνέχεια, η ατμόσφαιρα ανατροφοδοτεί τη συμπεριφορά της φωτιάς στην επιφάνεια.

Αυτό δημιουργεί έναν φαύλο κύκλο, με πολύ σοβαρές επιπτώσεις για όσους επιχειρούν στο έδαφος».

Τα κύρια χαρακτηριστικά είναι «πολύ ισχυρές γεύσεις ανέμου, ακανόνιστους ανέμους, απότομες αλλαγές κατεύθυνσης, ισχυρά ανοδικά ρεύματα που εμποδίζουν τα αεροπλάνα να “επιτεθούν” στη φωτιά και συνολικά, μια πολύ επικίνδυνη κατάσταση.

Συχνά, αν όχι κάθε φορά, είναι πολύ δύσκολο να επιτεθούμε άμεσα σε αυτήν τη φωτιά. Έτσι, η μόνη ευκαιρία που έχουμε με αυτές τις φωτιές είναι να παρακολουθούμε την κατάσταση και να εντοπίζουμε τα χρονικά και χωρικά “παράθυρα” στα οποία μπορούμε να την περιορίσουμε».

Η επιλογή που δεν ξέρουμε ότι έχουμε

Επειδή είναι δύσκολο να προβλεφθεί η εξέλιξη της πυρκαγιάς και άρα γίνεται δύσκολο να περιοριστεί, έχουν προκύψει τρομακτικές εκκενώσεις στην Ευρώπη, καθώς γίνεται δύσκολο να ειδοποιηθούν οι άνθρωποι να εγκαταλείψουν εγκαίρως.

Στην Ελλάδα είμαστε το άλλο άκρο, με 112 σε μεγάλες χιλιομετρικές αποστάσεις.

Όπως είπε ο κύριος Γιάνναρος «αυτός ακριβώς είναι ο λόγος για τον οποίο πρέπει να στρέψουμε την προσοχή μας περισσότερο στις τοπικές κοινότητες.

Όταν μιλάμε για πολιτική προστασία και προστασία των κοινοτήτων, πρέπει να ξεκινήσουμε από κάτω και να πάμε προς τα πάνω. Πρέπει να ασχοληθούμε περισσότερο με τους πολίτες, πρέπει να ασχοληθούμε περισσότερο με την εκπαίδευση για όσα πρέπει να κάνουν σε περίπτωση πυρκαγιάς.

Πρέπει επίσης, να εκπαιδεύσουμε τους ανθρώπους για το πώς μπορούν να υπερασπίζονται τα σπίτια τους, πώς να δημιουργούν τις ζώνες ασφαλείας για να προστατευτούν».

«Αν πρέπει να είμαστε ειλικρινείς, πρέπει επίσης να πούμε ότι σε ορισμένες περιπτώσεις θα μπορούσε να είναι πολύ πιο ασφαλές, ειδικά στη Μεσόγειο δεδομένου του τρόπου που έχουμε χτίσει τα σπίτια μας, να μένουμε μέσα στο σπίτι, παρά να προσπαθούμε να φύγουμε».

Για να λειτουργήσουν όμως, σωστά όλα αυτά, πρέπει να εκπαιδεύσουμε τις κοινότητες και πρέπει επίσης να μάθουμε από τις κοινότητες».

Φέτος ζούμε “τη νέα κανονικότητα” της Ευρώπης σε ό,τι αφορά τις πυρκαγιές

Ως ερευνητής που έχει ασχοληθεί και συνεχίζει να ασχολείται με την πυρομετεωρολογία, πίστευε πως οι πυρκαγιές θα γίνουν τόσο ακραίες στην Ευρώπη;

«Πρέπει να πούμε ότι αυτή είναι η νέα κανονικότητα στην Ευρώπη.

Πριν από λιγότερο από ένα χρόνο, βιώσαμε τη χειρότερη περίοδο πυρκαγιών που έχει καταγραφεί ποτέ, με περισσότερα από 1 εκατομμύριο εκτάρια γης να έχουν καεί. Οπότε, σίγουρα χειροτερεύει πολύ η κατάσταση.

Θέλω ωστόσο, να είμαι ακριβής σχετικά με το τι κάνει η κλιματική αλλαγή εν προκειμένω.

Η κλιματική αλλαγή προετοιμάζει το σκηνικό για τη φωτιά. Δεν ανάβει τη φωτιά. Είναι η ανθρώπινη δραστηριότητα και οι επιλογές διαχείρισης γης δεκαετιών που δημιουργούν αυτές τις εικόνες σήμερα.

Στο μέλλον, θα έλεγα ότι πρέπει να επανεξετάσουμε περισσότερο την πρόληψη και λιγότερο την καταστολή, επειδή η καταστολή αντιμετωπίζει το πρόβλημα, όταν η φωτιά αναφλέγεται.

Δεν αντιμετωπίζει την ευπάθεια που οδήγησε στην έναρξη αυτών των πυρκαγιών.

Αλλά όσον αφορά τον καιρό των πυρκαγιών, δυστυχώς, οι κλιματικές μας προβλέψεις και όλη η έρευνα που έχει διεξαχθεί, όχι μόνο σε όλη την Ευρώπη αλλά και παγκοσμίως, δείχνει ότι οι συνθήκες θα χειροτερεύουν όλο και περισσότερο κάθε χρόνο.

Θα έχουμε περισσότερη ζέστη, περισσότερο στρες από ξηρασία, βλάστηση, προσάναμμα, ξηρά καύσιμα και όλα αυτά είναι τα συστατικά που θα επιτρέψουν σε μια πυρκαγιά που θα ανάψει σε μια περιοχή να μεγαλώσει και πιθανώς να γίνει καταστροφική».