Πώς οι ρωσικοί βαλλιστικοί πύραυλοι “τρυπούν” την αεράμυνα της Ουκρανίας

Τους τελευταίους μήνες, η Ουκρανία έχει καταφέρει να φέρει τη Ρωσία σε δύσκολη θέση με χτυπήματα που έπληξαν τη ρωσική ικανότητα διύλισης πετρελαίου, προκάλεσαν μεγάλες ουρές σε πρατήρια καυσίμων και έβαλαν φωτιά σε εμπορικά κέντρα logistics.

Ωστόσο, η Ρωσία έχει εκμεταλλευτεί μία κρίσιμη αδυναμία της Ουκρανίας — την έλλειψη πυραύλων ικανών να αναχαιτίσουν βαλλιστικούς πυραύλους— εξαπολύοντας σφοδρές επιθέσεις  εναντίον ουκρανικών πόλεων, σε συνδυασμό με άλλα πλήγματα μεγάλου βεληνεκούς, που έχουν στοιχίσει τη ζωή σε εκατοντάδες αμάχους.

Μόνο μέσα σε ένα βράδυ αυτή την εβδομάδα, ένα μπαράζ βαλλιστικών και αντιπλοϊκών πυραύλων έπληξε την ευρύτερη περιοχή της ουκρανικής πρωτεύουσας. Όλοι οι πύραυλοι διέφυγαν της ουκρανικής αεράμυνας, με αποτέλεσμα να σκοτωθούν τουλάχιστον 17 άνθρωποι και να τραυματιστούν δεκάδες ακόμα.

Οι μαζικές ρωσικές αεροπορικές επιθέσεις εναντίον της Ουκρανίας είναι σύνθετες. Σε μία επίθεση που επικεντρώθηκε στις περιοχές του Κιέβου και του Λβιβ τη νύχτα της 30ής Ιουνίου, η Ρωσία εκτόξευσε τέσσερις αντιπλοϊκούς πυραύλους, εννέα βαλλιστικούς πυραύλους, 61 πυραύλους cruise και σχεδόν 300 drones σε στόχους σε ολόκληρη τη χώρα, σύμφωνα με την ουκρανική Πολεμική Αεροπορία.

Ωστόσο, οι ρωσικοί βαλλιστικοί πύραυλοι φαίνεται να αποτελούν την απειλή που ανησυχεί περισσότερο την ουκρανική ηγεσία. Οι επιθέσεις της Ρωσίας με βαλλιστικούς πυραύλους πραγματοποιούνται την ώρα που το Κίεβο προσπαθεί απεγνωσμένα να αναπληρώσει τα αποθέματά του σε αμερικανικούς αναχαιτιστικούς πυραύλους Patriot, ένα από τα ελάχιστα οπλικά συστήματα που μπορούν να καταρρίψουν έναν βαλλιστικό πύραυλο.

Πόσο καιρό χρησιμοποιούνται οι βαλλιστικοί πύραυλοι;

Οι βαλλιστικοί πύραυλοι δεν είναι κάτι νέο στον πόλεμο. Η ναζιστική Γερμανία χρησιμοποίησε για πρώτη φορά τον πύραυλο V-2 κατά τον Β’ Παγκόσμιο Πόλεμο, ενώ στον λεγόμενο «πόλεμο των πόλεων» κατά τη διάρκεια του πολέμου Ιράν-Ιράκ τη δεκαετία του 1980, οι δύο πλευρές αντάλλασσαν πλήγματα με πυραύλους Scud — απογόνους του V-2 — προκαλώντας τεράστιες καταστροφές σε αμάχους.

Ωστόσο, η τεχνολογία για την αντιμετώπιση των βαλλιστικών πυραύλων έχει εξελιχθεί σημαντικά από την εποχή του Ψυχρού Πολέμου. Ο αναχαιτιστής PAC-3 του συστήματος Patriot κατευθύνεται απευθείας πάνω στον στόχο του και τον καταστρέφει με την κινητική ενέργεια της πρόσκρουσης και όχι με εκρηκτική κεφαλή — με απλά λόγια, πρόκειται για «μια σφαίρα που χτυπά μια άλλη σφαίρα».

Σε δήλωσή του την Τετάρτη, ο Ουκρανός πρόεδρος Βολοντίμιρ Ζελένσκι απηύθυνε έκκληση για περισσότερους αναχαιτιστικούς πυραύλους.

«Οι αναχαιτιστές βαλλιστικών πυραύλων θα μπορούσαν να είχαν σώσει τις ζωές εκείνων που σκοτώθηκαν σήμερα», είπε.

«Είναι πολύ σημαντικό οι εταίροι μας να κατανοήσουν ότι οι καθυστερήσεις στην προμήθειά τους ή η απροθυμία να παρασχεθούν αντιβαλλιστικά συστήματα οδηγούν άμεσα σε τέτοιες φρικτές απώλειες και καταστροφές. Οι εταίροι που δεν είναι ακόμη έτοιμοι να αναλάβουν πιο ενεργό ρόλο στην προμήθεια αναχαιτιστών μπορούν να βοηθήσουν επιβάλλοντας νέες κυρώσεις. Σημαντικό μέρος της παραγωγής βαλλιστικών πυραύλων της Ρωσίας εξακολουθεί να μην υπόκειται σε κυρώσεις».

Ποιες είναι οι βασικές απειλές για τις ουκρανικές πόλεις;

Η απειλή για τις πόλεις της Ουκρανίας μπορεί σε γενικές γραμμές να χωριστεί σε τρεις βασικές κατηγορίες: βαλλιστικούς πυραύλους, πυραύλους cruise και drones, τα οποία συνήθως εκτοξεύονται από το εσωτερικό της Ρωσίας ή από κατεχόμενες περιοχές της Ουκρανίας.

Πιο κοντά στην πρώτη γραμμή, οι ρωσικές δυνάμεις χρησιμοποιούν μικρότερα drones για να τρομοκρατούν κατοικημένες περιοχές, στοχεύοντας πρατήρια καυσίμων και οχήματα.

Η Ουκρανία έχει ήδη επιδείξει σημαντικές ικανότητες και ευρηματικότητα στην αντιμετώπιση των ρωσικών drones. Τα συγκεκριμένα μέσα είναι σχετικά φθηνά και υπάρχουν σε μεγάλους αριθμούς: η Ρωσία παράγει μαζικά το Geran-2, μια εκδοχή του ιρανικής σχεδίασης drone Shahed, και έχει εισαγάγει αναβαθμίσεις, όπως κινητήρες τζετ αλλά και drones-δολώματα, ώστε να αυξήσει την αποτελεσματικότητα των πληγμάτων της.

Η Ουκρανία, ωστόσο, διαθέτει πολυεπίπεδο πλέγμα άμυνας απέναντι στα σχετικά αργά drones, ενώ η τεχνογνωσία της στην αντιμετώπιση μη επανδρωμένων αεροσκαφών έχει αποκτήσει μεγάλη ζήτηση μετά τον πόλεμο ΗΠΑ-Ιράν.

Οι πύραυλοι cruise μεταφέρουν συνήθως πολύ μεγαλύτερη εκρηκτική γόμωση από ένα drone. Κινούνται με κινητήρες τζετ και μπορούν να πετούν σε πολύ χαμηλό ύψος ώστε να αποφεύγουν τον εντοπισμό.

Σύμφωνα με τη Missile Defense Advocacy Alliance, ο Kalibr — ένας πύραυλος cruise που εκτοξεύεται από τη θάλασσα και χρησιμοποιείται από ρωσικά πλοία επιφανείας και υποβρύχια — μπορεί να πετά περίπου 20 μέτρα πάνω από τη θάλασσα ή 50 μέτρα πάνω από το έδαφος.

Ένας βαλλιστικός πύραυλος, αντίθετα, έχει εντελώς διαφορετική ταχύτητα και τροχιά. Επιταχύνεται από πυραυλοκινητήρες, ακολουθεί υψηλή καμπύλη πορεία και στη συνέχεια κατεβαίνει με μεγάλη ταχύτητα προς τον στόχο του.

Το βεληνεκές ποικίλλει, όμως οι ταχύτητες είναι εξαιρετικά υψηλές. Ο ρωσικός βαλλιστικός πύραυλος μικρού βεληνεκούς Iskander κινείται με ταχύτητα έξι έως επτά φορές μεγαλύτερη από την ταχύτητα του ήχου και μπορεί να μεταφέρει έως και 700 κιλά εκρηκτικών.

Ένας διηπειρωτικός βαλλιστικός πύραυλος μεγάλου βεληνεκούς — που σχεδιάστηκε αρχικά για να μεταφέρει πυρηνικές κεφαλές έξω από την ατμόσφαιρα πριν αυτές επανεισέλθουν — μπορεί να ταξιδέψει από σημείο εκτόξευσης στις Ηνωμένες Πολιτείες πάνω από τον Αρκτικό Κύκλο μέχρι έναν στόχο στη Ρωσία σε λιγότερο χρόνο απ’ όσο χρειάζεται για να παραδοθεί μία πίτσα: 30 λεπτά ή και λιγότερο.

Σε πρόσφατες επιθέσεις στο Κίεβο, οι σειρήνες αεροπορικής επιδρομής ήχησαν την ίδια στιγμή που σημειώνονταν οι εκρήξεις από τις προσκρούσεις.

Η Ρωσία έχει χρησιμοποιήσει σε ορισμένες περιπτώσεις εναντίον της Ουκρανίας τον πύραυλο Oreshnik, ένα υπερηχητικό όπλο μεσαίου βεληνεκούς, σε πλήγματα που θεωρήθηκαν ένδειξη της προθυμίας της Μόσχας να κλιμακώσει τη σύγκρουση.

Ωστόσο, συστήματα μικρότερου βεληνεκούς, όπως ο βαλλιστικός πύραυλος Iskander, αποτελούν το βασικό εργαλείο του ρωσικού στρατού.

Ουκρανοί αξιωματούχοι υποστηρίζουν επίσης ότι η Ρωσία έχει προσαρμόσει πυραύλους αεράμυνας S-400 ώστε να χρησιμοποιούνται ως βαλλιστικοί πύραυλοι για πλήγματα εναντίον ουκρανικών στόχων.

Τι θα άλλαζε για την Ουκρανία η παραγωγή πυραύλων Patriot;

Αντιμέτωπο με περιορισμένα αποθέματα αναχαιτιστικών πυραύλων και όλο και πιο σφοδρές επιθέσεις στις πόλεις της χώρας, το Κίεβο πιέζει την Ουάσιγκτον για συμπαραγωγή του συστήματος Patriot.

Ο πρόεδρος των ΗΠΑ Ντόναλντ Τραμπ άφησε να εννοηθεί, στο περιθώριο της συνόδου του ΝΑΤΟ τον περασμένο μήνα στην Άγκυρα, ότι ίσως ήταν διατεθειμένος να παραχωρήσει άδεια στην Ουκρανία για συμπαραγωγή του Patriot.

Ωστόσο, την περασμένη εβδομάδα φάνηκε να διαψεύδει τις ουκρανικές ελπίδες, λέγοντας: «Το συζητάμε, αλλά είναι δύσκολο να παραχωρήσεις αυτού του είδους την τεχνολογία».

Την ίδια στιγμή, Ουκρανοί αξιωματούχοι αναφέρουν ότι η Ρωσία ενισχύει το οπλοστάσιό της με βαλλιστικούς πυραύλους από τη Βόρεια Κορέα, αυξάνοντας ακόμη περισσότερο την απειλή.

Ο Βλάντισλαβ Βλάσιουκ, απεσταλμένος του Ουκρανού προέδρου για θέματα κυρώσεων, δήλωσε ότι η Ουκρανία εντόπισε έναν βορειοκορεατικό πύραυλο KN-23 — αντίστοιχο του ρωσικού Iskander — ο οποίος πρόσφατα κατέστρεψε ένα σπίτι στο Ραντούσνε, στην αγροτική περιοχή του Ντνιπροπετρόφσκ, σκοτώνοντας έξι ανθρώπους, μεταξύ των οποίων τρία παιδιά. Άλλα πέντε παιδιά εξακολουθούν να αγνοούνται μετά την επίθεση.

Ο KN-23, είπε, «είναι πρακτικά ένα ακριβές αντίγραφο του ρωσικού Iskander. Μοιράζονται ακόμη και πανομοιότυπα εξαρτήματα, μεταξύ των οποίων και δυτικής κατασκευής. Αυτό είναι ένα παράδειγμα της εξάρτησης της Ρωσίας από τη στρατιωτική βοήθεια της Βόρειας Κορέας. Οι βορειοκορεατικοί πύραυλοι σκοτώνουν Ουκρανούς αμάχους ακριβώς όπως και οι ρωσικοί».

Το κενό στην αντιπυραυλική άμυνα της Ουκρανίας ενδέχεται μάλιστα να διευρυνθεί εξαιτίας του πολέμου ΗΠΑ-Ιράν.

Όπως μετέδωσε το CNN αυτή την εβδομάδα, οι αμερικανικές ένοπλες δυνάμεις έχουν ήδη καταναλώσει σχεδόν τα τέσσερα πέμπτα των αποθεμάτων ενός άλλου συστήματος αντιπυραυλικής άμυνας, του THAAD (Terminal High-Altitude Area Defense), σύμφωνα με πολλαπλές πηγές με γνώση του θέματος.

Τα αποθέματα αναχαιτιστικών πυραύλων Patriot έχουν μειωθεί περίπου κατά το ήμισυ από την έναρξη του πολέμου, σύμφωνα με δύο πηγές που γνωρίζουν την τελευταία απογραφή.

«Η άμυνα απέναντι στους βαλλιστικούς πυραύλους παραμένει ένα δύσκολο πρόβλημα», ανέφερε η στρατιωτική αναλύτρια Ντάρα Μάσικοτ σε ανάρτησή της στο X, έπειτα από πρόσφατη ερευνητική επίσκεψή της στην Ουκρανία.

«Τα προβλήματα με τους αναχαιτιστές Patriot είναι γνωστά. Η Ουκρανία γνωρίζει τι πρέπει να γίνει και, κατά τη γνώμη μου, είναι πλέον η ώρα να εξετάσει ένα Σχέδιο Β και ένα Σχέδιο Γ για το πώς θα περιορίσει τη δυνατότητα της Ρωσίας να πραγματοποιεί εκτοξεύσεις».

Και όσο το Κίεβο εξετάζει τα Σχέδια Β και Γ, ο χρόνος μετρά αντίστροφα για τις ουκρανικές πόλεις, καθώς η Ρωσία συνεχίζει να ενισχύει την πυραυλική εκστρατεία της.