“Φαινόμενο της πρώτης νύχτας”: Για αυτό δυσκολεύεσαι να κοιμηθείς σε ένα νέο μέρος

Πολλοί άνθρωποι που ταξιδεύουν, παρατηρούν το εξής: Όταν φτάσουν σε έναν νέο μέρος, το πρώτο βράδυ χρειάζονται περισσότερο χρόνο για να αποκοιμηθούν, ξυπνούν πιο συχνά κατά τη διάρκεια της νύχτας και κοιμούνται συνολικά λιγότερο. Η εξήγηση αυτής της αλλαγής υπάρχει και είναι αυτό που οι ειδικοί στον ύπνο αποκαλούν «φαινόμενο της πρώτης νύχτας».

Η πρώτη νύχτα σε ένα καινούργιο μέρος είναι πάντα η ίδια για τον Robinson Leoni, διευθυντή πωλήσεων σε εταιρεία τεχνολογίας, ο οποίος ταξιδεύει μία ή δύο φορές τον μήνα για επαγγελματικούς λόγους.

Στο σπίτι κοιμάται κατά μέσο όρο επτά ώρες. Την πρώτη νύχτα μακριά από το σπίτι — με ή χωρίς ωτοασπίδες και ανεξάρτητα από την ποιότητα του κρεβατιού — το έξυπνο ρολόι του δείχνει ότι κοιμάται περίπου πέντε.

«Νιώθω φυσιολογικά, ξέρετε, χωρίς άγχος, τίποτα, αλλά απλώς παρατηρώ ότι ξυπνάω συνεχώς», δήλωσε στο AP.

Το «φαινόμενο της πρώτης νύχτας» έχει επιβεβαιωθεί από δεκάδες μελέτες και πιστεύεται ότι έχει εξελικτικές ρίζες, δήλωσε η Anna Wick, ανώτερη ερευνήτρια ύπνου στο Πανεπιστήμιο του Φράιμπουργκ στην Ελβετία.

«Θεωρείται ότι πρόκειται για μια προσαρμοστική αντίδραση, κατά την οποία ο εγκέφαλος που κοιμάται παραμένει σε επαγρύπνηση σε αυτό το άγνωστο περιβάλλον», δήλωσε η Anna Wick.

Παραμένεις σε εγρήγορση ενώ κοιμάσαι

Ο Ahmad Mayeli, καθηγητής Ψυχιατρικής και ερευνητής ύπνου στο Πανεπιστήμιο του Πίτσμπουργκ, δήλωσε ότι οι περισσότεροι άνθρωποι το βιώνουν και ότι ακόμη και όσοι μπορεί να μην το αντιλαμβάνονται, πιθανότατα το βιώνουν σε μικρό βαθμό. Κατά μέσο όρο, οι άνθρωποι κοιμούνται περίπου 20 έως 30 λεπτά λιγότερο σε ένα νέο περιβάλλον.

Η έρευνά του διαπίστωσε ότι ο μετωπιαίος λοβός, μια περιοχή που συνδέεται με το βαθύτερο στάδιο του ύπνου, ήταν πιο ενεργός, γεγονός που υποδηλώνει μια κατάσταση εγρήγορσης. Με άλλα λόγια, οι άνθρωποι όχι μόνο κοιμούνται λιγότερο, αλλά και λιγότερο βαθιά.

«Λένε ότι, όπως στα δελφίνια, ένα μέρος του εγκεφάλου είναι ξύπνιο όταν κοιμάσαι», δήλωσε ο Ahmad Mayeli. «Δεν είναι ακριβώς όπως στα δελφίνια, αλλά και πάλι, οι μελέτες δείχνουν ότι ένα μέρος του εγκεφάλου κοιμάται λιγότερο».

Σημείωσε ότι η ηλικία παίζει ρόλο. Το φαινόμενο είναι πιο έντονο στα παιδιά, στους εφήβους και στους μεγαλύτερους σε ηλικία ενήλικες και συνήθως επιδεινώνεται με την ηλικία. Όσοι βρίσκονται στη δεκαετία των 20 επηρεάζονται λιγότερο.

«Ίσως είναι το ιδανικό σημείο», είπε.

Και το άγχος μπορεί να παίξει ρόλο

Ο Ahmad Mayeli υποψιάζεται ότι ο εγκέφαλος μπορεί να είναι προγραμματισμένος να είναι επιφυλακτικός απέναντι σε νέα μέρη, επειδή, ιστορικά, ήταν τα πιο επικίνδυνα για ξεκούραση.

«Δεν έχει σημασία αν είναι ένα ξενοδοχείο Marriott ή η σαβάνα», είπε. «Ο εγκέφαλός σου δεν έχει ενημερωθεί ότι αυτό το μέρος είναι απολύτως ασφαλές».

Η Anna Wick δήλωσε ότι τα στοιχεία δείχνουν πως το φαινόμενο υποχωρεί μετά την πρώτη νύχτα.

Η Lisa Strauss, ψυχολόγος που ειδικεύεται στη γνωσιακή συμπεριφορική θεραπεία των διαταραχών ύπνου, δήλωσε ότι αρκετοί παράγοντες μπορούν να επηρεάσουν τον ύπνο σε ένα νέο μέρος, πέρα από την εξελικτική επαγρύπνηση.

Το ίδιο το ταξίδι μπορεί να έχει αρνητική επίδραση, ακόμη και εντός της ίδιας ζώνης ώρας. Περιβαλλοντικοί παράγοντες μπορεί επίσης να εμποδίζουν τον ύπνο, όπως το φως ενός ανιχνευτή καπνού που αναβοσβήνει σε ένα δωμάτιο ξενοδοχείου. Η ένταση στις σχέσεις, ίσως κατά την επίσκεψη σε συγγενείς με τους οποίους δεν υπάρχει στενή σχέση, θα μπορούσε επίσης να συμβάλλει.

Η Lisa Strauss σημείωσε ότι ορισμένοι άνθρωποι μπορεί να κοιμούνται καλύτερα την πρώτη νύχτα αν είναι κουρασμένοι μετά από μια μεγάλη ημέρα ταξιδιού ή αν το μέρος τούς προσφέρει μια αίσθηση απομάκρυνσης από τους καθημερινούς στρεσογόνους παράγοντες. Και οι άνθρωποι που δυσκολεύονται να κοιμηθούν στο σπίτι μπορεί να τα πάνε καλύτερα, επειδή δεν συνδέουν το νέο μέρος με ένα ιστορικό δυσκολίας στον ύπνο.

Παρότι οποιοσδήποτε μπορεί να βιώσει το φαινόμενο της πρώτης νύχτας, η Lisa Strauss δήλωσε ότι όσοι έχουν υψηλότερα επίπεδα άγχους ως βασικό χαρακτηριστικό είναι ιδιαίτερα ευάλωτοι. Αυτό μετατρέπεται σε αυτοεκπληρούμενη προφητεία — η ανησυχία για το αν θα μπορέσουν να κοιμηθούν είναι αυτή που τους κρατά ξύπνιους.

Ο Robinson Leoni αναγνώρισε ότι υπάρχουν φορές που περνά την πρώτη νύχτα σκεπτόμενος πώς θα κοιμηθεί.

«Μερικές φορές οι σκέψεις έρχονται αυτόματα», είπε. «Μιλάς με τον συνάδελφό σου και λες: “Επιστρέφω στο δωμάτιο, αλλά έτσι κι αλλιώς δεν πρόκειται να κοιμηθώ”».

Πώς να κοιμηθείτε καλύτερα την πρώτη νύχτα

Η Lisa Strauss συνιστά γενικές πρακτικές υγιεινής του ύπνου, όπως το να κοιμάστε σε ένα δροσερό, σκοτεινό δωμάτιο την ίδια ώρα κάθε βράδυ, να ακολουθείτε μια βραδινή ρουτίνα και να κλείνετε τις οθόνες αρκετή ώρα πριν πάτε για ύπνο. Αυτές οι πρακτικές είναι ιδιαίτερα χρήσιμες αν αρχίσετε — ή ξαναρχίσετε — να τις εφαρμόζετε τις ημέρες ή τις εβδομάδες πριν από ένα σημαντικό ταξίδι.

Πρότεινε στους ανθρώπους να προσπαθούν να κάνουν το περιβάλλον πιο οικείο, περνώντας λίγο περισσότερο χρόνο στο νέο κρεβάτι. Θα μπορούσαν να διαβάσουν ή να κάνουν κάποια άλλη ήρεμη, γνώριμη δραστηριότητα ώστε η εμπειρία να μοιάζει λιγότερο καινούργια. Θα μπορούσαν επίσης να φέρουν μαζί τους οικεία αντικείμενα, όπως ένα αγαπημένο μαξιλάρι ή μια κουβέρτα.

Για κάποιον που είναι ιδιαίτερα αγχωμένος, η Lisa Strauss συνέστησε να οραματίζεται τον εαυτό του σε ένα ασφαλές, οικείο περιβάλλον στη φύση, όπως σε μια αγαπημένη πεζοπορική διαδρομή ή παραλία. Θα πρέπει να αναγνωρίζει το άγχος που νιώθει και στη συνέχεια να επαναλαμβάνει θετικές φράσεις για να μειώσει το αίσθημα υπερεπαγρύπνησης. Η πρότασή της: «Να γνωρίζεις ότι είσαι ασφαλής. Να γνωρίζεις ότι αγαπιέσαι. Να είσαι γαλήνιος».

Ο Ahmad Mayeli δήλωσε ότι το φαινόμενο της πρώτης νύχτας δεν είναι πραγματικά κάτι για το οποίο πρέπει να ανησυχεί κανείς και ότι οι άνθρωποι μπορούν εύκολα να αναπληρώσουν μία ή δύο ώρες χαμένου ύπνου από μία μόνο νύχτα. Ωστόσο, συνιστά να φτάνει κανείς μία ημέρα νωρίτερα ώστε να προσαρμοστεί, αν έχει μια σημαντική συνάντηση ή εκδήλωση.

«Αν η αυριανή ημέρα έχει σημασία, φτάσε μία νύχτα νωρίτερα», είπε, «ώστε να κοιμηθείς όπως συνήθως όταν αυτό έχει σημασία».