Ο Τραμπ απειλεί να προσαρτήσει τα Στενά του Ορμούζ – Μπορεί να το κάνει;

Ο πρόεδρος των ΗΠΑ, Ντόναλντ Τραμπ, δήλωσε την Παρασκευή ότι σκοπεύει «πολύ σύντομα» να ανακηρύξει τα Στενά του Ορμούζ αμερικανικό έδαφος, την ώρα που το καθεστώς του στρατηγικής σημασίας θαλάσσιου περάσματος, από το οποίο διέρχεται περίπου το ένα πέμπτο του παγκόσμιου πετρελαίου και φυσικού αερίου, παραμένει στο επίκεντρο μιας στρατιωτικής και διπλωματικής αντιπαράθεσης.

Το Ιράν απάντησε χαρακτηρίζοντας τις απειλές του Τραμπ «ανοησίες», ενώ το μνημόνιο κατανόησης που υπέγραψαν οι δύο πλευρές τον Ιούνιο εκπνέει την Κυριακή.

Η Τεχεράνη έχει αποκλείσει τη διέλευση από τα Στενά, χρησιμοποιώντας τα ως μοχλό πίεσης στην παγκόσμια οικονομία, ενώ η Ουάσινγκτον διατηρεί ναυτικό αποκλεισμό των ιρανικών λιμανιών, επιβαρύνοντας ακόμη περισσότερο την ιρανική οικονομία.

Όπως αναφέρει το Al Jazeera, μέσα σε αυτό το σκηνικό, ο Τραμπ έχει ακολουθήσει και στο παρελθόν μια τακτική κλιμάκωσης της ρητορικής του απέναντι στο Ιράν, απειλώντας επανειλημμένα με στρατιωτική δράση και κάνοντας πίσω την τελευταία στιγμή.

Τι είπε ο Τραμπ

«Μετά την ολοκλήρωση της ήττας του Ιράν, το οποίο ηττάται πολύ άσχημα, πολύ σύντομα θα ανακηρύξω τα Στενά του Ορμούζ έδαφος των Ηνωμένων Πολιτειών», δήλωσε ο Αμερικανός πρόεδρος σε ομιλία του σε αστυνομική ακαδημία στη Νέα Υόρκη.

Μάλιστα, υποστήριξε ότι τα Στενά ουσιαστικά αποτελούν ήδη αμερικανικό έδαφος, αναφερόμενος στον ναυτικό αποκλεισμό.

«Έχουμε τον αποκλεισμό. Κανένα πλοίο δεν περνά, εκτός αν το θέλουμε εμείς», είπε.

Ωστόσο, το Ιράν εξακολουθεί να υποστηρίζει ότι ελέγχει τη θαλάσσια οδό, ενώ στοιχεία ναυσιπλοΐας δείχνουν ότι ορισμένα πλοία έχουν καταφέρει να διέλθουν παρά τον αμερικανικό αποκλεισμό.

Τα Στενά βρίσκονται ανάμεσα στις ακτές του Ιράν και του Ομάν. Όπως σχολίασε η ανταποκρίτρια του Al Jazeera Κίμπερλι Χάλκετ, πρόκειται για «χωρικά ύδατα του Ιράν και του Ομάν», ενώ ο Τραμπ συχνά χρησιμοποιεί τέτοιες δηλώσεις για να προκαλεί τους αντιπάλους του.

Η οργισμένη απάντηση της Τεχεράνης

Ιρανοί αξιωματούχοι απάντησαν με ιδιαίτερα σκληρούς τόνους. Ο επικεφαλής της ιρανικής Δικαιοσύνης χαρακτήρισε τον Τραμπ εγκληματία και τις δηλώσεις του «ανοησίες», επιμένοντας ότι τα Στενά ανήκουν στο Ιράν.

Ο υφυπουργός Εξωτερικών Καζέμ Γκαριμπαμπάντι δήλωσε: «Τα Στενά του Ορμούζ δεν μπορούν να καταληφθούν με ένα tweet, ούτε με αεροπλανοφόρο, ούτε με μια διαταγή, ούτε με μια προεκλογική ομιλία».

«Τα Στενά του Ορμούζ ήταν, είναι και θα παραμείνουν ιρανικά», πρόσθεσε.

Παράλληλα, η Τεχεράνη βρίσκεται σε συνομιλίες με το Ομάν για τη διαχείριση της θαλάσσιας κυκλοφορίας. Ο Ιρανός υπουργός Εξωτερικών Αμπάς Αραγτσί δήλωσε ότι οι διαπραγματεύσεις «ενδέχεται να καταλήξουν σύντομα».

Μπορεί πράγματι ο Τραμπ να προσαρτήσει τα Στενά;

Οι ειδικοί στο διεθνές δίκαιο θεωρούν ότι μια τέτοια κίνηση δεν μπορεί να γίνει με μια απλή μονομερή προεδρική διακήρυξη.

Ο Μπρους Φέιν, πρώην αναπληρωτής γενικός εισαγγελέας επί Ρόναλντ Ρίγκαν, υποστηρίζει ότι ο Τραμπ δεν έχει συνταγματική εξουσία να προσαρτήσει μόνος του ξένο έδαφος. Για την προσάρτηση απαιτείται συνθήκη που θα επικυρωθεί από τη Γερουσία ή σχετική νομοθεσία.

Από την πλευρά της, η ειδικός στο διεθνές δίκαιο Νάταλι Κλάιν σημειώνει ότι η μόνη θεωρητική περίπτωση κατά την οποία θα μπορούσε να υπάρξει κάποια νομική βάση για τον αμερικανικό έλεγχο θα ήταν εάν οι ΗΠΑ κατείχαν στρατιωτικά το Ιράν ή τουλάχιστον τις παράκτιες περιοχές του.

Τι προβλέπει το διεθνές δίκαιο

Ούτε το ίδιο το Ιράν διαθέτει απόλυτη κυριαρχία σε ολόκληρα τα Στενά. Σύμφωνα με τη Σύμβαση του ΟΗΕ για το Δίκαιο της Θάλασσας, τα χωρικά ύδατα των παράκτιων κρατών εκτείνονται έως 12 ναυτικά μίλια από τις ακτές τους και τα πλοία έχουν δικαίωμα διέλευσης.

Στο στενότερο σημείο τους, τα Στενά του Ορμούζ έχουν πλάτος περίπου 21 ναυτικά μίλια, με αποτέλεσμα τα χωρικά ύδατα του Ιράν και του Ομάν να επικαλύπτονται.

Παρότι ούτε οι ΗΠΑ ούτε το Ιράν έχουν επικυρώσει τη συγκεκριμένη σύμβαση, οι σχετικοί κανόνες θεωρούνται ευρέως μέρος του εθιμικού διεθνούς δικαίου.

Για τον καθηγητή Πολ Μάσγκρεϊβ του Georgetown University στο Κατάρ, οι δηλώσεις Τραμπ απευθύνονται κυρίως στο αμερικανικό κοινό και στη βάση των υποστηρικτών του. Ο ίδιος χαρακτηρίζει τον Αμερικανό πρόεδρο «σόουμαν» και προειδοποιεί ότι πρέπει να λαμβάνεται σοβαρά υπόψη, αλλά όχι απαραίτητα «κυριολεκτικά».

Σε κάθε περίπτωση, η ρητορική του Τραμπ δείχνει ότι η Ουάσινγκτον δεν εμφανίζεται διατεθειμένη να υποχωρήσει από την αντιπαράθεση με την Τεχεράνη, ενώ τα Στενά του Ορμούζ παραμένουν ένα από τα σημαντικότερα διαπραγματευτικά όπλα και για τις δύο πλευρές.