Η Αχίλλειος πτέρνα της ουκρανικής αεράμυνας

Ο αμερικανικής κατασκευής αναχαιτιστικός πύραυλος Patriot βρίσκεται στο επίκεντρο μιας παγκόσμιας έλλειψης, την ώρα που δεκάδες χώρες πασχίζουν να ενισχύσουν την αεράμυνά τους.

Είναι από τα ελάχιστα όπλα που μπορούν να καταρρίψουν βαλλιστικούς πυραύλους — τόσο στον Περσικό Κόλπο, που δοκιμάζεται από τον πόλεμο με το Ιράν, όσο και, κυρίως, στην Ουκρανία. Η χώρα σφυροκοπείται από τις σχεδόν καθημερινές επιθέσεις της Μόσχας, οι οποίες κατέστησαν τον Ιούλιο τον πλέον θανατηφόρο μήνα για τους αμάχους από τον Μάιο του 2022.

Το CNN ήταν το πρώτο δημοσιογραφικό μέσο στο οποίο επιτράπηκε η πρόσβαση σε σύστημα Patriot επί ουκρανικού εδάφους, προκειμένου οι αρχές της χώρας να αναδείξουν μια σκληρή πραγματικότητα: τα αποθέματα αναχαιτιστικών πυραύλων έχουν σχεδόν εξαντληθεί. Το CNN συμφώνησε να μην αποκαλύψει ούτε την ακριβή τοποθεσία ούτε την έκδοση του συστήματος.

Οι 16 σωλήνες εκτόξευσης φέρουν έκδηλα τα σημάδια της συνεχούς χρήσης. Ωστόσο, ο επικεφαλής μηχανικός του συστήματος στην Ουκρανία —που συστήθηκε μόνο με το μικρό του όνομα, Ντμίτρο, για λόγους ασφαλείας— ανέφερε ότι έχει να δει εκτόξευση Patriot εδώ και έξι εβδομάδες. Η Ουκρανία αποφεύγει να προσδιορίσει πόσοι αναχαιτιστές της έχουν απομείνει. Ο Βολοντίμιρ Ζελένσκι σημειώνει πως η χώρα χρειάζεται το 5% των αμερικανικών αποθεμάτων για να βγάλει το χειμώνα, αλλά αυτή τη στιγμή διαθέτει μόλις το 1%.

«Είναι πραγματικά σπαρακτικό να έχεις στα χέρια σου τον εξοπλισμό και να μην μπορείς να αναχαιτίσεις κανέναν πύραυλο», εξομολογείται ο Ντμίτρο, έκδηλα φορτισμένος. «Να πετούν βαλλιστικοί πύραυλοι πάνω από το κεφάλι σου χωρίς να μπορείς να αντιδράσεις, γνωρίζοντας ότι πίσω σου βρίσκονται άμαχοι».

Η πρώτη φορά που ξέμεινε εντελώς από πυραύλους ήταν τον Δεκέμβριο του 2025.

Ο εκτοξευτής αποτελεί τμήμα ενός σύνθετου πλέγματος από ραντάρ και κέντρα ελέγχου. Η πυροδότηση γίνεται απομακρυσμένα, με τους χειριστές να βρίσκονται σε απόσταση ασφαλείας. Ένα άλλο μέλος της μονάδας, ο Χεόρχι, που υπηρετεί στο κέντρο επιχειρήσεων, εξηγεί πως η απόφαση για το ποιος στόχος θα αναχαιτιστεί «έρχεται με την τριβή και την εμπειρία» και ανήκει στον διοικητή. «Είναι ψυχοφθόρο, γιατί βλέπεις στην οθόνη απειλές να κατευθύνονται προς κατοικημένες περιοχές, κρίσιμες υποδομές, ακόμα και προς τις οικογένειες των συμπολεμιστών σου ή τη δική σου». Τη στιγμή της εκτόξευσης, πάντως, τη χαρακτηρίζει «καθαρή μαγεία».

Αλόγιστη η χρήση των Patriot στον Περσικό Κόλπο

Η παγκόσμια έλλειψη στους Patriot πυροδοτήθηκε από την αλόγιστη χρήση τους στον Περσικό Κόλπο τον Μάρτιο και τον Απρίλιο, όπου συχνά επιστρατεύονταν για την αναχαίτιση χαμηλού κόστους ιρανικών drones.

Τα πλούσια κράτη του Κόλπου εκτιμάται ότι κατανάλωσαν δεκάδες πυραύλους, με τον Ντμίτρο να παραδέχεται πως γνώριζε εκ των προτέρων τις επιπτώσεις για την πατρίδα του: «Ξέραμε ότι θα το πληρώναμε εμείς. Σοκαριστήκαμε από τον όγκο των πυραύλων που εκτοξεύτηκαν εκεί ταυτόχρονα — πυραύλους που εμείς χρειαζόμασταν απεγνωσμένα απέναντι στους ρωσικούς βαλλιστικούς».

Σύμφωνα με το Foreign Policy Research Institute, τις πρώτες τέσσερις ημέρες της σύγκρουσης με το Ιράν, οι συμμαχικές δυνάμεις χρησιμοποιούσαν κατά μέσο όρο 225 αναχαιτιστές την ημέρα. Την ίδια στιγμή, η κατασκευάστρια Lockheed Martin παρήγαγε μόλις 620 πυραύλους καθ’ όλο το 2025 (δηλαδή 1,7 την ημέρα), δημιουργώντας μια τρομακτική δυσαναλογία χρήσης και παραγωγής, της τάξεως του 132 προς 1. Τον Ιανουάριο, το Πεντάγωνο υπέγραψε επταετή σύμβαση με τη Lockheed Martin με στόχο την παραγωγή 2.000 πυραύλων ετησίως έως το 2030 — όταν δηλαδή ο πόλεμος στην Ουκρανία θα κλείνει ήδη οκτώ χρόνια.

Αγκάθι η εγχώρια παραγωγή πυραύλων υπό αμερικανική άδεια

Παραμένει άγνωστο πόσους αναχαιτιστές έχουν υποσχεθεί οι ΗΠΑ στην Ουκρανία, καθώς και το ακριβές μέγεθος των αμερικανικών αποθεμάτων. Σε συνέντευξή του στο CNN, ο Ζελένσκι αναφέρθηκε στο ακανθώδες ζήτημα της εγχώριας παραγωγής πυραύλων υπό αμερικανική άδεια, αποκαλύπτοντας πως πρότεινε στις Raytheon και Lockheed Martin την πλήρη ιδιοκτησία και διοίκηση όποιων μονάδων παραγωγής δημιουργηθούν στην Ουκρανία.

«Θα είναι δική σας εταιρεία», θυμάται να τους λέει. Ο ίδιος τόνισε πως το ενδιαφέρον του εστιάζεται αποκλειστικά στον όγκο παραγωγής, αφήνοντας στις εταιρείες την τιμολογιακή πολιτική.

Πρόσθεσε δε πως, ύστερα από σχεδόν πέντε χρόνια πολέμου, γνωρίζει πλέον άριστα τις στρατιωτικές δυνατότητες των πάντων: «Γνωρίζω τις γραμμές παραγωγής, τις εγκαταστάσεις, τη στρατιωτική ισχύ και τα αποθέματα σχεδόν κάθε ευρωπαϊκής χώρας, αλλά και των ΗΠΑ. Όχι τα πάντα, αλλά πάρα πολλά».

Στο περιθώριο της συνόδου του ΝΑΤΟ στην Άγκυρα τον Ιούνιο, ο Τραμπ άφησε ανοιχτό το ενδεχόμενο να παραχωρηθούν στην Ουκρανία οι σχετικές άδειες κατασκευής. Εκπρόσωποι των Raytheon και Lockheed Martin ταξίδεψαν στο Κίεβο για συνομιλίες με τον Ζελένσκι, αν και λίγο αργότερα ο Τραμπ εξέφρασε επιφυλάξεις για το αν θα ευδοκιμήσει η συμφωνία.

«Θέλω να τα καταφέρουμε», δήλωσε ο Ζελένσκι. «Θεωρώ πως ο λόγος του Προέδρου των Ηνωμένων Πολιτειών είναι συμβόλαιο, και ελπίζω πως θα πάρουμε τις άδειες».

Κληθείς να σχολιάσει τη συνέντευξη Ζελένσκι, αξιωματούχος του Λευκού Οίκου ανέφερε στο CNN ότι δεν έχουν ληφθεί αποφάσεις ούτε έχουν δοθεί δεσμεύσεις για την παραγωγή των Patriot, υπογραμμίζοντας πως η προστασία της αμερικανικής τεχνολογίας παραμένει απόλυτη προτεραιότητα.

Τέλος, όταν το CNN ρώτησε τον Ντμίτρο αν η Ουκρανία θα μπορούσε να κατασκευάσει άμεσα μια συστοιχία Patriot αν αγνοούσε τα δικαιώματα πνευματικής ιδιοκτησίας, η απάντησή του ήταν κατηγορηματική: «Όχι, σε καμία περίπτωση. Πρόκειται για μια εξαιρετικά σύνθετη διαδικασία που απαιτεί τεχνογνωσία και εξειδικευμένες τεχνικές πληροφορίες που απλώς δεν διαθέτουμε».