ΑΝΤΙΣΤΑΣΗ ΣΤΗΝ ΙΝΣΟΥΛΙΝΗ ΚΑΙ ΝΕΥΡΑ – ΠΩΣ “ΤΡΕΛΑΝΑΜΕ” ΤΙΣ ΟΡΜΟΝΕΣ ΜΑΣ
Ειδικός εξηγεί πώς απορρυθμίστηκε το ενδοκρινικό σου σύστημα, δηλαδή οι ορμόνες που ελέγχουν σχεδόν τα πάντα πάνω σου.
Ξαφνικά, σου ανεβαίνει το αίμα στο κεφάλι, άνευ λόγου και αιτίας.
Ή βάζεις τα κλάματα, χωρίς να υπάρχει λόγος.
Δεν ήσουν έτσι.
Τι έχεις πάθει;
Ό,τι και όταν παίρνεις κιλά, τρώγοντας ό,τι έτρωγες πάντα ή νιώθεις συνέχεια εξάντληση, αλλά όπως το σκέφτεσαι δεν έχεις κάνει κάτι που να τη δικαιολογεί.
Να σε συστήσω στο μαγικό κόσμο των ορμονών που μας κάνουν ό,τι θέλουν, επηρεάζοντας όλες τις λειτουργίες μας.
Κάνουν ό,τι νιώθουν ή καλύτερα ό,τι συνεπάγεται του τρόπου που φερόμαστε στον εαυτό μας.
Να σου εξηγήσω τι εννοώ: ο κακός ύπνος, το χρόνιο άγχος, οι επεξεργασμένες τροφές και η καθιστική ζωή (δηλαδή, οι κύριες συνθήκες του σύγχρονου ανθρώπου) στέλνουν στο ενδοκρινικό μας σύστημα “σήματα κινδύνου”.
Αυτό αντιδρά με την παραγωγή λάθος ποσοτήτων ορμονών, τη λάθος στιγμή.
Ναι, έχουμε “τρελάνει” και τις ορμόνες μας.
Πώς μας “βασανίζουν” οι ορμόνες μας;
Πριν πας σε φαρμακείο να πάρεις κάποιο συμπλήρωμα -φαντάζομαι δίχως να ‘χεις εξετάσεις ή να έχεις έστω μιλήσει με έναν γιατρό-, διάβασε τις διευκρινίσεις της Δρ. Amy Shah, ειδικού στην υγεία των γυναικών, για τον απίστευτο τρόπο που μας “ελέγχουν” οι ορμόνες μας.
Για παράδειγμα,
- το λόγο που λαχταράς να φας μια πίτσα τα μεσάνυχτα,
- που παίρνεις σαν υπνωτισμένος/η έναν χυμό μήλου,
- που καρφώνεται μια ανάμνηση στον εγκέφαλο σου,
- που αρρωσταίνεις πιο συχνά από ό,τι παλαιότερα ή
- που απέκτησες αντίσταση στην ινσουλίνη.
Φυσικά, θα αρχίσουμε από το μηδέν.
Οι κύριες ορμόνες
Έχεις από 50 έως 100 ορμόνες, ανάλογα με το ποιον ρωτάς και έχει ασχοληθεί με την αναγνώρισή τους. Οι κύριες είναι
- η ινσουλίνη (ρυθμίζει το σάκχαρο στο αίμα και επιτρέπει στα κύτταρα να χρησιμοποιήσουν τη γλυκόζη για ενέργεια),
- η κορτιζόλη (η γνωστή ως ορμόνη του στρες, ρυθμίζει την αρτηριακή πίεση, το σάκχαρο και τη φλεγμονή, σε συνθήκες πίεσης),
- η θυροξίνη (παράγεται από το θυρεοειδή αδένα και καθορίζει το πώς το σώμα καταναλώνει την ενέργεια),
- η λεπτίνη και η γκρελίνη (η γκρελίνη ανοίγει την όρεξη και η λεπτίνη στέλνει μήνυμα στον εγκέφαλο πως έχουμε χορτάσει),
- η τεστοστερόνη (είναι υπεύθυνη για τα ανδρικά χαρακτηριστικά, όπως η μυϊκή μάζα, το βάθος της φωνής και για τη λίμπιντο),
- τα οιστρογόνα (ρυθμίζουν την έμμηνο ρύση, την εγκυμοσύνη και τα γυναικεία χαρακτηριστικά του σώματος),
- η μελατονίνη (ρυθμίζει το βιολογικό μας ρολόι, ανάλογα με το φως και το σκοτάδι),
- η ωκυτοκίνη (η “ορμόνη της αγάπης” εκκρίνεται κατά την κοινωνική επαφή, το θηλασμό και τη γέννηση και ενισχύει τα συναισθήματα εμπιστοσύνης και ηρεμίας),
- η αυξητική ορμόνη (είναι υπεύθυνη για την ανάπτυξη των οστών και των μυών και την αναγέννηση των κυττάρων) και
- η αδρεναλίνη που λειτουργεί και ως ορμόνη, αλλά και ως νευροδιαβιβαστής. Σε στιγμές κινδύνου ή έντονης διέγερσης, αυξάνει αμέσως τους καρδιακούς παλμούς και τη ροή του αίματος στους μυς, για να αποφασίσουμε πώς θα αντιδράσουμε -fight or flight),
Όλες μαζί οι ορμόνες μας, ρυθμίζουν σχεδόν τα πάντα στο σώμα μας.
Για αυτό και θα σου πω τι ΔΕΝ ρυθμίζουν: τις πολύ γρήγορες αντιδράσεις, τις εκούσιες κινήσεις, τις αισθήσεις σε πραγματικό χρόνο και τις άμεσες σκέψεις και αποφάσεις. Αυτές “προσδιορίζονται” από το νευρικό μας σύστημα.
«Οι ορμόνες είναι χημικοί αγγελιοφόροι, που ρυθμίζουν τη διάθεση, την προσοχή, την ανάπτυξη και τη σεξουαλική μας δραστηριότητα, όπως και τον κίνδυνο ασθένειες Μας κάνουν αυτό που είμαστε».
Άλλο ενδοκρινικό σύστημα και άλλο νευρικό σύστημα
Οι ορμόνες έχουν μεν, άμεση σχέση με τα νεύρα μας, αλλά δεν αποτελούν μέρος του νευρικού συστήματος. Ανήκουν στο ενδοκρινικό, το “χημικό ταχυδρομείο” του σώματος.
Χρησιμοποιεί δηλαδή, ορμόνες που κυκλοφορούν στο αίμα και παράγονται από τους αδένες (υπόφυση, θυρεοειδής, επινεφρίδια, πάγκρεας, ωοθήκες ή όρχεις κλπ), οι οποίες μπαίνουν στο αίμα και ταξιδεύουν έως ότου βρουν τα κύτταρα που τις “καταλαβαίνουν”.
Το νευρικό σύστημα είναι το “ηλεκτρικό σύστημα” που έχουμε πάνω μας, το οποίο στέλνει γρήγορα μηνύματα, με ηλεκτρικά σήματα και χημικές ουσίες που λέγονται νευροδιαβιβαστές.
Το κέντρο ελέγχου είναι ο εγκέφαλος και ο νωτιαίος μυελός. Όταν για παράδειγμα, αγγίζουμε κάτι ζεστό, το σήμα φτάνει αμέσως στον εγκέφαλο και η αντίδραση (τραβάμε το χέρι) προκύπτει σε κλάσματα δευτερολέπτου.
Οι κύριοι νευροδιαβιβαστές
- Σεροτονίνη (ρυθμίζει τη διάθεση, το συναίσθημα, τον ύπνο και την όρεξη),
- Ντοπαμίνη (σχετίζεται με κίνητρο και την κίνηση, το σύστημα ανταμοιβής και ευχαρίστησης του εγκεφάλου, τη συγκέντρωση και τον έλεγχο των κινήσεων),
- Ακετυλοχολίνη (ελέγχει τη μνήμη, τη μάθηση και τη διέγερση των μυών),
- Γλουταμινικό οξύ (παίζει κεντρικό ρόλο στη γνωστική λειτουργία και τη μάθηση, ΑΛΛΑ σε υπερβολική ποσότητα μπορεί να προκαλέσει κυτταρική βλάβη),
- γ-αμινοβουτυρικό οξύ (το γνωστό ως GABA είναι ο κύριος χαλαρωτικός νευροδιαβιβαστής και μας βοηθά να χαλαρώνουμε και να ηρεμούμε, να διαχειριζόμαστε το στρες, το φόβο και το άγχος),
- Νοραδρεναλίνη (ενεργοποιεί την αντίδραση flight or fight, αυξάνοντας την εγρήγορση, την αρτηριακή πίεση και τους καρδιακούς παλμούς, όταν είμαστε σε κατάσταση κινδύνου) και
- Ενδορφίνες (παράγονται όταν ασκούμαστε, γελάμε ή είμαστε ενθουσιασμένοι και δρουν ως φυσικό παυσίπονο).
Προφανώς και υπάρχουν περιπτώσεις που συναντιούνται τα συστήματα.
Η ορμόνη που σε στέλνει για πίτσα τα μεσάνυχτα
«Πιθανότατα είναι η κορτιζόλη αυτή που σας “λέει” να φάτε εκείνη την ώρα πίτσα. Οι περισσότεροι άνθρωποι δεν συνειδητοποιούν ότι οι ορμόνες και η πέψη είναι στενά συνδεδεμένες.
Υπάρχουν ορμόνες όπως η ινσουλίνη, η GLP-1, ο ινσουλινόμορφος αυξητικός παράγοντας, η λεπτίνη και η γκρελίνη.
Αυτές οι ορμόνες αλληλεπιδρούν με το πεπτικό σύστημα για να μας πουν πότε είμαστε χορτάτοι, πότε πεινάμε, πότε πρέπει να φάμε και τι πρέπει να κάνουμε με το φαγητό.
Αν παλεύετε με τις λιγούρες αργά το βράδυ, συχνά σημαίνει πως έχετε υψηλά επίπεδα στρες. Επομένως, χρειάζεται να διορθώσετε το πρόγραμμα ύπνου σας».
Οι ορμόνες που μας δημιουργούν εκνευρισμό
«Οι ορμονικές ανισορροπίες μπορεί να κάνουν τις γυναίκες πραγματικά εκνευρισμένες την εβδομάδα πριν από την περίοδό τους. Επιστημονικά, αυτό ονομάζεται τελική ωχρινική φάση και πέφτουν απότομα τα επίπεδα των ορμονών. Αυτό συνδέεται με συμπτώματα του προεμμηνορροϊκού συνδρόμου (PMS).
Είναι μια περίοδος κατά την οποία τα οιστρογόνα και η προγεστερόνη έχουν μειωθεί και νιώθουμε πιο ευερέθιστες, πιο καταθλιπτικές.
Υπάρχουν κι άλλες ορμόνες, όπως η τεστοστερόνη» που όχι όταν είναι σε υψηλά επίπεδα, αλλά όταν είναι σε χαμηλά κάνει τους άνδρες πιο ευερέθιστους, να νιώθουν έναν εσωτερικό εκνευρισμό, “εγκεφαλική ομίχλη”, χρόνια κόπωση ή κατάθλιψη «αλλά και παθήσεις όπως ο υπερθυρεοειδισμός, που επηρεάζουν τη διάθεση και μπορούν να μας κάνουν να αισθανόμαστε θυμωμένοι».
Τα υψηλά επίπεδα κορτιζόλης, λόγω του χρόνιου άγχους ή της έλλειψης ύπνου (που σημαίνει ότι το σώμα βρίσκεται διαρκώς, σε κατάσταση “συναγερμού”) επίσης προκαλούν συναισθηματική αστάθεια και εκνευρισμό σε όλα τα βιολογικά φύλα, με τους άνδρες να ‘χουν αυτές τις αντιδράσεις όταν αυξάνονται τα οιστρογόνα του, λόγω αυξημένου σπλαχνικού λίπους ή αλκοόλ.
Η ορμόνη που αυξάνει το σωματικό λίπος
«Η σχέση μεταξύ στρες και σωματικού λίπους είναι κάτι που όλοι πρέπει να γνωρίζουμε. Έτσι, όταν η κορτιζόλη είναι υψηλή, απελευθερώνει γλυκόζη από τα κύτταρα.
Και όταν η γλυκόζη παραμένει στην κυκλοφορία του αίματος, λαμβάνετε ινσουλίνη.
Επειδή η ινσουλίνη επιτρέπει τη γλυκόζη να εισέλθει στα κύτταρα, ουσιαστικά στέλνετε σήμα στο σώμα σας να δημιουργήσει περισσότερα λιποκύτταρα, για να αφήσουν αυτή τη γλυκόζη να εισέλθει.
Έτσι, η κορτιζόλη απελευθερώνει τη γλυκόζη και η ινσουλίνη αυξάνεται. Αυτό είναι ένα σήμα στον εγκέφαλο να αρχίσει να αποθηκεύει λίπος».
Η κορτιζόλη αυξάνει τη γλυκόζη, μέσω της γλυκονεογένεσης, με τη χρόνια υψηλή κορτιζόλη να προκαλεί αντίσταση στην ινσουλίνη και να προάγει τη σπλαχνική συσσώρευση λίπους (κυρίως στην κοιλιακή χώρα), όπως και την υπερτροφία των λιποκυττάρων.
Η ορμόνη που “μπλέκεται” στην αντίσταση στην ινσουλίνη;
«Ας πούμε πρώτα τι είναι η ινσουλίνη: πρόκειται για απαραίτητη ορμόνη που “παράγεται” στο πάγκρεας. Τα βήτα κύτταρα του παγκρέατος παράγουν την ινσουλίνη που θα επιτρέψει στη γλυκόζη να εισέλθει στο κύτταρο.
Η γλυκόζη είναι το κύριο καύσιμο για τον εγκέφαλο και το σώμα. Χρειάζεστε γλυκόζη για να λειτουργήσετε.
Ας πούμε, αποφασίζω τώρα να πιω ένα μεγάλο ποτήρι χυμό μήλου. Πρέπει να πάρω αυτό το σάκχαρο του αίματος και να το βάλω στα κύτταρά μου, ώστε να μπορώ να το χρησιμοποιήσω ως καύσιμο ή ενέργεια.
Όταν θέλει η γλυκόζη να μπει στα κύτταρα, χρειάζεται κάποιον να της ανοίξει την πόρτα. Αυτή είναι η ινσουλίνη. Και αν έχετε πολλή γλυκόζη να κυκλοφορεί, η ινσουλίνη απλά δεν μπορεί να την διαχειριστεί.
Με την πάροδο του χρόνου, σχεδόν γίνεται λίγο “κουφή”».
«Είναι σαν τα παιδιά να ουρλιάζουν συνέχεια και οι γονείς απλώς να το συνηθίζουν και γίνονται κουφοί σε αυτές τις φωνές. Έτσι “λειτουργεί” η ινσουλίνη, όταν βλέπει συνέχεια έναν τόνο γλυκόζης».
Τα κύτταρα του σώματος, λοιπόν δεν ανταποκρίνονται σωστά στην ορμόνη που λέγεται ινσουλίνη, με αποτέλεσμα να δυσκολεύονται να απορροφήσουν τη γλυκόζη από το αίμα.
Αυτή η συνθήκη οδηγεί συχνά σε προδιαβήτη ή σακχαρώδη διαβήτη τύπου 2 και συνδέεται με την παχυσαρκία, το λιπώδες ήπαρ και καρδιαγγειακά προβλήματα.
Πώς θα καταλάβεις αν έχεις χαμηλή τεστοστερόνη
«Αν και συχνά τη θεωρούμε αμιγώς ανδρική ορμόνη, η τεστοστερόνη είναι ζωτικής σημασίας και για τις γυναίκες.
Όταν τα επίπεδά της πέφτουν, τα συμπτώματα περιλαμβάνουν ανεξήγητη χρόνια κόπωση, απώλεια μυϊκής μάζας και δύναμης, μειωμένη λίμπιντο, “brain fog” (δυσκολία συγκέντρωσης) και έλλειψη κινήτρου ή ζωτικότητας».
Πώς η αδρεναλίνη επηρεάζει τη μνήμη σου
«Στην πραγματικότητα, την ενισχύει. Για παράδειγμα, αν βρίσκεστε σε μια πολύ τρομακτική, αγχωτική κατάσταση, πιθανότατα τη θυμάστε πολύ καλά.
Η αδρεναλίνη και άλλες ορμόνες του στρες όπως η κορτιζόλη συγκροτούν το σύστημα, που έχει σκοπό να μας κρατά ασφαλείς σε κίνδυνο.
Φανταστείτε λοιπόν, να τρέχετε μακριά από μια τίγρη. Αυτό ειδοποιεί τον εγκέφαλό σας και το υπόλοιπο σώμα σας ότι είναι ώρα να επικεντρωθείτε στην εργασία που έχετε μπροστά σας.
Έτσι, δεν θα ασχοληθείτε με πολύπλοκες αποφάσεις, τι δουλειές έχετε την ίδια ημέρα ή πώς θα πληρώσετε τους φόρους σας».
Η αδρεναλίνη, όπως και η κορτιζόλη ενισχύουν την εδραίωση της συναισθηματικής μνήμης. Έτσι, θυμόμαστε πιο έντονα το τραυματικό και επικίνδυνο γεγονός. Την ίδια ώρα, οι συγκεκριμένες ορμόνες μπλοκάρουν την ανάκληση άλλων πληροφοριών και τη λειτουργία της βραχυπρόθεσμης (συνειρμικής) μνήμης.
Πώς ο μικροσκοπικός θυρεοειδής επηρεάζει τα πάντα πάνω μας
«Ο θυρεοειδής είναι ένας μικροσκοπικός αδένας -σε σχήμα πεταλούδας που βρίσκεται στο λαιμό, τυλιγμένος γύρω από την τραχεία, κάτω από το “μήλο του Αδάμ”-, που έχει επιπτώσεις σε όλο το σώμα.
Επηρεάζει τον μεταβολισμό, τη θερμοκρασία του σώματος, τα μαλλιά, τα νύχια, το δέρμα.
Μπορεί να αισθάνεστε συμπτώματα χαμηλής θυρεοειδικής λειτουργίας, που είναι ξηρό δέρμα, αργός καρδιακός ρυθμός, κόπωση και αύξηση βάρους.
Τα συμπτώματα υπερθυρεοειδισμού θα είναι εφίδρωση, απώλεια βάρους, αίσθημα παλμών.
Δεν υπάρχει συμπλήρωμα που μπορεί να διορθώσει τα προβλήματα του θυρεοειδούς. Εάν υποψιάζεστε ότι έχετε πρόβλημα, επισκεφθείτε τον γιατρό σας και κάντε μια απλή εξέταση αίματος».
Η φαρμακευτική αγωγή είναι απαραίτητη για την όποια διαπιστωμένη δυσλειτουργία, ωστόσο στοιχεία όπως το σελήνιο και το ιώδιο μπορούν να βοηθήσουν στη σύνθεση θυρεοειδικών ορμονών.
Γιατί αρρωσταίνουμε όταν είμαστε συνεχώς στρεσαρισμένοι;
«Όταν έχουμε χρόνιο στρες, το ανοσοποιητικό σου σύστημα μπορεί να κατασταλεί. Πιστεύουμε ότι αυτό συμβαίνει επειδή όταν στρεσαριζόμαστε, όλοι οι πόροι του οργανισμού σου επιστρατεύονται ώστε να σε βοηθήσουν να ξεφύγεις από τον κίνδυνο.
Οι μύες σου, τα μάτια σου, ο πρόσθιος εγκέφαλος που θα μας βοηθήσουν να ξεπεράσουμε μια κατάσταση λαμβάνουν όλη την προσοχή και πράγματα, όπως το ανοσοποιητικό σύστημα, παραμελούνται».
Γιατί όταν νιώθουμε συνεχώς κουρασμένοι δεν μας ξεκουράζει κάποια ορμόνη;
«Όταν νιώθουμε κουρασμένοι όλη την ώρα, είναι συνήθως ένα σημάδι ότι υπάρχει κάτι μέσα στο σώμα μας που δημιουργεί φλεγμονή.
Είστε κουρασμένοι επειδή το ενεργειακό σας τρίπτυχο έχει υποστεί βλάβη».
Τι είναι το ενεργειακό τρίπτυχο; Ένας όρος που έχει εμπνευστεί η Δρ Shah, για τρία “συστήματα” που ελέγχουν την κατάσταση μας: είναι το έντερο, η ανοσοποιητική και η ορμονική υγεία.
«Αυτό το τρίπτυχο σας ενημερώνει ότι είστε κουρασμένοι επειδή σας προστατεύει, ενώ παράλληλα σας θεραπεύει».
Αν πάρουμε ορμόνες, μπορούμε να χάσουμε βάρος;
«Η λήψη ορμονών για απώλεια βάρους είναι κάτι πολύ δημοφιλές. Ωστόσο, δεν συνιστάται. Οι ορμόνες κάνουν εκατοντάδες πράγματα στο σώμα.
Για παράδειγμα, οι άνθρωποι παίρνουν θυρεοειδικές ορμόνες, παρόλο που δεν έχουν χαμηλά επίπεδα θυρεοειδούς. Και αυτό που συμβαίνει είναι ότι καταλήγουν να εμφανίζουν αρνητικές παρενέργειες όπως αίσθημα παλμών, ανησυχία, κρίσεις πανικού.
Οι ορμόνες δεν είναι μια εφάπαξ λύση. Δεν θέλετε να πάρετε ορμόνες για απώλεια βάρους».
Μπορούμε να αφαιρέσουμε όλες τις ορμόνες μας, να τελειώνουμε;
«Όχι, γιατί θα πεθαίνατε. Χωρίς βασικές ορμόνες όπως η κορτιζόλη, η ινσουλίνη ή οι θυρεοειδικές, ο οργανισμός καταρρέει μέσα σε λίγες ώρες ή μέρες, από αδρεναλινική κρίση, διαβητικό κώμα».
