Ισλανδία – ΕΕ: Όλα όσα πρέπει να γνωρίζετε για το δημοψήφισμα

Το δημοψήφισμα της Ισλανδίας αύριο, Σάββατο, (28/08) για το αν η χώρα θα αρχίσει ενταξιακές συνομιλίες με την Ευρωπαϊκή Ένωση είναι μόνο το πρώτο από αρκετά βήματα στο σχέδιο της φιλοευρωπαϊκής κυβέρνησής της να σπρώξει το νησιωτικό αυτό έθνος προς την ένταξη.

Το αποτέλεσμα αναμένεται ότι θα είναι με μικρή διαφορά, καθώς οι δημοσκοπήσεις δείχνουν πως έρχονται στήθος με στήθος αυτοί που θέλουν να διεξαγάγει η Ισλανδία συνομιλίες για την ένταξή της στον ευρωπαϊκό συνασπισμό και εκείνοι που αντιτίθενται στην προοπτική αυτή και λένε ότι η χώρα αυτή του βόρειου Ατλαντικού θα πρέπει να παραμείνει ανεξάρτητη.

– Είναι μια ψηφοφορία για ένταξη στην ΕΕ;

Όχι. Το δημοψήφισμα είναι μόνο μια ψηφοφορία για το αν θα πρέπει να γίνει διαπραγμάτευση με την ΕΕ. Αν οι Ισλανδοί πουν «ναι», τότε θα ακολουθήσουν δύο ή περισσότερα χρόνια παζαριού με τις Βρυξέλλες και θα ακολουθήσει ένα δεύτερο δημοψήφισμα, πιθανόν το 2028, για την ένταξη στον συνασπισμό.

– Τι θα συμβεί αν η Ισλανδία πει όχι;

– Η κυβέρνηση λέει για το ενταξιακό σχέδιό της ότι είναι «ή τώρα ή ποτέ». Η πρωθυπουργός Κριστρούν Φροσταντότιρ είπε αυτό το μήνα στους ψηφοφόρους ότι ένα «όχι» θα έβαζε τέλος σε κάθε συζήτηση για την ΕΕ.

– Τι θα κέρδιζε η Ισλανδία, αν εντασσόταν στην ΕΕ;

Οι υποστηρικτές λένε ότι η ένταξη θα βοηθήσει την Ισλανδία να ενισχύσει την οικονομία της, να αντισταθεί σε μεγαλύτερους εμπορικούς εταίρους και να αντέξει την αντιπαλότητα στην Αρκτική υπό τον Πρόεδρο των ΗΠΑ Ντόναλντ Τραμπ, ο οποίος έχει δηλώσει πως θέλει να ελέγχει το γειτονικό νησί της Γροιλανδίας.

Θα γινόταν μέρος της τελωνειακής ένωσης της ΕΕ, ενός εμπορικού χώρου χωρίς εσωτερικούς δασμούς και με κοινούς εξωτερικούς δασμούς σε αγαθά που εισέρχονται από χώρες εκτός ΕΕ.

Η χώρα θα μπορούσε να υιοθετήσει το ευρώ, αντικαθιστώντας την ασταθή ισλανδική κορώνα, ώστε να αντιμετωπίσει τον πληθωρισμό και γενικά το υψηλό κόστος ζωής και να μειώσει τα επιτόκια.

Η Ισλανδία θα γινόταν επίσης μέλος των οργάνων της ΕΕ που λαμβάνουν αποφάσεις, μεταξύ των οποίων ο εκτελεστικός βραχίονας της ένωσης, η Ευρωπαϊκή Επιτροπή, καθώς και το αιρετό Ευρωπαϊκό Κοινοβούλιο και το Ευρωπαϊκό Συμβούλιο, στο οποίο συναντώνται οι αρχηγοί κρατών και κυβερνήσεων.

– Ποια είναι τα επιχειρήματα κατά της ένταξης στην ΕΕ;

Η ένταξη θα προσέδιδε ισχύ και επιρροή στις Βρυξέλλες και δεν θα ενίσχυε από μόνη της την ασφάλεια της Ισλανδίας, λέει η αντιπολίτευση.

Ο κλάδος της αλιείας, πυλώνας της ισλανδικής οικονομίας και σύμβολο εθνικής ταυτότητας, εκφράζει φόβους ότι η κοινή διαχείριση των πόρων βάσει της Κοινής Αλιευτικής Πολιτικής της ΕΕ θα ανοίξει το δρόμο για να μπουν ξένα αλιευτικά στα ισλανδικά ύδατα.

Επίσης, διατηρώντας το δικό της νόμισμα, την κορώνα, η Ισλανδία θα διατηρούσε ένα μαξιλάρι ασφαλείας, καθώς θα μπορούσε να μειώνει την ισοτιμία του έναντι του ευρώ και του δολαρίου σε περιόδους ύφεσης και να την αυξάνει όταν η οικονομία της χώρας αποδίδει καλά.

– Γιατί τώρα; Και ποιοι είναι υπέρ και ποιοι κατά;

Το Ρέικιαβικ αποχώρησε από τις ενταξιακές συνομιλίες με την ΕΕ το 2013, όταν ανέλαβε την εξουσία μια ευρωσκεπτικιστική κυβέρνηση και τέσσερα χρόνια αφότου είχε υποβάλει αίτημα ένταξης. Έκτοτε η άνοδος του κόστους ζωής και ο πόλεμος στην Ουκρανία αναβίωσαν την όρεξη της κοινής γνώμης για να ανοίξει και πάλι το ζήτημα.

Ο κεντροαριστερός κυβερνητικός συνασπισμός που σχηματίσθηκε το 2024 συμφώνησε να θέσει σε ψηφοφορία τη διεξαγωγή συνομιλιών για συμμετοχή στην ΕΕ με πρωτοβουλία του Vidreisn, του πιο φιλοευρωπαϊκού κόμματος.

Οι Σοσιαλδημοκράτες της ίδιας της Φροσταντότιρ είναι υπέρ της ΕΕ, αλλά δεν μιλάνε πολύ για το ζήτημα αυτό και το τρίτο κόμμα του συνασπισμού, το Λαϊκό Κόμμα, είναι κατηγορηματικά αντίθετο στην ένταξη.

Το αντιπολιτευόμενο Κόμμα της Ανεξαρτησίας της Γκούντρουν Χαφσταϊνσντότιρ ηγείται του στρατοπέδου του «όχι».

– Τι έχει να κερδίσει η ΕΕ;

Η ένταξη της Ισλανδίας στον ευρωπαϊκό συνασπισμό θα διεύρυνε την επιρροή της ΕΕ στην Αρκτική σε μια περίοδο που στην περιοχή αυτή επικεντρώνεται η προσοχή και ο ανταγωνισμός μεγάλων δυνάμεων.

Η νησιωτική αυτή χώρα, μέλος του ΝΑΤΟ χωρίς δικό της στρατό, βρίσκεται σε ένα κομμάτι ωκεανού που είναι γνωστό ως ο θαλάσσιος διάδρομος Γροιλανδίας-Ισλανδίας-Ηνωμένου Βασιλείου (GIUK), ένα από τα πιο ζωτικής σημασίας στρατηγικά περάσματα για τον έλεγχο των κινήσεων των ρωσικών πλοίων.

Η Ισλανδία θα ήταν επίσης ευκολότερο να ολοκληρωθεί στην ΕΕ απ’ ό,τι άλλες χώρες που συζητούν αυτή τη στιγμή την ένταξή τους, καθώς απαιτούνται απ’ αυτή λιγότερες μεταρρυθμίσεις απ’ ό,τι για την Ουκρανία ή για τις χώρες των Δυτικών Βαλκανίων, καθιστώντας την μία από τις σπάνιες εκείνες περιπτώσεις στις οποίες η ένταξη θα μπορούσε να προχωρήσει σχετικά γρήγορα.