“Σε πέντε λεπτά κλέβεις έναν Ρενουάρ”: Γιατί οι κλοπές στα μουσεία γίνονται όλο και πιο τολμηρές

Η πρόσφατη κλοπή τεσσάρων έργων του ιμπρεσιονιστή ζωγράφου Πιερ-Ογκίστ Ρενουάρ από μουσείο στη Γαλλία δεν προκάλεσε μόνο έκπληξη. Για τις ευρωπαϊκές Αρχές και τους ειδικούς στην ασφάλεια έργων τέχνης, αποτελεί ακόμη ένα επεισόδιο μιας ανησυχητικής τάσης που βρίσκεται σε εξέλιξη.

Μόλις έναν μήνα πριν, η Europol είχε προειδοποιήσει ότι οι κλοπές από μουσεία στην Ευρώπη γίνονται ολοένα και πιο τολμηρές. Λίγες ημέρες πριν από την κλοπή των έργων του Ρενουάρ, ο γνωστός ερευνητής εγκλημάτων τέχνης Arthur Brand είχε εκτιμήσει σε δηλώσεις του στο BBC ότι θα ακολουθούσαν και άλλες επιθέσεις υψηλού προφίλ, ιδιαίτερα μετά τη θεαματική ληστεία στο Λούβρο.

Η ληστεία στο διάσημο μουσείο του Παρισιού τον περασμένο Οκτώβριο είχε προκαλέσει σοκ στη Γαλλία. Οι δράστες κατάφεραν να αρπάξουν κοσμήματα αξίας περίπου 88 εκατομμυρίων ευρώ, τα οποία μέχρι σήμερα δεν έχουν εντοπιστεί.

«Θα δούμε περισσότερα από αυτά», είχε προειδοποιήσει ο Brand, εξηγώντας ότι η επιτυχία μιας τόσο μεγάλης ληστείας λειτουργεί ως παράδειγμα για εγκληματίες σε ολόκληρο τον κόσμο.

Από το Λούβρο στα μουσεία της Ευρώπης

Μετά το χτύπημα στο Λούβρο, καταγράφηκαν μια σειρά από κλοπές σε διαφορετικές ευρωπαϊκές χώρες. Μεταξύ άλλων, κλάπηκαν νομίσματα από γαλλικό μουσείο, ένα διαμαντένιο κολιέ από μουσείο της Βιέννης, αντικείμενα της Εποχής του Χαλκού από την Ισπανία, αλλά και έργα τέχνης από ιταλικά μουσεία.

Η Europol αναφέρει ότι οι υποθέσεις κλοπών μουσείων που καταγράφονται σε ευρωπαϊκό επίπεδο άρχισαν να αυξάνονται περίπου πριν από δύο χρόνια. Παράλληλα, αλλάζουν τόσο οι στόχοι όσο και οι μέθοδοι των δραστών.

Η Association for Research into Crimes against Art επισημαίνει ότι οι εγκληματίες προτιμούν πλέον αντικείμενα μικρού μεγέθους, εύκολα στη μεταφορά και άμεσα προσβάσιμα, ενώ οι επιθέσεις σχεδιάζονται ώστε να ολοκληρώνονται μέσα σε λίγα λεπτά.

Στη Γαλλία, τα καταγεγραμμένα περιστατικά κλοπών από μουσεία παρουσίασαν σημαντική αύξηση το 2024 και μικρότερη άνοδο το 2025, αν και οι αριθμοί παρουσιάζουν διακυμάνσεις από χρονιά σε χρονιά.

Γιατί τα μουσεία αποτελούν εύκολο στόχο

Οι ειδικοί θεωρούν ότι τα μουσεία αντιμετωπίζουν ένα ιδιαίτερο πρόβλημα: πρέπει να προστατεύουν αντικείμενα τεράστιας αξίας, παραμένοντας παράλληλα ανοιχτά στο κοινό.

Σε αντίθεση με τράπεζες και κοσμηματοπωλεία, πολλά μουσεία στεγάζονται σε ιστορικά κτίρια, όπου η εγκατάσταση σύγχρονων συστημάτων ασφαλείας είναι δύσκολη και δαπανηρή. Επιπλέον, οι διευθύνσεις τους συχνά καλούνται να αποφασίσουν αν τα διαθέσιμα χρήματα θα διατεθούν για την ασφάλεια ή για νέες εκθέσεις και πολιτιστικές δράσεις.

Οι χώροι των μουσείων είναι επίσης δημόσιοι και σχετικά εύκολα προσβάσιμοι. Ένας δράστης μπορεί να εισέλθει ως απλός επισκέπτης και να μελετήσει τον χώρο πριν πραγματοποιήσει την επίθεση.

Το μεγαλύτερο πρόβλημα είναι ο χρόνος. Πολλές ληστείες ολοκληρώνονται μέσα σε ελάχιστα λεπτά, πριν προλάβει να φτάσει η Αστυνομία. Στην περίπτωση των έργων του Ρενουάρ, η επιχείρηση φέρεται να ολοκληρώθηκε μέσα σε περίπου πέντε λεπτά.

Πιο βίαιες οι νέες επιθέσεις

Η Europol επισημαίνει ότι οι κλοπές δεν βασίζονται πλέον μόνο στην εξαπάτηση ή στην προσεκτική παραβίαση των συστημάτων ασφαλείας. Οι δράστες χρησιμοποιούν ολοένα πιο επιθετικές μεθόδους, όπως βαριοπούλες, τσεκούρια, λοστούς και σε ορισμένες περιπτώσεις εκρηκτικά.

Στο Λούβρο, οι δράστες χρησιμοποίησαν μηχανικό ανυψωτικό, έκοψαν παράθυρο με ηλεκτρικά εργαλεία και απείλησαν τους φρουρούς. Στο μουσείο του Ρενουάρ, οι δράστες φέρεται να έκοψαν έναν φράχτη με ηλεκτρικό εργαλείο και στη συνέχεια να παραβίασαν τις κατασκευές που συγκρατούσαν τους πίνακες.

Η αυξημένη βία δημιουργεί ένα επιπλέον πρόβλημα: την ασφάλεια των επισκεπτών και των εργαζομένων.

Δεν κλέβουν πλέον μόνο πίνακες

Έχει αλλάξει και το είδος των αντικειμένων που προσελκύουν τους εγκληματίες. Οι πίνακες εξακολουθούν να “τραβούν” το ενδιαφέρον, όμως είναι δύσκολο να πουληθούν χωρίς να εντοπιστούν. Για τον λόγο αυτό, οι δράστες στρέφονται όλο και περισσότερο σε πολύτιμα μέταλλα, πολύτιμους λίθους και αντικείμενα με υψηλή ζήτηση στη διεθνή αγορά τέχνης.

Ο χρυσός και άλλα πολύτιμα μέταλλα μπορούν να λιώσουν, με αποτέλεσμα να εξαφανίζονται τα χαρακτηριστικά που θα μπορούσαν να οδηγήσουν στον εντοπισμό τους. Αντίστοιχα, οι πολύτιμοι λίθοι μπορούν να αφαιρεθούν από κοσμήματα και να πωληθούν ξεχωριστά.

Παρά ταύτα, ο Arthur Brand εκτιμά ότι τα κλεμμένα έργα του Ρενουάρ πιθανότατα θα εντοπιστούν, καθώς είναι εξαιρετικά δύσκολο να βρεθεί αγοραστής για τόσο γνωστά έργα. Δύο από τους πίνακες, μάλιστα, εγκαταλείφθηκαν από τους δράστες στον κήπο του μουσείου κατά τη διαφυγή τους.

Σύμφωνα με τον Christopher A. Marinello, επικεφαλής της Art Recovery International, μόλις το 5% έως 10% των κλεμμένων έργων τέχνης ανακτάται.

Η «ασφάλεια» των μουσείων είναι πλέον θέμα χρόνου

Οι ειδικοί υποστηρίζουν ότι ο στόχος δεν είναι να καταστεί μια κλοπή απολύτως αδύνατη, αλλά να καθυστερήσει τόσο ώστε να προλάβουν να αντιδράσουν οι Αρχές.

«Η ασφάλεια έχει να κάνει με την αγορά χρόνου», εξηγεί ο Ibrahim Bulut, ειδικός στην ασφάλεια μουσείων. Η λογική είναι οι κλοπές να γίνονται δύσκολες, θορυβώδεις, ανιχνεύσιμες και κυρίως χρονοβόρες.

Τα μουσεία ενισχύουν πλέον την επιτήρηση με περισσότερες κάμερες, συστήματα ανίχνευσης κραδασμών, αυξημένη φύλαξη, ανιχνευτές μετάλλων και αυστηρότερο έλεγχο στην είσοδο. Εξετάζονται ακόμη λύσεις όπως ενισχυμένες πόρτες, πιο ανθεκτικές προθήκες και συστήματα που μπορούν να κλειδώσουν αυτόματα τους χώρους σε περίπτωση συναγερμού.

Ωστόσο, το κόστος παραμένει μεγάλο, ιδιαίτερα για μικρότερες πόλεις και μουσεία που φιλοξενούν συλλογές εθνικής σημασίας χωρίς να διαθέτουν τους προϋπολογισμούς μεγάλων πολιτιστικών ιδρυμάτων.

Το μεγάλο στοίχημα για τα ευρωπαϊκά μουσεία είναι πλέον να αυξήσουν την προστασία τους χωρίς να μετατραπούν σε φρούρια.

Όπως χαρακτηριστικά σημειώνει η Lilli Hollein, διευθύντρια του Μουσείου Εφαρμοσμένων Τεχνών της Βιέννης: «Ένα μουσείο δεν μπορεί να είναι φρούριο». Οι χώροι τέχνης πρέπει να παραμείνουν ανοιχτοί στο κοινό, την ώρα που καλούνται να αντιμετωπίσουν μια νέα πραγματικότητα, στην οποία οι κλοπές γίνονται ταχύτερες, πιο οργανωμένες και πιο επιθετικές.