Κλοπή έργων Ρενουάρ: Γιατί οι πίνακες μπορεί να έχουν μηδενική αξία για τους… κλέφτες

Δύο πίνακες του Πιερ-Ογκίστ Ρενουάρ που εκλάπησαν από το μουσείο Renoir στο Cagnes-sur-Mer, στη Γαλλική Ριβιέρα, παραμένουν άφαντοι, όμως οι δράστες είναι εξαιρετικά δύσκολο να αποκομίσουν πραγματικό οικονομικό όφελος από αυτούς.

Η εικόνα του μυστηριώδους συλλέκτη που αγοράζει κρυφά ένα διάσημο κλεμμένο έργο τέχνης μπορεί να αποτελεί αγαπημένο κινηματογραφικό σενάριο, αλλά, σύμφωνα με ειδικούς, απέχει πολύ από την πραγματικότητα.

Ο ιδιωτικός ερευνητής έργων τέχνης Arthur Brand, ο οποίος ασχολείται με εγκλήματα τέχνης εδώ και περίπου 20 χρόνια, εξηγεί στο Associated Press ότι τα πολύ γνωστά κλεμμένα έργα είναι ουσιαστικά αδύνατο να πουληθούν νόμιμα.

«Ο κόσμος πάντα φαντάζεται έναν τύπο σαν τον “Dr. No” από τον James Bond. Αλλά αυτό είναι Χόλιγουντ. Στον πραγματικό κόσμο δεν υπάρχουν τέτοιοι συλλέκτες», ανέφερε.

Όπως σημειώνει, υπάρχουν περιπτώσεις στις οποίες ένας πίνακας που αποτιμάται σε εκατομμύρια ευρώ μπορεί, από τη στιγμή που κλαπεί, να αξίζει στην πράξη σχεδόν μηδέν στη μαύρη αγορά.

Σύμφωνα με τις γαλλικές Αρχές, οι δράστες άρπαξαν συνολικά τέσσερις πίνακες του Ρενουάρ από το μουσείο, το οποίο στεγάζεται στην τελευταία κατοικία του ζωγράφου.

Ωστόσο, δύο από αυτούς – τα «Portrait of Madame Pichon» και «Coco Reading» – εγκαταλείφθηκαν στον κήπο του μουσείου κατά τη διαφυγή των δραστών.

Άφαντα παραμένουν τα «Portrait of Madame Colonna Romano» και «Young Woman at the Well».

Ο δήμαρχος της Cagnes-sur-Mer, Bryan Masson, εκτίμησε ότι η συνολική αξία των τεσσάρων έργων που είχαν αφαιρεθεί φθάνει τα 9 εκατ. ευρώ.

Γιατί σχεδόν κανείς δεν αγοράζει κλεμμένο πίνακα

Η καθηγήτρια εγκλήματος τέχνης Erin Thompson, από το John Jay College of Criminal Justice στη Νέα Υόρκη, εκτιμά ότι η πιθανότητα οι δράστες να βγάλουν πραγματικό κέρδος από μια τέτοια κλοπή είναι εξαιρετικά μικρή.

Ένας αναγνωρίσιμος πίνακας δεν μπορεί να εμφανιστεί σε οίκο δημοπρασιών ή σε νόμιμη αγορά χωρίς να προκαλέσει άμεσα υποψίες. Ακόμη και σε παράνομες συναλλαγές, η αξία του καταρρέει, καθώς ο αγοραστής αναλαμβάνει τεράστιο νομικό κίνδυνο.

Σε ορισμένες περιπτώσεις, οι κλέφτες προσπαθούν να κερδίσουν χρήματα ζητώντας λύτρα για την επιστροφή των έργων ή επιχειρώντας να εμπλέξουν ασφαλιστικές εταιρείες. Ωστόσο, πολλοί μικροί μουσειακοί οργανισμοί δεν ασφαλίζουν τα έργα τους λόγω του υψηλού κόστους.

Αν τελικά οι πίνακες δεν επιστραφούν ή δεν εντοπιστούν, μπορεί να παραμείνουν κρυμμένοι επί χρόνια ή ακόμη και να καταστραφούν από τους ίδιους τους δράστες, προκειμένου να εξαφανιστούν αποδεικτικά στοιχεία.

Υπάρχουν πάντως περιπτώσεις όπου κλεμμένα έργα τέχνης κυκλοφορούν στον εγκληματικό κόσμο ως ένα είδος ανταλλάγματος ή εγγύησης.

Ο Brand αναφέρει ότι πίνακες έχουν χρησιμοποιηθεί ακόμη και ως μερική πληρωμή σε παράνομες συναλλαγές, όπως για ναρκωτικά.

Ο δικηγόρος και ιδρυτής της Art Recovery International, Christopher Marinello, εξηγεί ότι ένας πιο έμπειρος εγκληματίας μπορεί να κρατήσει ένα διάσημο έργο ως διαπραγματευτικό χαρτί σε περίπτωση σύλληψής του.

«Κάποιος έμπορος ναρκωτικών μπορεί να πει στον εισαγγελέα: “δώσε μου μικρότερη ποινή και θα σου πω πού βρίσκονται οι Ρενουάρ”», σημείωσε, προσθέτοντας ότι τέτοιες πρακτικές έχουν χρησιμοποιηθεί και στο παρελθόν.

Tα κοσμήματα είναι πιο «εύκολη λεία»

Σε αντίθεση με τους πίνακες, κοσμήματα και πολύτιμα αντικείμενα μπορούν να λιώσουν, να διαλυθούν ή να χωριστούν σε μικρότερα κομμάτια, ώστε να γίνουν δυσκολότερα αναγνωρίσιμα.

Αυτός είναι και ο λόγος που πολύτιμα μέταλλα και κοσμήματα έχουν γίνει ελκυστικότερος στόχος για εγκληματίες. Ένας πίνακας, αντίθετα, δεν διαθέτει αντίστοιχη «εμπορεύσιμη» πρώτη ύλη.

Όπως το έθεσε ο James Ratcliffe από το Art Loss Register: «Είναι ένας καμβάς με παλιά λαδομπογιά. Δεν μπορείς να τον αλλάξεις ή να τον πουλήσεις για κάτι διαφορετικό από αυτό που είναι».

Οι ειδικοί, πάντως, προειδοποιούν ότι οι κλοπές έργων τέχνης δεν δείχνουν να υποχωρούν. Νωρίτερα φέτος, έργα των Ρενουάρ, Σεζάν και Ματίς, αξίας εκατομμυρίων ευρώ, εκλάπησαν στην Ιταλία πριν εντοπιστούν και επιστραφούν.

Ιδιαίτερα ευάλωτα θεωρούνται τα μικρά μουσεία, τα οποία συχνά δεν διαθέτουν τους οικονομικούς πόρους για προηγμένα συστήματα ασφαλείας. Σε πολλές περιπτώσεις στεγάζονται επίσης σε ιστορικά κτίρια, όπου η εγκατάσταση σύγχρονων μέτρων προστασίας είναι δυσκολότερη.