Ένας καθημερινός αγώνας για επιβίωση εν μέσω εκτοπισμού και Έμπολα

Περίπου 76.000 άνθρωποι ζουν σήμερα στον καταυλισμό εσωτερικά εκτοπισμένων Plaine Savo, κοντά στο Fataki, στην επαρχία Ιτούρι, στο ανατολικό τμήμα της Λαϊκής Δημοκρατίας του Κονγκό κάτω από εξαιρετικά αντίξοες συνθήκες και με την απειλή του Έμπολα να πλανάται πάνω από όλη την περιοχή.

Οι άνθρωποι αυτοί παραμένουν εγκλωβισμένοι στον καταυλισμό, καθώς η έξοδος από αυτόν εγκυμονεί σοβαρούς κινδύνους. Ζουν σε συνθήκες ακραίου συνωστισμού και στερούνται βασικών υπηρεσιών, όπως επαρκή τροφή, καθαρό νερό, υγειονομική περίθαλψη και προστασία από τη βία.

«Τα σπίτια μας κάηκαν. Την ημέρα που φύγαμε, ακούγονταν πυροβολισμοί παντού. Οι άνθρωποι έφυγαν χωρίς να πάρουν τίποτα μαζί τους. Κάποιοι σκοτώθηκαν, άλλοι βιάστηκαν ή απήχθησαν. Μέχρι σήμερα δεν γνωρίζουμε τι απέγιναν όσοι εξαφανίστηκαν — αν είναι νεκροί, φυλακισμένοι ή ακόμη ζωντανοί». Η 60χρονη Antoinette κάθεται μπροστά στο πρόχειρο κατάλυμα λίγων τετραγωνικών μέτρων όπου ζει εδώ και οκτώ μήνες.

Τον περασμένο Δεκέμβριο, το κοντινό χωριό Bule, όπου ζούσε, βρέθηκε στο επίκεντρο σφοδρών συγκρούσεων μεταξύ της ένοπλης οργάνωσης Convention pour la révolution populaire (CRP) και των Ενόπλων Δυνάμεων της Λαϊκής Δημοκρατίας του Κονγκό (FARDC). Οι μάχες ανάγκασαν ολόκληρο τον πληθυσμό να εγκαταλείψει την περιοχή.

Για την Antoinette ήταν o δεύτερος αναγκαστικός εκτοπισμός μέσα σε λίγα χρόνια.

Οι περισσότεροι κάτοικοι που εγκατέλειψαν τα σπίτια τους κατέφυγαν κοντά σε βάση του στρατού της Ουγκάντα, ο οποίος βρίσκεται στο Ιτούρι στο πλαίσιο συμφωνίας συνεργασίας με την κυβέρνηση του Κονγκό. Πίστευαν ότι εκεί θα ήταν ασφαλείς.

«Όταν φτάσαμε εδώ, μείναμε περίπου δύο εβδομάδες χωρίς καταφύγιο, εκτεθειμένοι στη βροχή. Τελικά φτιάξαμε μικρές καλύβες με ξύλα, πλαστικό και άχυρο», θυμάται. Οκτώ μήνες αργότερα, οι συνθήκες ελάχιστα έχουν βελτιωθεί.
Ο καταυλισμός είναι ασφυκτικά γεμάτος, ενώ μέχρι πρόσφατα ένοπλοι άνδρες εμπόδιζαν τους εκτοπισμένους να βγαίνουν από αυτόν για να καλλιεργήσουν τα χωράφια τους, να προμηθευτούν τρόφιμα από τις αγορές ή να αναζητήσουν νερό.

Παρότι οι περιορισμοί έχουν σε κάποιο βαθμό χαλαρώσει, ο φόβος παραμένει. Πολλοί εξακολουθούν να μην τολμούν να φύγουν, με αποτέλεσμα να στερούνται τα βασικά μέσα για την επιβίωσή τους.

Η ανασφάλεια και οι περιορισμοί στην πρόσβαση έχουν επίσης περιορίσει σημαντικά την παρουσία ανθρωπιστικών οργανώσεων. Από τον Δεκέμβριο έχουν πραγματοποιηθεί μόλις δύο διανομές τροφίμων.

«Τα αποθέματα έχουν τελειώσει και ακόμη περιμένουμε την επόμενη διανομή. Δεν έχουμε σχεδόν τίποτα να φάμε και τα παιδιά υποφέρουν. Η ζωή εδώ είναι πολύ δύσκολη», λέει η Antoinette.

Η υγειονομική κρίση

Τον Φεβρουάριο, οι Γιατροί Χωρίς Σύνορα δημιούργησαν ένα υγειονομικό κέντρο στην Plaine Savo, προκειμένου να παρέχουν βασική ιατρική φροντίδα στους εκτοπισμένους. Εκείνη την περίοδο ήταν μία από τις ελάχιστες ανθρωπιστικές οργανώσεις που είχαν καταφέρει να δραστηριοποιηθούν στον καταυλισμό.

Η Alphonsine, επόπτρια του νοσηλευτικού προσωπικού στο κέντρο, είχε εργαστεί στο Bule πριν αναγκαστεί και η ίδια να εγκαταλείψει την περιοχή εξαιτίας της βίας.

Όταν έφτασε στην Plaine Savo, θυμάται ότι οι ασθένειες εξαπλώνονταν γρήγορα. Διάρροιες, ψώρα, τυφοειδής πυρετός και παρασιτικές λοιμώξεις ήταν συχνό φαινόμενο, κυρίως εξαιτίας της έλλειψης καθαρού νερού.

«Υπήρχαν ασθένειες και θάνατοι. Από τότε που ήρθαν οι Γιατροί Χωρίς Σύνορα, ο αριθμός των θανάτων έχει μειωθεί σημαντικά», λέει.

Σήμερα, το υγειονομικό κέντρο παρέχει πρωτοβάθμια και παιδιατρική περίθαλψη, φροντίδα για εγκύους και μητέρες, υπηρεσίες ψυχικής υγείας, καθώς και υποστήριξη σε επιζώντες σεξουαλικής βίας και ανθρώπους που αντιμετωπίζουν οξύ υποσιτισμό.

Τα ιατρικά αρχεία αποτυπώνουν, ωστόσο, τη σκληρή πραγματικότητα που βιώνουν οι άνθρωποι στον καταυλισμό. Κατά τους τελευταίους έξι μήνες, περίπου 60 επιζώντες σεξουαλικής βίας έχουν λάβει κατά μέσο όρο φροντίδα κάθε μήνα.

Παράλληλα, περίπου επτά άνθρωποι την εβδομάδα προσέρχονται με τραύματα από πυροβολισμούς ή αιχμηρά αντικείμενα.

Στις περισσότερες περιπτώσεις, τα περιστατικά σημειώνονται όταν οι άνθρωποι επιχειρούν να εγκαταλείψουν τον καταυλισμό. Κάθε εβδομάδα, κατά μέσο όρο, εννέα περιστατικά υποσιτισμού αντιμετωπίζονται επίσης στο υγειονομικό κέντρο.

«Η εξασφάλιση επαρκούς τροφής είναι δύσκολη, επειδή οι άνθρωποι δεν μπορούν να πάνε στα χωράφια τους και να καλλιεργήσουν. Αν υπήρχε ασφάλεια, ο πληθυσμός θα μπορούσε να καλλιεργεί τη γη και δεν θα αντιμετωπίζαμε την πείνα», εξηγεί η Alphonsine.

Το ασθενοφόρο που σώζει ζωές

Για τα σοβαρότερα περιστατικά που απαιτούν χειρουργική επέμβαση, οι Γιατροί Χωρίς Σύνορα εξασφάλισαν άδεια ώστε το ασθενοφόρο τους να μεταφέρει ασθενείς από την Plaine Savo στο Γενικό Νοσοκομείο Αναφοράς του Fataki, περίπου 15 χιλιόμετρα μακριά.

Το νοσοκομείο υποστηρίζεται επίσης από τους Γιατρούς Χωρίς Σύνορα.

Η δυνατότητα αυτή έχει αποδειχθεί ζωτικής σημασίας, ιδιαίτερα για ανθρώπους με τραύματα από πυροβολισμούς αλλά και για εγκύους που χρειάζονται επείγουσα ιατρική φροντίδα.

«Παλαιότερα υπήρχαν πολλοί θάνατοι εγκύων στον καταυλισμό, επειδή δεν μπορούσαμε να μεταφέρουμε τις μητέρες στο νοσοκομείο», λέει η Alphonsine. «Από τότε που το όχημα των Γιατρών Χωρίς Σύνορα μπορεί να τις μεταφέρει στο Fataki οποιαδήποτε στιγμή, δεν έχουμε καταγράψει κανέναν τέτοιο θάνατο».

Και τώρα, η απειλή του Έμπολα

Η επιδημία του Έμπολα, που κηρύχθηκε από τις εθνικές αρχές τον Μάιο, έχει επιβαρύνει ακόμη περισσότερο την ήδη δραματική κατάσταση στο Ιτούρι.

Τους τελευταίους μήνες, 36 επιβεβαιωμένα κρούσματα μεταφέρθηκαν και νοσηλεύτηκαν στη μονάδα θεραπείας Έμπολα 24 κλινών που δημιούργησαν οι Γιατροί Χωρίς Σύνορα στο Γενικό Νοσοκομείο Fataki. Η μονάδα πρόκειται σύντομα να επεκταθεί σε 32 κλίνες.

Ο κίνδυνος μετάδοσης του ιού στο προσωπικό, ωστόσο, ανάγκασε τους Γιατρούς Χωρίς Σύνορα να διακόψουν τη χειρουργική υποστήριξη που παρείχαν στο νοσοκομείο. Πρόκειται για ένα χαρακτηριστικό παράδειγμα του τρόπου με τον οποίο η επιδημία επηρεάζει ολόκληρο το σύστημα υγείας.

Στην Plaine Savo έχουν μέχρι στιγμής εντοπιστεί τρία επιβεβαιωμένα κρούσματα. Χάρη στην κινητοποίηση της τοπικής κοινότητας και την υποστήριξη των Γιατρών Χωρίς Σύνορα, και τα τρία περιστατικά παραπέμφθηκαν εγκαίρως, διαγνώστηκαν και αντιμετωπίστηκαν στο νοσοκομείο του Fataki.

Η απειλή, όμως, παραμένει. Όλοι γνωρίζουν τι θα μπορούσε να συμβεί εάν ο ιός εξαπλωθεί στον πυκνοκατοικημένο καταυλισμό.

«Φοβόμαστε πολύ. Κάποιοι από εμάς έχουν συγγενείς που πέθαναν στο Mongbwalu και στην Bunia», λέει η Alphonsine, αναφερόμενη σε περιοχές όπου η επιδημία έχει προκαλέσει σοβαρές απώλειες.

«Τα καταλύματα στην Plaine Savo είναι ασφυκτικά και συχνά απέχουν λιγότερο από μισό μέτρο το ένα από το άλλο. Αν η ασθένεια φτάσει εδώ, άνθρωποι μπορεί να πεθάνουν μαζικά. Γι’ αυτό ενημερώνουμε και ευαισθητοποιούμε τον πληθυσμό».

Νερό, υγιεινή και προστασία

Στην προσπάθεια περιορισμού της εξάπλωσης του Έμπολα, η πρόσβαση σε καθαρό νερό, επαρκείς εγκαταστάσεις υγιεινής και σωστές συνθήκες καθαριότητας είναι ζωτικής σημασίας. Ο ιός μεταδίδεται μέσω άμεσης επαφής με σωματικά υγρά, όπως ο ιδρώτας και τα περιττώματα.

Από τον Φεβρουάριο, οι ομάδες των Γιατρών Χωρίς Σύνορα εργάζονται συνεχώς για τη βελτίωση των συνθηκών στον καταυλισμό. Έχουν κατασκευάσει 311 αποχωρητήρια, αυξήσει την ποσότητα νερού που παρέχεται στον πληθυσμό μέσω βυτιοφόρων και έχουν ανοίξει εννέα νέες γεωτρήσεις.

Παρά τις προσπάθειες, οι ανάγκες παραμένουν τεράστιες. Ο αριθμός των αποχωρητηρίων εξακολουθεί να είναι ανεπαρκής, ενώ η διαθέσιμη ποσότητα πόσιμου νερού ανά άτομο και ημέρα παραμένει σε κρίσιμα χαμηλά επίπεδα.