Η Νάξος στο πόδι: Γιατί λέει “όχι” σε νέες ανεμογεννήτριες

Το νέο Ειδικό Χωροταξικό Πλαίσιο για τις Ανανεώσιμες Πηγές Ενέργειας, το οποίο καθορίζει τους όρους και τις προϋποθέσεις για τη χωροθέτηση νέων έργων ΑΠΕ και διατηρεί τη Δημοτική Ενότητα Δρυμαλίας στις Περιοχές Αιολικής Καταλληλότητας, έχει προκαλέσει έντονες αντιδράσεις στη Νάξο, το μεγαλύτερο νησί των Κυκλάδων.

Σε πρόσφατη συνεδρίαση του Δημοτικού Συμβουλίου του Δήμου Νάξου και Μικρών Κυκλάδων πάρθηκε ομόφωνη —το ομόφωνο έχει μία σημασία που δεν πρέπει να παραγνωριστεί— απόφαση για νομική προσβολή του νέου πλαισίου στο Συμβούλιο της Επικρατείας, με τον Δήμο να υποστηρίζει ότι πρέπει να αποτραπεί περαιτέρω επιβάρυνση του νησιωτικού τοπίου από νέες μεγάλης κλίμακας αιολικές εγκαταστάσεις.

Το νέο χωροταξικό εγκρίθηκε με την Υπουργική Απόφαση ΥΠΕΝ/ΔΝΕΠ/89998/3072/2026 και δημοσιεύθηκε στο ΦΕΚ Δ΄ 694/19.8.2026, αντικαθιστώντας το προηγούμενο πλαίσιο του 2008.

Συμπεριλαμβάνει, εκτός των άλλων, κρίσιμη ρύθμιση για τα νησιά σύμφωνα με την οποία δεν επιτρέπεται η εγκατάσταση νέων αιολικών σταθμών σε νησιά έκτασης μικρότερης των 300 τ.χλμ., με ορισμένες εξαιρέσεις για κρίσιμες ή κοινωφελείς υποδομές και για λόγους ασφάλειας του ηλεκτρικού συστήματος.

Επιπλέον, για τα νησιά απαιτείται ειδική μελέτη τοπίου κατά την περιβαλλοντική αδειοδότηση. Η μελέτη πρέπει να εξετάζει το μέγεθος του αιολικού σταθμού, τον χαρακτήρα του τοπίου και τις επιπτώσεις στις θέες. Για τις ορεινές περιοχές προβλέπεται επιπλέον αξιολόγηση με βάση τα μορφολογικά, οικολογικά και τοπικά χαρακτηριστικά.

Η Νάξος, με έκταση περίπου 430 τετραγωνικά χιλιόμετρα, δεν εμπίπτει στον γενικό αποκλεισμό των νησιών κάτω των 300 τ.χλμ. Αυτό όμως δεν σημαίνει ότι ολόκληρο το νησί καθίσταται διαθέσιμο για νέες αιολικές εγκαταστάσεις. Το νέο πλαίσιο εφαρμόζεται σε επίπεδο Δημοτικής Ενότητας και σε συνδυασμό με σειρά άλλων περιορισμών.

Η Δημοτική Ενότητα Νάξου αποκλείεται από νέα αιολικά λόγω της κατάταξής της στην κατηγορία Β του επίσης πρόσφατου Ειδικού Χωροταξικού για τον Τουρισμό.

Αντίθετα, η Δημοτική Ενότητα Δρυμαλίας περιλαμβάνεται στις Περιοχές Αιολικής Καταλληλότητας για εγκατάσταση νέων αιολικών εγκαταστάσεων. Θα πρέπει βέβαια να σημειωθεί ότι και εκεί η δυνατότητα χωροθέτησης υπόκειται στα υπόλοιπα φίλτρα προστασίας, μεταξύ των οποίων οι περιοχές του δικτύου Natura 2000 ( Ειδική Περιβαλλοντική Μελέτη για τη Ζώνη Ειδικής Προστασίας και την Ειδική Ζώνη Διατήρησης) και οι κανόνες προστασίας του τοπίου.

Ειδικά στις Ζώνες Ειδικής Προστασίας του δικτύου Natura 2000, η εγκατάσταση αιολικών επιτρέπεται κατ’ εξαίρεση μόνο εφόσον συντρέχουν σωρευτικά δύο προϋποθέσεις: η εγκατάσταση να προβλέπεται ρητά από την εγκεκριμένη Ειδική Περιβαλλοντική Μελέτη και το αιολικό δυναμικό να υπερβαίνει τα 7,5 m/s.

Τι υπάρχει ήδη στη Νάξο

Στον ορεινό όγκο της Κορώνου λειτουργεί ήδη το αιολικό πάρκο στη θέση «Αμμόμαξη», εγκατεστημένης ισχύος 7,56 MW. Η αδειοδοτική ιστορία του είναι παλαιότερη από το Ειδικό Χωροταξικό του 2008, καθώς η άδεια παραγωγής ανάγεται στο 2002. Πρόκειται για ανεμογεννήτριες σαφώς μικρότερης τεχνολογικής κλίμακας από τις σύγχρονες μηχανές που χρησιμοποιούνται σήμερα σε νέα μεγάλα χερσαία αιολικά έργα.

Για τους σταθμούς ΑΠΕ προβλέπεται ειδικό ανταποδοτικό τέλος, το ύψος του οποίου διαφοροποιείται ανάλογα με το συμβατικό καθεστώς του κάθε σταθμού. Με το ισχύον άρθρο 87 του ν. 4964/2022, όπως έχει τροποποιηθεί, προβλέπεται μεταξύ άλλων τέλος 3% επί των προ ΦΠΑ εσόδων για σταθμούς με παλαιές Συμβάσεις Πώλησης του ν. 3468/2006, τέλος 3% επί της Τιμής Αναφοράς για συγκεκριμένες κατηγορίες σταθμών με λειτουργική ενίσχυση και τέλος 2 ευρώ ανά εγχεόμενη MWh για σταθμούς που υπάγονται στο αντίστοιχο καθεστώς. Μετά τη λήξη παλαιάς Σύμβασης Πώλησης ή Λειτουργικής Ενίσχυσης εφαρμόζεται επίσης το καθεστώς των 2 ευρώ/MWh.

Με την ισχύουσα υπουργική απόφαση εφαρμογής, ποσοστό 40% του ειδικού τέλους αποδίδεται στους προμηθευτές ηλεκτρικής ενέργειας, προκειμένου να πιστωθεί στους οικιακούς καταναλωτές των Κοινοτήτων όπου λειτουργούν οι σταθμοί, μέσω των λογαριασμών ηλεκτρικού ρεύματος.

Το υπόλοιπο 60% αποδίδεται στους ΟΤΑ Α΄ βαθμού στα διοικητικά όρια των οποίων είναι εγκατεστημένοι οι σταθμοί και χρησιμοποιείται υποχρεωτικά και αποκλειστικά για περιβαλλοντικές δράσεις, έργα τοπικής ανάπτυξης και κοινωνικής υποστήριξης.

Μάλιστα, η ισχύουσα ρύθμιση προβλέπει και ελάχιστο ποσοστό του ποσού που πρέπει να κατευθύνεται στην ίδια την Κοινότητα ή, μετά την πρώτη πενταετία, στη Δημοτική Ενότητα όπου βρίσκεται ο σταθμός.

Μία δικαστική απόφαση που αναμένεται τρία χρόνια

Από την προηγούμενη περίοδο χωροταξικού σχεδιασμού παραμένουν στη Νάξο δύο μεγάλες αδειοδοτικές εκκρεμότητες. Η κοινή ΑΕΠΟ του 2014 περιέλαβε αρχικά το αιολικό πάρκο «Βουρλάς», ισχύος 32,2 MW με 14 ανεμογεννήτριες, και το αιολικό πάρκο «Δίστομος», ισχύος 36,8 MW με 16 ανεμογεννήτριες. Οι εγκαταστάσεις αυτές δεν έχουν μέχρι σήμερα κατασκευαστεί.

Η σημερινή όμως αδειοδοτική εικόνα του “Βουρλάς” δεν είναι πλέον 14 αλλά 13 ανεμογεννήτριες: μετά από μεταγενέστερη τροποποίηση η ισχύς του διαμορφώθηκε σε 29,9 MW.

Ο Δήμος Νάξου και Μικρών Κυκλάδων μαζί με άλλους Δήμους των Κυκλάδων και την Περιφέρεια Νοτίου Αιγαίου είχε προσφύγει ήδη από το 2015 κατά της περιβαλλοντικής αδειοδότησης του κοινού έργου.
Το 2020 εκδόθηκε νέα τροποποιητική ΑΕΠΟ.

Με αυτήν το «Βουρλάς» εξαιρέθηκε από το κοινό έργο και στη Νάξο παρέμεινε το «Δίστομος» με 16 ανεμογεννήτριες. Κατά της τροποποίησης του 2020 ασκήθηκαν νέες αιτήσεις ακύρωσης. Σύμφωνα με πρόσφατη ενημέρωση του νομικού συμβούλου του Δήμου, ο Δήμος είχε επίσης κινηθεί δικαστικά για τα δύο ναξιακά έργα.

Το 2022 το «Βουρλάς» επανεντάχθηκε στην κοινή περιβαλλοντική αδειοδότηση με 13 ανεμογεννήτριες και ισχύ 29,9 MW. Η αρμόδια υπηρεσία έκρινε ότι δεν απαιτούνταν νέα ΜΠΕ για την τροποποίηση, με το σκεπτικό ότι το έργο είχε ήδη συμπεριληφθεί στην αρχική ΜΠΕ και είχε εξαιρεθεί προσωρινά μέχρι την ολοκλήρωση της αρχαιολογικής γνωμοδότησης.

Σχετικές αιτήσεις ακύρωσης κατά της τροποποίησης του 2020 συζητήθηκαν στο Συμβούλιο της Επικρατείας την 1η Μαρτίου 2023. Σύμφωνα με την πρόσφατη ενημέρωση του νομικού συμβούλου του Δήμου, απόφαση για τις δικαστικές ενέργειες που αφορούν τα ναξιακά αιολικά έργα εξακολουθεί να αναμένεται, περισσότερα από τρία χρόνια μετά τη συζήτηση της υπόθεσης.

Ωστόσο, από τα μέχρι σήμερα δημοσίως διαθέσιμα στοιχεία δεν προκύπτει με σαφήνεια εάν η μεταγενέστερη πράξη του 2022, με την οποία επανεντάχθηκε το Βουρλάς, έχει προσβληθεί αυτοτελώς στο ΣτΕ.

Με την απόφαση λοιπόν να εκκρεμεί, ο Δήμος Νάξου και Μικρών Κυκλάδων πήρε —ομόφωνα, επαναλαμβάνουμε— την απόφαση για προσφυγή και κατά του νέου χωροταξικού και έχει ήδη ξεκινήσει την προετοιμασία των επόμενων νομικών και ενημερωτικών ενεργειών.

Οι απορίες και τα επιχειρήματα που διατυπώνονται στη Νάξο έχουν συγκεκριμένο περιεχόμενο.

Οι σύγχρονες ανεμογεννήτριες είναι σημαντικά μεγαλύτερες ως προς το ύψος, τη διάμετρο του δρομέα και τις διαστάσεις των επιμέρους εξαρτημάτων τους, γεγονός που διαφοροποιεί ουσιωδώς τις απαιτήσεις μεταφοράς και εγκατάστασης σε σχέση με τις μηχανές προηγούμενων δεκαετιών. Από την άλλη πλευρά, η μεγαλύτερη τεχνολογική κλίμακα συνεπάγεται και μεγαλύτερη ισχύ και δυνατότητα ενεργειακής παραγωγής ανά ανεμογεννήτρια.

“Παρά ταύτα, το ζήτημα δεν είναι πλέον μόνο πόση εγκατεστημένη ισχύ ΑΠΕ διαθέτει η χώρα, αλλά εάν το ηλεκτρικό σύστημα, τα δίκτυα και οι δυνατότητες αποθήκευσης μπορούν να αξιοποιήσουν αποτελεσματικά την παραγωγή τη στιγμή που αυτή πραγματοποιείται. Ήδη υπάρχουν ώρες υψηλής παραγωγής ΑΠΕ κατά τις οποίες απαιτούνται περικοπές, ενώ τις ώρες χαμηλής παραγωγής οι ανάγκες του συστήματος είναι διαφορετικές. Άρα η συζήτηση για νέες εγκαταστάσεις πρέπει να συνδέεται και με τα δίκτυα, την αποθήκευση και τον συνολικό ενεργειακό σχεδιασμό», τονίζει στο NEWS 24/7 πηγή με γνώση του θέματος.

Προς το παρόν επαφές με παράγοντες της Κυβέρνησης δεν υπάρχουν. Πριν την έγκριση του νέου χωροταξικού ο Δήμος Νάξου και Μικρών Κυκλάδων είχε ενημερώσει γραπτώς τους αρμόδιους φορείς. Σύμφωνα με όσα έχουν αναφερθεί στο Δημοτικό Συμβούλιο, σχετική επιστολή είχε αποσταλεί και στο Πρωθυπουργικό Γραφείο χωρίς να υπάρξει απάντηση.

“Ο Πρωθυπουργός μάς απάντησε με την κατάθεση του νέου χωροταξικού”, είχε πει χαριτολογώντας ο Δήμαρχος Νάξου Δημήτρης Λιανός σε συνεδρίαση του Δημοτικού Συμβουλίου.

Και μάλλον άδικο δεν έχει.

Σε ό,τι αφορά νέο επενδυτικό ενδιαφέρον πέραν των ήδη αδειοδοτημένων έργων, μέχρι στιγμής δεν έχει γίνει δημοσίως γνωστή συγκεκριμένη νέα πρόταση για τη Νάξο. Η στάση των τοπικών κοινωνιών σε Νάξο, Άνδρο, Τήνο και άλλα νησιά αποτελεί πάντως μία από τις παραμέτρους μέσα στις οποίες θα εξελιχθεί οποιοσδήποτε νέος σχεδιασμός.

“Θέλουμε να προστατεύσουμε το ανάγλυφο των Κυκλάδων γιατί η φέρουσα ικανότητα των νησιών μας είναι δεδομένη και… εξαντλημένη”, τόνισε στο NEWS 24/7 τοπικός παράγοντας της Νάξου.

Η φράση αυτή συνοψίζει ένα από τα βασικά επιχειρήματα που προβάλλουν οι φορείς που αντιδρούν στον νέο σχεδιασμό: ότι η ενεργειακή χωροθέτηση στις Κυκλάδες δεν μπορεί να εξετάζεται ανεξάρτητα από το τοπίο, τις προστατευόμενες περιοχές, τον τουρισμό, τις υποδομές και τη συνολική φέρουσα ικανότητα κάθε νησιού.