ΧΟΥΘΙ: ΠΟΙΟΙ ΕΙΝΑΙ ΚΑΙ ΤΙ ΘΕΛΟΥΝ;

Τις τελευταίες μέρες η Ερυθρά Θάλασσα βρίσκεται στο επίκεντρο της διεθνούς ειδησεογραφίας. Ο λόγος; Μια σειρά συντονισμένων επιθέσεων με πυραύλους και drones εναντίον ενεργειακών υποδομών της Σαουδικής Αραβίας από την Ανσάρ Αλλάχ -γνωστής ευρύτερα ως κίνημα των Χούθι- έχει μετατρέψει το Στενό Μπαμπ αλ-Μαντέμπ σε ένα από τα πιο επικίνδυνα θαλάσσια περάσματα του πλανήτη.

Με δεδομένη την κατάσταση στην άλλη πλευρά της Αραβικής Χερσονήσου, της πλευράς που «βλέπει» στα Στενά του Ορμούζ, τα εμπόδια στην ροή του διαμετακομιστικού εμπορίου, τη ναυσιπλοΐα και τη μεταφορά πετρελαίου και ενέργειας από την περιοχή του Κόλπου προς την Ευρώπη, τις ΗΠΑ και το δυτικό ημισφαίριο έχουν αυξηθεί κατακόρυφα.

ΠΟΙΟΙ ΕΙΝΑΙ ΟΙ ΧΟΥΘΙ;

Το κίνημα των Χούθι, που αποτελεί θρησκευτική και πολιτική έκφραση του Ζαϊδισμού, παρακλάδι του σιιτικού Ισλάμ, έχει αναπτύξει μια έντονη αντι-αμερικανική, αντι-ισραηλινή ρητορική ήδη από την ίδρυσή του τη δεκαετία του 1990.

Υπό την ηγεσία της οικογένειας αλ-Χούθι, το κίνημα εξελίχθηκε από μια τοπική πολιτοφυλακή σε μια στρατιωτική οργάνωση που δυνάμωνε, διατηρώντας προνομιακές σχέσεις με το καθεστώς του Ιράν.

Την περίοδο της Αραβικής Άνοιξης και των μεγάλων κινητοποιήσεων στη Βόρεια Αφρική και την Αραβική Χερσόνησο, το κίνημα κατέλαβε την πρωτεύουσα Σαναά, εξαναγκάζοντας τη διεθνώς αναγνωρισμένη διοίκηση του Αλί Αμντουλάχ Σάλεχ σε φυγή.

Ο Σάλεχ κυβερνούσε από το 1990 έχοντας εγκαθιδρύσει ένα απολυταρχικό καθεστώς, με τη στήριξη της Σαουδικής Αραβίας. Από το 2004, όταν εντάθηκε η σύγκρουση του Σάλεχ με τους Χούθι, μέχρι και το 2011 που απομακρύνθηκε από την εξουσία, οι Χούθι καλλιεργούσαν ένα φιλολαϊκό προφίλ στην κοινωνία της Υεμένης, διευρύνοντας τη δημοφιλία τους. Η επέκταση της επιρροής τους θορύβησε την αμερικανική και την ισραηλινή ηγεσία που, μαζί με τη Σαουδική Αραβία, ξεκίνησαν βομβαρδισμούς και αεροπορικές επιθέσεις προς τις περιοχές ελέγχου των Χούθι.

Έκτοτε ο πόλεμος μαίνεται με διακυμάνσεις, με τους Χούθι άλλοτε να υποχωρούν και άλλοτε να «απλώνουν» τις στρατιωτικές επιχειρήσεις τους στη νότια Υεμένη, όπου ελέγχεται από τις κυβερνητικές δυνάμεις.

Το 2022 υπογράφηκε εκεχειρία μεταξύ των αντιμαχόμενων πλευρών, η οποία ανατράπηκε τον Οκτώβριο του 2023, μετά την επίθεση της Χαμάς στο Ισραήλ και την έναρξη των ισραηλινών στρατιωτικών επεμβάσεων στην Γάζα.

Οι Χούθι εξαπέλυσαν επιθέσεις με πυραύλους και drones προς την Ερυθρά Θάλασσα, σε πλοία και στόχους ισραηλινών συμφερόντων, εκφράζοντας την αλληλεγγύη τους προς την Παλαιστίνη. ΗΠΑ και Ισραήλ απάντησαν με αεροπορικές επιθέσεις στις περιοχές των Χούθι, χωρίς ωστόσο να καταφέρουν να τους αποδυναμώσουν στρατιωτικά και οργανωτικά.

Ο «ΑΞΟΝΑΣ» ΧΟΥΘΙ – ΤΕΧΕΡΑΝΗ

Πριν λίγες μέρες οι Χούθι έπληξαν το Ριάντ, όπως επίσης και πετρελαϊκές εγκαταστάσεις και στρατιωτικές βάσεις στο νότιο τμήμα της χώρας και κατά μήκος των ακτών της Ερυθράς Θάλασσας, ανοίγοντας ένα νέο κεφάλαιο στον πόλεμο με τη Σαουδική Αραβία.

«Για τους Χούθι, η επανέναρξη των εχθροπραξιών δεν στοχεύει στην κατάληψη εδαφών, αλλά στην αύξηση του κόστους για τη Σαουδική Αραβία, εξυπηρετώντας παράλληλα τα περιφερειακά συμφέροντα της Τεχεράνης», σημειώνει ο Άχμεντ Νάγκι, ερευνητής στο International Crisis Group.

«Οι Χούθι επιχειρούν να αυξήσουν το κόστος της υφιστάμενης κατάστασης για τη Σαουδική Αραβία και τους αντιπάλους τους στην Υεμένη. Δεν μπορούν να αποκλείσουν ουσιαστικά το Μπαμπ αλ-Μαντέμπ, έχουν όμως τη δυνατότητα να καταστήσουν πιο ευάλωτα τα πλοία που συνδέονται με τη Σαουδική Αραβία, να αυξήσουν τα ασφάλιστρα και να ωθήσουν τις εφοπλιστικές εταιρείες να εξετάσουν εναλλακτικά δρομολόγια, αυξάνοντας έτσι το κόστος για όλους τους εμπλεκόμενους».

Η σχέση του Ιράν με τους Χούθι δεν είναι μια σχέση απόλυτης επιρροής και ελέγχου, αλλά μια στρατηγική συμμαχία κοινών συμφερόντων. Εντός των Χούθι υπάρχουν φωνές που επιδιώκουν να δοθεί μεγαλύτερη έμφαση στο εσωτερικό μέτωπο και μια «γραμμή» εστιασμένη περισσότερο στην ανατροπή της διεθνώς αναγνωρισμένης κυβέρνησης της Υεμένης, παρά στη δράση του κινήματος αποκλειστικά ως «δορυφόρου» του Ιράν.

Οι διαφορετικές -αν όχι παράλληλες- προτεραιότητες στο εσωτερικό των Χούθι είναι που τους καθιστούν εξαιρετικά επικίνδυνους.

«Η Τεχεράνη παρέχει τεχνογνωσία, πολεμικά εξαρτήματα και πρόσβαση σε κρίσιμες πληροφορίες, όμως η ηγεσία των Χούθι διατηρεί την επιχειρησιακή της αυτονομία. Επιλέγει τους στόχους της με βάση τις δικές της τοπικές προτεραιότητες και τις ανάγκες πολιτικής επιβίωσης. Αυτή η αυτονομία είναι που καθιστά το κίνημα εξαιρετικά επικίνδυνο, καθώς δεν μπορεί να περιοριστεί απλώς μέσω πιέσεων προς το Ιράν», προσθέτει ο Άχμεντ Νάγκι.

ΤΟ ΕΣΩΤΕΡΙΚΟ ΜΕΤΩΠΟ ΚΑΙ Η ΑΝΘΕΚΤΙΚΟΤΗΤΑ ΤΩΝ ΧΟΥΘΙ

Εντός της Υεμένης, τα αιτήματα των Χούθι παραμένουν σταθερά και εκφράζουν το στόχο για διεθνή αναγνώριση και διαμόρφωση μίνιμουμ κρατικών θεσμών. Απαιτούν από τις αντίπαλες δυνάμεις να επιτρέψουν την απρόσκοπτη διεξαγωγή διεθνών πτήσεων από και προς το αεροδρόμιο της Σαναά, την τακτοποίηση διοικητικών και γραφειοκρατικών θεμάτων, όπως η καταβολή των μισθών των δημοσίων υπαλλήλων στις περιοχές που ελέγχουν τόσο από τα ταμεία του Ριάντ, όσο και από τα έσοδα των πωλήσεων πετρελαίου της Υεμένης.

Ζητούν, επίσης, το διαμοιρασμό των κρατικών εσόδων από τη φορολογία και την άρση των περιορισμών στο λιμάνι της Χοντέιντα στην Ερυθρά Θάλασσα, βασική πύλη εισόδου για την ανθρωπιστική βοήθεια, τα τρόφιμα, τα καύσιμα και τα βασικά αγαθά που προορίζονται για τον πληθυσμό της Υεμένης.

«Κάθε αίτημα επιτελεί μια σημαντική πολιτική λειτουργία. Οι Χούθι επιδιώκουν να αξιοποιήσουν τον έλεγχο που ασκούν στη Σαναά και σε μεγάλο μέρος της βόρειας Υεμένης για να επιτύχουν την αναγνώριση της κυριαρχίας τους, συμπεριλαμβανομένων των αεροπορικών συνδέσεων, του εμπορίου και των εξωτερικών σχέσεων. Το διακύβευμα δεν είναι απλώς αν μπορεί να φτάσει και να ελεγχθεί η ανθρωπιστική βοήθεια στην πρωτεύουσα, αλλά αν οι Χούθι μπορούν να αναπτύξουν δεσμούς με τον έξω κόσμο χωρίς την έγκριση της διεθνώς αναγνωρισμένης κυβέρνησης», υπογραμμίζει ο Άχμεντ Νάγκι.

Στο καθαρά στρατιωτικό σκέλος, οι Χούθι παρουσιάζονται εξαιρετικά ανθεκτικοί, δύσκολο να εξουδετερωθούν από συμβατικές στρατιωτικές δυνάμεις.

«Διαθέτουν σημαντική στρατιωτική εμπειρία, σύγχρονα οπλικά συστήματα και μια δύναμη περίπου 300.000 καλά εκπαιδευμένων, σκληροτράχηλων στρατιωτών, μαζί με υλικοτεχνική και στρατηγική υποστήριξη από το Ιράν. Αυτό τους επιτρέπει να ασκούν σημαντική πολιτική και οικονομική πίεση, χωρίς να χρειάζεται να συγκεντρώνουν τις δυνάμεις τους σε άμεση γειτνίαση με τον αντίπαλο», τονίζει ο Έντουαρ Βασίλι, ειδικός σε θέματα γεωπολιτικής και γεωοικονομίας στη συμβουλευτική εταιρία TRENDS Research & Advisory στο Άμπου Ντάμπι.

«Το κρίσιμο ερώτημα εδώ δεν είναι μόνο αν οι συμβατικές ένοπλες δυνάμεις μπορούν να καταστρέψουν μεμονωμένες θέσεις των Χούθι. Μπορούν. Το ερώτημα είναι αν αυτό τους επιτρέπει να εξαλείψουν την ικανότητα των Χούθι να ανασυντάσσονται, να αναπτύσσουν όπλα και να ασκούν πίεση σε στρατηγικά ζωτικές εμπορικές και ενεργειακές οδούς. Αυτό ακριβώς είναι μακράν πιο δύσκολο».

Ο ΡΟΛΟΣ ΤΩΝ ΗΠΑ

Ο ρόλος των ΗΠΑ στη σύγκρουση Σαουδικής Αραβίας-Χούθι είναι το επόμενο μεγάλο ερώτημα. Μέχρι στιγμής, παρατηρείται αυτοσυγκράτηση της διοίκησης Τραμπ να εμπλάκει στρατιωτικά στο πλευρό της Σαουδικής Αραβίας. Η στάση αναμονής της Ουάσιγκτον δεν εξηγείται απλώς από την αποφυγή μιας περαιτέρω κλιμάκωσης, αλλά συνδέεται άμεσα με τις προσπάθειες του Ριάντ να οικοδομήσει μια αυτόνομη αρχιτεκτονική περιφερειακής ασφάλειας.

«Η σύναψη της Αμυντικής Συμφωνίας της Μέκκας μεταξύ Σαουδικής Αραβίας, Τουρκίας και Πακιστάν απειλεί τον παραδοσιακό ρόλο των ΗΠΑ ως του μοναδικού και απόλυτου εγγυητή ασφάλειας στην περιοχή. Μέσω της απροθυμίας της να παρέμβει άμεσα στρατιωτικά, η Ουάσιγκτον στέλνει το μήνυμα ότι η πλήρης αμυντική αυτονόμηση των κρατών του Κόλπου είναι αβέβαιη και ότι η αμερικανική προστασία παραμένει ο αποφασιστικός παράγοντας για τη σταθερότητά τους», υπογραμμίζει ο Έντουαρ Βασίλι.

Υπάρχει όμως και μία άλλη ανάγνωση σε αυτό το ζήτημα. Η διατήρηση ενός κλίματος έντασης και αστάθειας εξυπηρετεί συγκεκριμένα γεωοικονομικά και βιομηχανικά συμφέροντα των ΗΠΑ στον τομέα των εξοπλισμών.

«Όσο οι χώρες του Κόλπου νιώθουν ευάλωτες, τόσο παραμένει υψηλή η ζήτηση για προηγμένα αμερικανικά οπλικά συστήματα. Αυτό ενισχύει την κυριαρχία των αμερικανικών κολοσσών της αμυντικής βιομηχανίας απέναντι στον ανερχόμενο ανταγωνισμό από άλλες χώρες παραγωγούς. Επίσης, σε καθαρά ενεργειακό επίπεδο, οι ΗΠΑ έχουν αναδειχθεί στον μεγαλύτερο παραγωγό πετρελαίου και κορυφαίο εξαγωγέα υγροποιημένου φυσικού αερίου παγκοσμίως. Εάν οι εξαγωγές από τον Κόλπο περιοριστούν λόγω της κρίσης και των ναυτικών αποκλεισμών, η σχετική βαρύτητα και η αξία των αμερικανικών ενεργειακών εξαγωγών αυξάνονται αναπόφευκτα, καλύπτοντας τα παγκόσμια κενά προσφοράς.

Επιπλέον, καθώς μεγάλο μέρος της ενέργειας του Κόλπου κατευθύνεται στην Ασία και κυρίως στην Κίνα, η αύξηση του κόστους ή η διακοπή αυτών των θαλάσσιων ροών ασκεί ασφυκτική πίεση κόστους πρωτίστως στην κινεζική βιομηχανία, προσφέροντας στην Ουάσιγκτον ένα έμμεσο γεωοικονομικό πλεονέκτημα στον στρατηγικό της ανταγωνισμό με το Πεκίνο», σημειώνει ο Έντουαρ Βασίλι.

Η ΕΠΟΜΕΝΗ ΜΕΡΑ;

Η Υεμένη βρίσκεται ξανά σε πόλεμο. Ένα σενάριο είναι να συνεχιστούν περιορισμένα πλήγματα μεταξύ Σαουδικής Αραβίας και Χούθι, όπως και μεταξύ κυβερνητικών δυνάμεων και Χούθι στην Υεμένη.

Ένα άλλο θα ήταν η κλιμάκωση των συγκρούσεων και μια μεγαλύτερη εμπλοκή των αντιμαχόμενων μερών. Αν, ωστόσο, υπάρχει κάτι σχεδόν βέβαιο, αυτό είναι ότι οι Χούθι και το Ιράν έχουν έναν κοινό στόχο: τη συνέχιση της χρήσης της Υεμένης ως πεδίου προβολής ισχύος και σύγκρουσης, πιέζοντας ΗΠΑ και Σαουδική Αραβία σε αναδίπλωση. Χούθι και Ιράν επιδιώκουν να τελειώσει ο πόλεμος χωρίς υποχωρήσεις, αλλά στη βάση της δικής τους αποκλειστικά ατζέντας.