Σκληρό πόκερ για τη νέα κυβέρνηση στο Ισραήλ – Τα διαφορετικά σχέδια Άιζενκοτ και Λίμπερμαν

Σε μια σύνθετη πολιτική εξίσωση, με αντικρουόμενες στρατηγικές, εύθραυστες συμμαχίες και το ζήτημα της υποχρεωτικής στρατιωτικής θητείας των υπερορθόδοξων Εβραίων στο επίκεντρο, εξελίσσονται οι διαπραγματεύσεις για τον σχηματισμό της επόμενης κυβέρνησης του Ισραήλ.

Παρότι ο Γκάντι Άιζενκοτ έλαβε από τον πρόεδρο Ισαάκ Χέρτσογκ την εντολή σχηματισμού κυβέρνησης, ο Αβίγκντορ Λίμπερμαν προωθεί το δικό του σχέδιο συνεργασίας με τα υπερορθόδοξα κόμματα και φαίνεται διατεθειμένος να κάνει τα πάντα για να αποκλείσει το ενδεχόμενο μιας κυβέρνησης μειοψηφίας, με τη στήριξη της Ενωμένης Αραβικής Λίστας και την αποχή της Κοινής Λίστας από την ψηφοφορία.

Ο Λίμπερμαν αποφασισμένος για κυβέρνηση με τους υπερορθόδοξους

Ο Αβίγκντορ Λίμπερμαν, επικεφαλής του κόμματος Yisrael Beiteinu («Το Ισραήλ είναι το Σπίτι μας»), συναντήθηκε το βράδυ του Σαββάτου (7/11) με περίπου 20 κορυφαίους επιχειρηματίες του Ισραήλ, οι περισσότεροι από τους οποίους διατηρούν στενότερες σχέσεις με τους πολιτικούς του συμμάχους, Γκάντι Άιζενκοτ και Ναφτάλι Μπένετ.

Το ίδιο βράδυ, ο πρόεδρος του Ισραήλ, Ισαάκ Χέρτσογκ, ανακοίνωσε ότι ο Γκάντι Άιζενκοτ, επικεφαλής του κόμματος Yashar, θα είναι ο πρώτος που θα λάβει την εντολή σχηματισμού της επόμενης κυβέρνησης της χώρας.

Ο Λίμπερμαν ανέφερε σε πρόσωπα του στενού του περιβάλλοντος ότι η συνάντηση είχε στόχο να στείλει ένα καθησυχαστικό μήνυμα στους έμπιστους συνεργάτες του Άιζενκοτ, ότι «όλα θα πάνε καλά». Ωστόσο, όπως επισημαίνει η Haaretz, παραμένει ασαφές αν το μήνυμα είχε το επιδιωκόμενο αποτέλεσμα.

Απευθυνόμενος στους παρευρισκόμενους, ο Λίμπερμαν επανέλαβε όσα δηλώνει δημοσίως τις τελευταίες ημέρες: ότι είναι πιο αποφασισμένος από ποτέ να σχηματίσει κυβέρνηση με τη συμμετοχή των υπερορθόδοξων κομμάτων, πεπεισμένος ότι διαθέτει τον απαιτούμενο αριθμό εδρών και ότι η συμφωνία θεωρείται σχεδόν δεδομένη.

Σύμφωνα με την εκτίμηση του Λίμπερμαν, το κόμμα Ενωμένος Ιουδαϊσμός της Τορά (United Torah Judaism), που εκπροσωπεί την κοινότητα των Ασκεναζί υπερορθόδοξων Εβραίων, έχει ήδη συμφωνήσει να συμμετάσχει, ενώ το Σας (Shas), που εκπροσωπεί την κοινότητα των Σεφαραδιτών υπερορθόδοξων Εβραίων, δεν θα έχει άλλη επιλογή από το να ακολουθήσει.

Ο Λίμπερμαν προέβλεψε ότι ο σχηματισμός της κυβέρνησης θα προχωρήσει, εφόσον οι πολιτικοί του σύμμαχοι δεν υπονομεύσουν την προσπάθεια.

Ο Ενωμένος Ιουδαϊσμός της Τορά είναι μια συμμαχία δύο παρατάξεων: της μη χασιδικής Degel HaTorah και της χασιδικής Agudat Yisrael, οι οποίες συμμετέχουν στις εκλογές με κοινό ψηφοδέλτιο, αλλά διατηρούν ξεχωριστές κομματικές δομές και ηγεσίες.

Κατά τις διαβουλεύσεις με τον πρόεδρο του Ισραήλ την περασμένη εβδομάδα, το κόμμα αρνήθηκε την Πέμπτη να προτείνει κάποιον υποψήφιο για τον σχηματισμό της επόμενης κυβέρνησης, δηλώνοντας ότι δεν έχει δεσμευτεί να στηρίξει κανένα από τα δύο πολιτικά στρατόπεδα.

Με επτά έδρες στην επόμενη Κνεσέτ, το ισραηλινό κοινοβούλιο, θα είναι το μεγαλύτερο υπερορθόδοξο κόμμα.

Ο Λίμπερμαν εκτιμά ότι ο ραβίνος Ντοβ Λάντο, πνευματικός ηγέτης της παράταξης Degel HaTorah, είναι ιδιαίτερα εξοργισμένος με τον πρωθυπουργό Μπενιαμίν Νετανιάχου, επειδή δεν τήρησε τις υποσχέσεις που είχε δώσει στις προηγούμενες εκλογές, κάτι που ο Λάντο θεωρεί προδοσία.

Ο Λίμπερμαν ελπίζει να αξιοποιήσει αυτή τη δυσαρέσκεια προκειμένου να εξασφαλίσει τη στήριξη του Ενωμένου Ιουδαϊσμού της Τορά στην κυβέρνηση που επιδιώκει να σχηματίσει.

Σε κύριο άρθρο που δημοσιεύθηκε το πρωί της Κυριακής στην εφημερίδα Yated Ne’eman, η οποία πρόσκειται στην παράταξη Degel HaTorah, αναφέρεται:

«Κάτι έχει αλλάξει στη δημόσια ζωή του Ισραήλ. Η Δεξιά έχει χάσει την εξουσία και δεν έχει κανέναν τρόπο να την ανακτήσει. Δεν μας ενδιαφέρει η εξουσία, ούτε από τα δεξιά ούτε από τα αριστερά. Δεν αποτελούμε μέρος της ισραηλινής κυβέρνησης σε καμία περίπτωση. Θέλουμε μόνο ένα πράγμα: να διασφαλίσουμε τη συνέχιση της λειτουργίας των ιερών θρησκευτικών σχολών (yeshivas) και των κέντρων μελέτης της Τορά για έγγαμους μελετητές (kollels).

Για τον σκοπό αυτό, βρισκόμαστε σε διάλογο με ανθρώπους των οποίων οι θέσεις είναι εντελώς αντίθετες με τους δικούς μας στόχους, επειδή αυτή τη στιγμή βρίσκονται στην εξουσία και ενδέχεται να μπορούν να μας προσφέρουν κάποιο όφελος».

Όσον αφορά το Σας, το δεύτερο μεγαλύτερο υπερορθόδοξο κόμμα στην επόμενη Κνεσέτ, ο Λίμπερμαν εκτιμά ότι θα ακολουθήσει το παράδειγμα του Ενωμένου Ιουδαϊσμού της Τορά. Και αυτό παρά το γεγονός ότι το κόμμα, σε ανακοίνωσή του το Σαββατοκύριακο, απέρριψε ως «εντελώς ψευδείς ειδήσεις» τα δημοσιεύματα σύμφωνα με τα οποία επρόκειτο να συμμετάσχει σε κυβέρνηση υπό τον Άιζενκοτ.

Σύμφωνα με συνεργάτες του Λίμπερμαν που επικαλείται η Haaretz, ο ίδιος είναι πεπεισμένος ότι το Σας έχει ήδη χάσει τους ψηφοφόρους του που παραμένουν πιστοί στον Νετανιάχου, με αποτέλεσμα να περιοριστεί στις έξι έδρες στην Κνεσέτ. Κατά συνέπεια, όπως υποστηρίζουν, το κόμμα δεν θα έχει ούτε άλλη επιλογή ούτε κάποιον λόγο να μη συμμετάσχει στην κυβέρνηση.

Ένα ζήτημα που ο Λίμπερμαν αποφεύγει επιμελώς να θίξει είναι το ποιος θα ηγηθεί της κυβέρνησης που προσπαθεί να σχηματίσει. Κατά τη συνάντησή του με τους επιχειρηματίες, επανέλαβε μια θέση που είχε διατυπώσει για πρώτη φορά λίγες ημέρες νωρίτερα, αποκλείοντας κάθε ενδεχόμενο συμφωνίας για εναλλαγή προσώπων στην πρωθυπουργία.

Πολλοί ερμηνεύουν αυτή τη στάση ως προσπάθεια του Λίμπερμαν να αποκλείσει μια συμφωνία εναλλαγής στην πρωθυπουργία και να διασφαλίσει ότι ο ίδιος –και μόνο ο ίδιος– θα γίνει πρωθυπουργός. Ωστόσο, ο Λίμπερμαν δεν έχει φτάσει στο σημείο να το δηλώσει ρητά, ούτε έχει διατυπώσει τέτοια απαίτηση ακόμη και στους συνεργάτες του.

Τουλάχιστον εκ πρώτης όψεως, αφήνει ανοιχτό το ενδεχόμενο διαπραγματεύσεων προκειμένου να αναλάβει ο Άιζενκοτ την ηγεσία μιας τέτοιας κυβέρνησης.

Σε ανάρτησή του την Κυριακή, ο Λίμπερμαν φάνηκε να αφήνει ανοιχτό αυτό το ενδεχόμενο:

«Δεν ενεργώ με γνώμονα την προσωπική φιλοδοξία να γίνω πρωθυπουργός με οποιοδήποτε κόστος. Πάντα τόνιζα ότι, για μένα, είναι μια επιλογή, όχι μια εμμονή. Από το 2019, έχω δεχθεί αμέτρητες δελεαστικές προτάσεις από την άλλη πλευρά. Δεν επιδίδομαι σε πολιτικούς ελιγμούς και δεν προσπαθώ να υπονομεύσω κανέναν».

Ωστόσο, κατά τη συνάντηση του Σαββάτου, ο Λίμπερμαν επανέλαβε την απειλή του: Εάν ο Άιζενκοτ παρουσιάσει αυτή την εβδομάδα στην Κνεσέτ μια κυβέρνηση μειοψηφίας, με τη στήριξη της Ενωμένης Αραβικής Λίστας και την αποχή της Κοινής Λίστας από την ψηφοφορία, ο Λίμπερμαν δεν πρόκειται ούτε να απόσχει ούτε να απουσιάσει από την ψηφοφορία. Θα καταψηφίσει την κυβέρνηση, οδηγώντας την στην πτώση.

Η στάση του Λίμπερμαν αποτελεί σημαντικό εμπόδιο στις προσπάθειες του Άιζενκοτ να σχηματίσει γρήγορα νέα κυβέρνηση, με τη στήριξη της Ενωμένης Αραβικής Λίστας και την αποχή της Κοινής Λίστας.

Το σχέδιο Άιζενκοτ για συγκρότηση κυβέρνησης

Το Σαββατοκύριακο, ο Άιζενκοτ παρουσίασε ένα σχέδιο για τον σχηματισμό αυτού που ο ίδιος αποκάλεσε «κυβέρνηση εθνικής ανάγκης». Όπως δήλωσε, στόχος του είναι «να ορκιστεί κυβέρνηση το συντομότερο δυνατόν, με βάση τα τέσσερα σιωνιστικά κόμματα της αλλαγής και της μεταρρύθμισης, στην οποία θα μπορούν να συμμετάσχουν, άμεσα ή σταδιακά, οποιοδήποτε κόμμα ή μέλος της Κνεσέτ συμφωνεί με τις τέσσερις θεμελιώδεις αρχές».

Στις αρχές αυτές περιλαμβάνονται η αναγνώριση του Ισραήλ ως εβραϊκού και δημοκρατικού κράτους και η αναγνώριση της Χαμάς ως τρομοκρατικής οργάνωσης.

Οι συνεργάτες του Άιζενκοτ είναι πεπεισμένοι ότι, όταν έρθει η κατάλληλη στιγμή, θα μπορέσουν να εξασφαλίσουν τη συμφωνία του προέδρου της Ενωμένης Αραβικής Λίστας, Μανσούρ Αμπάς, με αυτές τις αρχές. Σύμφωνα με τους ίδιους, αυτός είναι ο λόγος για τον οποίο ο Αμπάς απέφυγε να δώσει οριστική απάντηση κατά τις διαβουλεύσεις του στην προεδρική κατοικία, όταν ρωτήθηκε εάν θα καταδίκαζε ρητά τη Χαμάς ως τρομοκρατική οργάνωση.

Βάσει αυτού του σεναρίου, και υπό την προϋπόθεση ότι ο Λίμπερμαν θα συμφωνήσει, ο Άιζενκοτ θα παρουσίαζε στην Κνεσέτ μια κυβέρνηση με τη στήριξη 56 βουλευτών: 48 από τα κόμματα με εβραϊκή ηγεσία και οκτώ από την Ενωμένη Αραβική Λίστα.

Για να εξασφαλίσει την έγκρισή της στην ψηφοφορία, η κυβέρνηση θα χρειαζόταν την αποχή τουλάχιστον ενός ακόμη κόμματος — είτε του Ενωμένου Ιουδαϊσμού της Τορά είτε της Κοινής Λίστας.

Το μπλοκ των 48 εδρών του Άιζενκοτ περιλαμβάνει 21 έδρες του κόμματός του, Yashar, 12 του κόμματος Together του Ναφτάλι Μπένετ, οκτώ των Δημοκρατικών του Γιαΐρ Γκολάν και επτά του Yisrael Beiteinu του Αβίγκντορ Λίμπερμαν.

Παρότι θεωρείται σχεδόν βέβαιο ότι η Κοινή Λίστα θα απόσχει από την ψηφοφορία, ο Άιζενκοτ θα προτιμούσε τα υπερορθόδοξα κόμματα να στηρίξουν την κυβέρνησή του χωρίς να συμμετάσχουν στον κυβερνητικό συνασπισμό, επιλέγοντας την αποχή — μια λύση που θεωρεί την πιο βολική για όλες τις εμπλεκόμενες πλευρές.

Σύμφωνα με την εκτίμηση του Άιζενκοτ, οποιοσδήποτε νόμος που θα καθιστούσε υποχρεωτική τη στρατιωτική θητεία των υπερορθόδοξων ανδρών και θα ήταν αποδεκτός από τα κόμματα των Χαρεντί θα ακυρωνόταν από το Ανώτατο Δικαστήριο του Ισραήλ. Το δικαστήριο είναι πιθανό να υποχρεώσει τον επόμενο κυβερνητικό συνασπισμό να ψηφίσει νομοθεσία την οποία τα υπερορθόδοξα κόμματα θα δυσκολεύονταν να αποδεχθούν.

Οι πολιτικές ισορροπίες θα είναι εντελώς διαφορετικές ανάλογα με το αν τα υπερορθόδοξα κόμματα συμμετέχουν ή όχι στην κυβέρνηση. Το μόνο νομοσχέδιο για την υποχρεωτική στράτευση που θα μπορούσε να εγκριθεί θα ήταν εκείνο στο οποίο θα αντιτασσόταν ο Ενωμένος Ιουδαϊσμός της Τορά.

Ωστόσο, το κόμμα δεν θα μπορούσε να συγκεντρώσει τις 61 ψήφους που απαιτούνται για να ανατρέψει μια κυβέρνηση στην οποία δεν θα συμμετείχε ως κανονικός εταίρος του κυβερνητικού συνασπισμού.

Τα αδιέξοδα

Ο Άιζενκοτ και ο Λίμπερμαν προσπαθούν αμφότεροι να παρουσιάσουν τις αντίστοιχες προσπάθειές τους για σχηματισμό κυβέρνησης ως συμπληρωματικές και όχι ανταγωνιστικές. Η συνάντησή τους, που αναμένεται να πραγματοποιηθεί τη Δευτέρα, έχει στόχο να στείλει ακριβώς αυτό το μήνυμα. Ωστόσο, και οι δύο αντιλαμβάνονται ότι οι διαπραγματευτικές στρατηγικές τους θα είναι δύσκολο να συμβιβαστούν.

Οι δηλώσεις του Άιζενκοτ, μετά την παραλαβή της εντολής σχηματισμού κυβέρνησης από τον πρόεδρο την Κυριακή, αποτέλεσαν σαφή ένδειξη των εντάσεων μεταξύ τους.

Ο Άιζενκοτ προειδοποίησε ότι «όποιος επιχειρήσει να υπονομεύσει τον σχηματισμό κυβέρνησης για προσωπικούς και όχι ουσιαστικούς λόγους, θα μείνει στην ιστορία ως εκείνος που απέτυχε να σώσει το Ισραήλ σε μια περίοδο έκτακτης ανάγκης».

Κανένα από τα δύο υποθετικά κυβερνητικά σχήματα –ούτε εκείνο του Άιζενκοτ ούτε εκείνο του Λίμπερμαν– δεν λαμβάνει πλήρως υπόψη τη θέση του Ναφτάλι Μπένετ.

Η πρόταση του Άιζενκοτ θα απαιτούσε έναν συμβιβασμό σχετικά με τον ρόλο των αραβικών κομμάτων, ενώ εκείνη του Λίμπερμαν θα απαιτούσε συμβιβασμό στο ζήτημα της υποχρεωτικής στρατιωτικής θητείας – δύο θέματα για τα οποία ο Μπένετ έχει διατυπώσει σαφείς θέσεις.

Συνεργάτες του Μπένετ παραδέχονται ότι ο ίδιος έχει κρατήσει χαμηλό προφίλ τις τελευταίες ημέρες, καθώς τα περιθώρια επιλογών του έχουν περιοριστεί σημαντικά.

Υπό τον φόβο μιας νέας προσφυγής στις κάλπες, ο Μπένετ και οι πολιτικοί του σύμμαχοι αντιλαμβάνονται ότι ενδέχεται να μην έχουν άλλη επιλογή από το να εγκαταλείψουν τις προεκλογικές τους δεσμεύσεις.

Προς το παρόν, ο Μπένετ διατηρεί χαμηλούς τόνους και περιμένει είτε τον Λίμπερμαν είτε τον Άιζενκοτ να κάνει την πρώτη κίνηση.

Ο Μπένετ αντιλαμβάνεται ότι, προς το παρόν, ούτε ο Λίμπερμαν ούτε ο Άιζενκοτ έχουν εξασφαλίσει τον σχηματισμό κυβέρνησης. Εάν και όταν κάποιο από τα δύο στρατόπεδα καταφέρει να συγκροτήσει κυβερνητικό σχήμα, το δίλημμα του Μπένετ θα γίνει πιο επιτακτικό.

Πάνω απ’ όλα, όλοι στο στρατόπεδο του Άιζενκοτ θυμούνται πώς σχηματίστηκε η κυβέρνηση Μπένετ-Λαπίντ το 2021. Ο καθοριστικός παράγοντας που διευκόλυνε τον σχηματισμό της ήταν, φυσικά, ο Μπενιαμίν Νετανιάχου.

Μέσω των διαπραγματεύσεών του με τον Μανσούρ Αμπάς, οι οποίες διακόπηκαν υπό την πίεση του Μπεζαλέλ Σμότριτς, ο Νετανιάχου συνέβαλε στο να καταστεί πολιτικά αποδεκτό το ενδεχόμενο σχηματισμού κυβέρνησης με τη συμμετοχή του επικεφαλής της Ενωμένης Αραβικής Λίστας.

Στο στρατόπεδο του Άιζενκοτ έχουν ήδη αντιληφθεί ότι ο επόμενος «Μανσούρ Αμπάς» θα είναι ο νόμος για την υποχρεωτική στράτευση. Μόλις ο Λίμπερμαν υπαναχωρήσει από τις δεσμεύσεις του και υποχωρήσει μπροστά στις απαιτήσεις των υπερορθόδοξων Εβραίων (Χαρεντί), το στρατόπεδο του Νετανιάχου δεν θα χρειάζεται πλέον να αντιμετωπίζει απείθαρχους βουλευτές που, υπό την πίεση της κοινής γνώμης, αρνούνται να ψηφίσουν ένα νομοσχέδιο που θα επιτρέπει την αποφυγή της στράτευσης.

Ένα πράγμα είναι σαφές: εάν, έπειτα από όλα αυτά, ο Νετανιάχου καταφέρει με κάποιον τρόπο να σχηματίσει κυβέρνηση, τίποτα δεν θα σταθεί εμπόδιο στην ψήφιση ενός νόμου που θα επιτρέπει στους υπερορθόδοξους Εβραίους να αποφεύγουν την υποχρεωτική στρατιωτική θητεία.