Γιατί η έξωση της 87χρονης στην Ισπανία μάς αφορά περισσότερο απ’ όσο νομίζετε

Οι εικόνες μιας ηλικιωμένης γυναίκας, η οποία απομακρυνόταν από το σπίτι της πάνω σε φορείο, έπειτα από επτά δεκαετίες ζωής εκεί, περικυκλωμένη από διαδηλωτές και αστυνομικούς, προκάλεσαν οργή σε ολόκληρη την Ισπανία.

Λίγες ώρες αργότερα, χιλιάδες άνθρωποι βγήκαν στους δρόμους. Στη Μαδρίτη, περίπου 10.000 πολίτες συγκεντρώθηκαν την Τετάρτη κρατώντας πανό με συνθήματα όπως «Ντροπή» και «Έξω τα funds-γύπες», διαμαρτυρόμενοι για την έξωση της Μαρικάρμεν Αμπασκάλ.

Από τον βορρά έως τον νότο της χώρας, πολίτες κατέκλυσαν πλατείες ζητώντας μια συνολική αντιμετώπιση της στεγαστικής κρίσης.

Και αυτή η δυναμική κινητοποίηση και η ανταπόκριση του κόσμου “από τα κάτω” δημιουργεί ένα πολύ ενδιαφέρον προηγούμενο.

Η 87χρονη γυναίκα, η οποία έχει αναπηρία, αναγκάστηκε να εγκαταλείψει το σπίτι της καθώς δεν μπορούσε να ανταποκριθεί στην αύξηση του ενοικίου κατά 230% που ζήτησε το επενδυτικό ταμείο το οποίο είχε αγοράσει το διαμέρισμα.

«Αυτή η έξωση είναι το καναρίνι στο ανθρακωρυχείο», δήλωσε η πολιτική επιστήμονας Κριστίνα Μόνχε στον Guardian. «Έχει γίνει σύμβολο, η κορυφή του παγόβουνου στο ζήτημα της κατοικίας».

Γιατί η υπόθεση αφορά και την Ελλάδα

Η ιστορία της Μαρικάρμεν δεν είναι μόνο μια ισπανική υπόθεση. Αγγίζει έναν ευρύτερο ευρωπαϊκό προβληματισμό: ποιος μπορεί να έχει πρόσβαση σε μια ασφαλή και οικονομικά προσιτή κατοικία σε μια αγορά όπου οι τιμές αυξάνονται ταχύτερα από τα εισοδήματα. 

Η Ελλάδα, όπως όλες και όλοι το βιώνουμε, βρίσκεται αντιμέτωπη με αντίστοιχες πιέσεις.

Τα τελευταία χρόνια τα ενοίκια έχουν αυξηθεί σημαντικά, ειδικά στα μεγάλα αστικά κέντρα. Ιδιαίτερα η Αθήνα αντιμετωπίζει έντονη πίεση από τη βραχυχρόνια μίσθωση, με αποτέλεσμα οι νέοι και οι νέες και τα χαμηλότερα εισοδήματα να δυσκολεύονται όλο και περισσότερο να νοικιάσουν κατοικία και δεν συζητάμε καν το να την αγοράσουν.

Και ας μην αναφέρουμε πως η κοινωνική κατοικία παραμένει περιορισμένη σε σχέση με άλλες ευρωπαϊκές χώρες.

Όπως στην Ισπανία, έτσι και στην Ελλάδα η συζήτηση δεν αφορά μόνο τις τιμές, αλλά και τον ρόλο των επενδυτικών κεφαλαίων, των μεγάλων ιδιοκτητών και των δημόσιων πολιτικών στη διαμόρφωση της αγοράς.

Η εξάπλωση της βραχυχρόνιας μίσθωσης, ιδιαίτερα στα κεντρικά διαμερίσματα της Αθήνας, έχει περιορίσει τον αριθμό των διαθέσιμων κατοικιών για μακροχρόνια ενοικίαση, σύμφωνα με αναλύσεις της αγοράς.

Παράλληλα, τα προγράμματα Golden Visa, που επιτρέπουν τη χορήγηση άδειας διαμονής σε πολίτες τρίτων χωρών μέσω επενδύσεων σε ακίνητα, έχουν αποτελέσει αντικείμενο συζήτησης για την επίδρασή τους στις τιμές, ειδικά σε περιοχές με αυξημένη ζήτηση.

Η έξωση της 87χρονης έγινε σύμβολο στην Ισπανία επειδή συμπύκνωσε έναν φόβο που εξαπλώνεται σε πολλές ευρωπαϊκές κοινωνίες: ότι η κατοικία, από βασικό δικαίωμα, μετατρέπεται όλο και περισσότερο σε επενδυτικό προϊόν.

Οι πλειστηριασμοί και το ζήτημα της προστασίας της κατοικίας

Ένα ακόμη σημείο που συνδέει την ελληνική πραγματικότητα με την ισπανική είναι το ζήτημα των εξώσεων και των πλειστηριασμών.

Μετά την οικονομική κρίση, η Ελλάδα κατάργησε σταδιακά το παλαιότερο πλαίσιο οριζόντιας προστασίας της πρώτης κατοικίας και υιοθέτησε νέο σύστημα ρύθμισης οφειλών και αντιμετώπισης του ιδιωτικού χρέους. 

Τα τελευταία χρόνια, οι πλειστηριασμοί ακινήτων έχουν βρεθεί συχνά στο επίκεντρο κοινωνικών αντιδράσεων, ιδιαίτερα όταν αφορούν ευάλωτα νοικοκυριά.

Κόστος στέγασης στην Ελλάδα

Σύμφωνα με στοιχεία της Eurostat για το 2025, περισσότεροι από το 1/4 των Ελλήνων (26,4%), δαπανά περισσότερο από το 40% του εισοδήματος του για να τα βγάλει πέρα με το κόστος στέγασης. Πουθενά στην Ευρώπη, και όχι μόνο στην Ευρωζώνη, το ποσοστό δεν είναι υψηλότερο. Λίγο πίσω από την Ελλάδα με ποσοστό 23,4% έρχεται η Δανία.

Η πίεση είναι ακόμη μεγαλύτερη για τους ενοικιαστές, καθώς περισσότεροι από τους μισούς αντιμετωπίζουν υπερβολική στεγαστική επιβάρυνση, δηλαδή δαπανούν πάνω από το 40% του εισοδήματός τους για κατοικία, σύμφωνα με τα στοιχεία της Eurostat (EU-SILC).

Ενοίκια συν 80% σε μία δεκαετία στην Ισπανία

Η εφημερίδα El País σημείωσε σε editorial της ότι η υπόθεση αποκάλυψε μια αγορά κατοικίας που έχει απομακρυνθεί πλήρως από τα εισοδήματα των Ισπανών.

Τα στοιχεία δείχνουν ότι μέσα σε μία δεκαετία τα ενοίκια αυξήθηκαν κατά 80% αλλά και οι τιμές των κατοικιών αυξήθηκαν κατά 63%.

«Ο νόμος εφαρμόστηκε και η αγορά λειτούργησε. Όμως πρόκειται για τον νόμο της ζούγκλας σε μια κατεστραμμένη αγορά και αποτελεί αποτυχία», ανέφερε η ισπανική εφημερίδα.

25.000 άνθρωποι στους δρόμους της Μαδρίτης

Το Σάββατο, περίπου 25.000 άνθρωποι, σύμφωνα με κυβερνητικά στοιχεία, διαδήλωσαν στη Μαδρίτη χτυπώντας κλειδιά και ζητώντας μέτρα για τον περιορισμό του κόστους στέγασης και δυσκολότερες εξώσεις.

Μετά το τέλος της πορείας, εκατοντάδες πολίτες πέρασαν το βράδυ στην κεντρική πλατεία Πουέρτα ντελ Σολ της Μαδρίτης με κεντρικό σύνθημα αναφωνώντας ότι δεν αντέχουν άλλο και ότι «είτε θα πέσει η αισχροκέρδεια, είτε η κυβέρνηση».

Οι συγκεντρωμένοι έστησαν περίπου εκατό σκηνές μετά το κάλεσμα της Ένωσης Ενοικιαστών της Μαδρίτης, που οργάνωσε την πρωτοβουλία.

«Αποφασίσαμε να κατασκηνώσουμε στην Πουέρτα ντε Σολ για να απαιτήσουμε πραγματικά μέτρα προστασίας της στέγασης. Δεν μπορούμε πλέον να ανεχθούμε αυτό το κράτος-κερδοσκόπο που μας εκμεταλλεύεται και μας αναγκάζει να φύγουμε από τις γειτονιές μας. Κάθε βοήθεια είναι ευπρόσδεκτη. Αν δεν μπορείτε να έρθετε να κατασκηνώσετε, μπορείτε να φέρετε υπνόσακους, στρώματα, φαγητό ή νερό», έγραψε στα μέσα κοινωνικής δικτύωσης η Ένωση.

Η υπόθεση της Μαρικάρμεν προκάλεσε έντονη αίσθηση «αδυναμίας» στους πολίτες, σύμφωνα με τη Μόνχε, καθώς η στεγαστική κρίση θυμίζει την περίοδο των Indignados (15-M), του μεγάλου κινήματος κατά της λιτότητας και της διαφθοράς που είχε αναδιαμορφώσει την ισπανική πολιτική σκηνή.

«Δεκαπέντε χρόνια αργότερα, η κατοικία παραμένει η μεγαλύτερη ανησυχία των Ισπανών. Και συνεχίζονται καθημερινά οι εξώσεις, περίπου 25.000 τον χρόνο», ανέφερε.