Μόλις 5 λοιμώξεις προκαλούν 2 εκατομμύρια κρούσματα καρκίνου ετησίως

Ο καρκίνος συχνά αντιμετωπίζεται ως μια αναπόφευκτη συνέπεια της σύγχρονης ζωής, όμως πολλοί από τους παράγοντες που αυξάνουν τον κίνδυνο εμφάνισής του μπορούν να προληφθούν.

Όταν γίνεται λόγος για την πρόληψη του καρκίνου, η συζήτηση συνήθως επικεντρώνεται σε παράγοντες του τρόπου ζωής, όπως το κάπνισμα, η κατανάλωση αλκοόλ και η σωματική άσκηση. Ωστόσο, νέα μελέτη ομάδας επιδημιολόγων του καρκίνου, που δημοσιεύθηκε στο επιστημονικό περιοδικό The Lancet Oncology, αναδεικνύει τον σημαντικό ρόλο που διαδραματίζουν οι λοιμώξεις στην εμφάνιση της νόσου.

Με βάση παγκόσμια δεδομένα, οι λοιμώξεις συνδέθηκαν με το 12% όλων των νέων περιστατικών καρκίνου που διαγνώστηκαν το 2024, δηλαδή με περίπου 2,3 εκατομμύρια περιπτώσεις.

Πέντε βασικοί παθογόνοι οργανισμοί ευθύνονται σχεδόν για το σύνολο αυτών των καρκίνων που σχετίζονται με λοιμώξεις.

Το βακτήριο του στομάχου που συνδέεται με εκατοντάδες χιλιάδες καρκίνους

Ο συχνότερος παράγοντας είναι το βακτήριο του στομάχου ελικοβακτηρίδιο του πυλωρού (H. pylori), το οποίο συνδέεται με περίπου 4% όλων των νέων περιστατικών καρκίνου το 2024, δηλαδή με περίπου 760.000 περιπτώσεις.

Το H. pylori είναι ένα ιδιαίτερα διαδεδομένο βακτήριο. Εκτιμάται ότι περίπου ένας στους δύο ανθρώπους παγκοσμίως έχει μολυνθεί από αυτό. Στους περισσότερους ανθρώπους η λοίμωξη δεν προκαλεί συμπτώματα, όμως ορισμένα στελέχη του βακτηρίου μπορούν να οδηγήσουν σε γαστρικά έλκη και, σε βάθος χρόνου, σε καρκίνο του στομάχου.

Ο ιός των ανθρωπίνων θηλωμάτων (HPV) συνδέθηκε επίσης με περίπου 4% των νέων περιστατικών καρκίνου το 2024, δηλαδή με περίπου 750.000 περιπτώσεις.

Ακολουθούν ο ιός της ηπατίτιδας Β (HBV), ο οποίος σχετίζεται με το 2% των νέων περιστατικών, ο ιός Epstein-Barr (EBV) με περίπου 1%, και ο ιός της ηπατίτιδας C (HCV) με λιγότερο από 1%.

Ο EBV αποτελεί σχετικά νέα προσθήκη στη συγκεκριμένη λίστα, καθώς τα τελευταία χρόνια έχουν ενισχυθεί σημαντικά τα επιστημονικά στοιχεία που αποδεικνύουν τη σύνδεσή του με την ανάπτυξη ορισμένων μορφών καρκίνου.

Η πρόληψη των λοιμώξεων μπορεί να μειώσει τον κίνδυνο καρκίνου

Παρότι η ιδέα ότι λοιμώξεις, οι οποίες μπορούν ήδη να προκαλέσουν σοβαρές ασθένειες, ενδέχεται να οδηγήσουν και σε καρκίνο είναι ανησυχητική, οι ερευνητές επισημαίνουν ότι τα ευρήματα δημιουργούν σημαντικές δυνατότητες πρόληψης.

«Οι επικαιροποιημένες εκτιμήσεις μας υπογραμμίζουν τη συνεχιζόμενη σημασία του ελέγχου των λοιμώξεων στις παγκόσμιες στρατηγικές πρόληψης του καρκίνου», αναφέρει η επικεφαλής της μελέτης Χάριετ Ράμγκεϊ μαζί με τους συνεργάτες της.

Πολλοί από τους λοιμογόνους παράγοντες που προκαλούν καρκίνο μπορούν να αντιμετωπιστούν μέσω υπαρχουσών ή υπό ανάπτυξη παρεμβάσεων, όπως τα εμβόλια, η έγκαιρη διάγνωση, οι θεραπείες και οι ασφαλέστερες ιατρικές πρακτικές.

Για αρκετές από αυτές τις λοιμώξεις, ωστόσο, το βασικό ζήτημα παραμένει η πρόσβαση των πληθυσμών στα διαθέσιμα εργαλεία δημόσιας υγείας.

Παρά την πρόοδο στους εμβολιασμούς και στους προληπτικούς ελέγχους, οι καρκίνοι που σχετίζονται με λοιμώξεις εξακολουθούν να αποτελούν σημαντική παγκόσμια πρόκληση, ιδιαίτερα στις χώρες χαμηλού και μεσαίου εισοδήματος.

Το μεγαλύτερο βάρος στις χώρες χαμηλού και μεσαίου εισοδήματος

Περίπου τα τρία τέταρτα των καρκίνων που συνδέονται με λοιμώξεις καταγράφηκαν σε χώρες χαμηλού και μεσαίου εισοδήματος, κυρίως στην ανατολική Ασία, την υποσαχάρια Αφρική και τη νοτιοανατολική Ασία.

Η ανατολική Ασία κατέγραψε το μεγαλύτερο ποσοστό των περιστατικών το 2024, αντιπροσωπεύοντας το 42% του παγκόσμιου συνόλου. Οι λοιμώξεις που συνδέθηκαν περισσότερο με αυτά τα περιστατικά ήταν το H. pylori και ο HBV.

Η αύξηση των εμβολιασμών κατά του HPV —ιδιαίτερα στους άνδρες, οι οποίοι συχνά δεν αποτελούν βασική ομάδα-στόχο των προγραμμάτων εμβολιασμού— αλλά και κατά της ηπατίτιδας Β θα μπορούσε να συμβάλει σημαντικά στη μείωση των παγκόσμιων ποσοστών καρκίνου.

Για το H. pylori, ωστόσο, η αντιμετώπιση είναι πιο σύνθετη.

«Μέχρι σήμερα έχει σημειωθεί περιορισμένη πρόοδος στην ανάπτυξη εμβολίου κατά του H. pylori ή ιδιαίτερα αποτελεσματικών θεραπειών που θα μπορούσαν να περιορίσουν την άσκοπη έκθεση σε αντιβιοτικά και να έχουν σημαντικό αντίκτυπο στον έλεγχο του καρκίνου του στομάχου παγκοσμίως», σημειώνουν οι ερευνητές.

Παράλληλα, δεν υπάρχει ακόμη εμβόλιο ή άλλη αποτελεσματική μέθοδος πρόληψης της εξάπλωσης του EBV, ο οποίος προσβάλλει περίπου το 95% των ενηλίκων, αν και βρίσκονται σε εξέλιξη αρκετές κλινικές δοκιμές για την ανάπτυξη εμβολίων.

Οι επιστήμονες υπογραμμίζουν ότι η επένδυση στην ανάπτυξη νέων προληπτικών εμβολίων για τον EBV, το H. pylori και άλλους καρκινογόνους ιούς είναι σημαντική, ωστόσο πολλές ήδη διαθέσιμες στρατηγικές πρόληψης παραμένουν οικονομικά αποδοτικές.

«Δυστυχώς, τέτοιες στρατηγικές συχνά δεν αξιοποιούνται επαρκώς λόγω κοινωνικών, οικονομικών και πολιτικών εμποδίων, ακριβώς στις περιοχές που τις έχουν περισσότερο ανάγκη», αναφέρουν οι συγγραφείς.