Ο Τραμπ και η Superintelligence

Ό,τι πει ο Πρόεδρος! Το υπαινίχθηκε προ ημερών, στις 22 Σεπτεμβρίου, κατά την ομιλία του στη Γενική Συνέλευση των Ηνωμένων Εθνών. Το ανέπτυξε και το δρομολόγησε δυο μέρες αργότερα εντέλλοντας την εισαγωγή  νέου όρου  σε κυβερνητικά έγγραφα των ΗΠΑ: Ο όρος τεχνητή νοημοσύνη, αναφερόμενος σε κάτι τεχνητό, υποτιμά -λέει- τη νέα τεχνολογία που έχει ωστόσο τεράστιες δυνατότητες. Επομένως καταργείται!   Ονομάζουμε το εργαλείο Υπερνοημοσύνη  και το δηλώνουμε επίσημα ώστε να συνεννοούμαστε καλύτερα με το λαό και τους σκόρπιους απερίσκεπτους επιστήμονες. Όχι ΑΙ αλλά SΙ (Superintelligence). Τόσο απλά.

Δεν πρόκειται για κάτι καινούργιο, ούτε το σχόλιο αυτό γράφεται ή διαβάζεται εύθυμα. Δεν πρόκειται καν για (ασήμαντης εμβέλειας) κριτική ενός προσώπου, αφού ο Ντ. Τραμπ με τις ιδιομορφίες του είναι εκφραστής ενός συστήματος.

Καταρχάς τον όρο αλλά και την έννοια «Υπερνοημοσύνη» την εισήγαγε και την οριοθέτησε ο Σουηδός Nick Bostrom πριν 12 περίπου χρόνια. Στο εξώφυλλο του βιβλίου του Bostrom (Superintelligence. Paths, Dangers, Strategies, Oxford University Press 2014) o Bill Gates συστήνει ένθερμα την ανάγνωσή του. Εκείνη η Υπερνοημοσύνη δεν ταυτιζόταν  με την τεχνητή νοημοσύνη γενικά, αλλά αποτελούσε ένα είδος της, το πιο προχωρημένο. Εξηγούσε ο N. Bostrom τι σημαίνει να προκύψουν ρομπότ με ευφυία ανώτερη από την ανθρώπινη τα οποία θα μπορούν να αποκρούουν ή να διαστρέφουν ανθρώπινες εντολές ή παρεμβάσεις.

Έκτοτε άρχισε να διακρίνεται σαφώς η από δεκαετίες γνωστή απλή ή στενή τεχνητή νοημοσύνη, που σκέφτεται όπως ο ανθρώπινος εγκέφαλος, από την εξελισσόμενη Υπερνοημοσύνη, που τον ξεπερνά. Στην τελευταία δεκαετία είναι  χειμαρρώδης η ανάπτυξη της λεγόμενης γενικής τεχνητής νοημοσύνης και των Γλωσσικών Μοντέλων που φθάνουν ως ένα βαθμό να αυτοσχεδιάζουν. Τώρα με τον Ντόναλντ Τραμπ επίσημα καταργούνται οι διακρίσεις και οι λεπτολογίες. Καθιερώνεται ενιαίος επιστημονικός όρος.  Κρατική επιβολή επιστήμης, κάποιον παλιό (Τροφίμ Ντενίσοβιτς Λυσένκο λεγόταν) θυμίζει όλο αυτό.

Παρένθεση: Πώς ταιριάζει να λέγεται Super ένα εργαλείο που παράγει συχνότατα πλάνες, παραποιημένες ειδήσεις και προσκρούει σε απροσδιοριστίες (Hallucinations, fakes news, indeterminacies θα έλεγε ο πρόεδρος)  αξεπέραστες και για το ίδιο; Μοιάζει οξύμωρο.

Όχι όμως μόνο η Υπερνοημοσύνη  αλλά και η τακτική της άνωθεν ονοματοδοσίας είναι παλιά και  μάλιστα πολύ περισσότερο. Δεν μετρά χρόνια μόνο από το 2014 αλλά μας ανάγει σε ένα κλασικό ζήτημα της φιλοσοφίας. Ποιος βαφτίζει τις γενικές έννοιες (για τα καθολικά); Οι εμπειριστές (Προσωκρατικοί, Αριστοτέλης) θεωρούσαν ότι η εμπειρική γνώση των πραγμάτων πάντα προϋπάρχει των εννοιών. Ο Πλάτωνας πάλι θεωρούσε τις ιδέες αυτόνομες και μάλλον  δικαιολογημένα θεωρείται ένας προπάτορας του νομιναλισμού, της θεωρίας που αποδίδει καθοριστικό ρόλο στα ονόματα.

Παρένθεση δεύτερη: Ο σύγχρονος πολιτισμός εκθειάζει τον Αριστοτέλη αλλά ακολουθεί πιστά και σιωπηλά τον ιδεοκρατικό Πλάτωνα.

Γιατί όμως έχουν κρίσιμη σημασία για μας όλα αυτά, ακόμη και οι παρελθοντολογίες και οι αρχαίες μεθοδολογικές διαμάχες; Γιατί τέτοια απίθανη πανηγυρική σύναξη των κορυφαίων της τεχνητής νοημοσύνης που πλαισιώνουν τον πρόεδρο και εγγυώνται την ανάγκη να συμφωνηθούν ηθικές αρχές που να οριοθετούν την ανάπτυξη της;

Για μια απάντηση, ας θυμηθούμε πάλι τον Σταγειρίτη, που τόνιζε ότι το κρίσιμο δεν είναι να βρίσκεις το δέον, αλλά τον τρόπο. Κι ας παρατηρήσουμε επίσης ότι οι όροι πραγματισμός ή εμπειρισμός παραπέμπουν στις αισθήσεις και στις γνώσεις, ενώ οι όροι ιδεοκρατία, νοησιαρχία, βουλησιαρχία παραπέμπουν σε είδη εξουσίας. Ποιος διαφωνεί ότι πρέπει να συμφωνηθούν  ηθικές αρχές που θα οριοθετούν την όποια Υπερνοημοσύνη; Κανείς. Πώς θα συμβεί όμως αυτό αν στη διαβούλευση θα συμμετέχουν οι ελάχιστοι κολοσσοί  της τεχνοφεουδαρχίας, αποκλείοντας τους πολλούς αυθεντικούς εκφραστές του δημόσιου, κοινωνικού και περιβαλλοντικού οφέλους; Θα επικρατήσουν τα συμφέροντα των λίγων ή των πολλών;

Ρητορικό το δεύτερο ερώτημα, ασφαλώς  οι λίγοι θα επιβληθούν. Ολιγάρχες δεν είναι μόνο οι Ρώσσοι μεγιστάνες. Και η  επιστήμη είναι ελεύθερη να παράγει έργα και αλήθειες όταν καλλιεργείται στους χώρους πολιτισμού, στα εργοτάξια του ιδρώτα και στη δημόσια παιδεία, όχι όταν κλείνεται σε κύκλους εκλεκτών.