Τα 4 κοινά εμβόλια που προστατεύουν και την καρδιά

Τα εμβόλια κατά της γρίπης, της Covid-19 και άλλων ιογενών λοιμώξεων δεν προστατεύουν μόνο από τη σοβαρή νόσηση. Όλο και περισσότερα επιστημονικά δεδομένα δείχνουν ότι ενδέχεται να συμβάλλουν και στη μείωση του κινδύνου καρδιαγγειακών επιπλοκών, ιδιαίτερα σε ανθρώπους που πάσχουν ήδη από καρδιοπάθεια.

«Αρχίζουμε να αντιλαμβανόμαστε πόσα προβλήματα μπορούν να προκαλέσουν αυτοί οι ιοί, πέρα από έναν βήχα ή έναν πυρετό», εξηγεί ο Πολ Χάιντενραϊχ, καθηγητής Καρδιαγγειακής Ιατρικής στο Stanford Medicine.

Σε αυτή την κατεύθυνση κινείται και μελέτη που δημοσιεύθηκε τον Αύγουστο στο Nature Medicine. Οι ερευνητές συνέκριναν άτομα ηλικίας 60 ετών και άνω που είχαν λάβει το νεότερο εμβόλιο κατά του έρπητα ζωστήρα με ανθρώπους που είχαν εμβολιαστεί με την παλαιότερη εκδοχή του. Όπως διαπίστωσαν, εκείνοι που είχαν κάνει το νεότερο εμβόλιο εμφάνισαν χαμηλότερα ποσοστά ισχαιμικής καρδιοπάθειας και καρδιακής ανεπάρκειας κατά την επταετία που ακολούθησε.

Η μελέτη δεν μπορεί από μόνη της να αποδείξει ότι το εμβόλιο ήταν η αιτία αυτής της διαφοράς. Ωστόσο, οι δύο ομάδες είχαν παρόμοια χαρακτηριστικά, με βασική διαφορά τον τύπο του εμβολίου που είχαν λάβει. Παράλληλα, παλαιότερες έρευνες είχαν δείξει ότι ακόμη και όσοι είχαν εμβολιαστεί με την προηγούμενη εκδοχή παρουσίαζαν λιγότερα καρδιαγγειακά προβλήματα σε σχέση με τους ανεμβολίαστους.

Τα ευρήματα αυτά ενισχύουν τις πρόσφατες συστάσεις της Ευρωπαϊκής Καρδιολογικής Εταιρείας και του Αμερικανικού Κολλεγίου Καρδιολογίας, που έχουν επισημάνει τον ρόλο των εμβολιασμών των ενηλίκων στην προστασία της καρδιαγγειακής υγείας.

Η σημασία τους είναι ακόμη μεγαλύτερη για τους ανθρώπους με ήδη επιβαρυμένο καρδιαγγειακό ιστορικό. Ορισμένες λοιμώξεις μπορούν να επιβαρύνουν σημαντικά την καρδιά, καθώς ο οργανισμός προσπαθεί να αντιμετωπίσει τον ιό, ενώ στους καρδιοπαθείς αυξάνεται και ο κίνδυνος σοβαρής νόσησης, νοσηλείας ή θανάτου.

Όπως εξηγεί η Νορίν Ναζίρ, καρδιολόγος και μία από τους συντάκτες των πρόσφατων οδηγιών του Αμερικανικού Κολλεγίου Καρδιολογίας, οι ιογενείς λοιμώξεις μπορούν να ασκήσουν πρόσθετη πίεση στο καρδιαγγειακό σύστημα.

Τα οφέλη, ωστόσο, δεν φαίνεται να περιορίζονται μόνο στους ασθενείς με γνωστή καρδιοπάθεια. Όπως σημειώνει ο Χάιντενραϊχ, «υπάρχει πιθανό όφελος ακόμη και για όσους δεν έχουν ακόμη εμφανίσει καρδιακά προβλήματα».

Ο έρπης ζωστήρας και η σύνδεση με έμφραγμα και εγκεφαλικό

Ο έρπης ζωστήρας είναι ιδιαίτερα συχνός στις μεγαλύτερες ηλικίες. Υπολογίζεται ότι περίπου ένας στους τρεις ενήλικες στις ΗΠΑ θα τον εμφανίσει κάποια στιγμή στη ζωή του, ενώ ο κίνδυνος αυξάνεται όσο μεγαλώνει η ηλικία.

Η νόσος προκαλείται από την επανενεργοποίηση του ιού της ανεμευλογιάς-ζωστήρα, δηλαδή του ίδιου ιού που προκαλεί την ανεμευλογιά. Συνήθως εκδηλώνεται με επώδυνο εξάνθημα και έντονο κνησμό, ενώ σε ορισμένους ασθενείς μπορεί να οδηγήσει σε επιπλοκές, όπως επίμονο νευροπαθητικό πόνο.

Στις ΗΠΑ, τα Κέντρα Ελέγχου και Πρόληψης Νοσημάτων συνιστούν δύο δόσεις του εμβολίου Shingrix για άτομα ηλικίας 50 ετών και άνω, καθώς και για ενήλικες από 19 ετών με εξασθενημένο ανοσοποιητικό σύστημα λόγω νόσου ή θεραπείας.

Το Shingrix είναι ανασυνδυασμένο εμβόλιο και χρησιμοποιεί εργαστηριακά παραγόμενη πρωτεΐνη του ιού, σε αντίθεση με το παλαιότερο Zostavax, το οποίο βασιζόταν σε ζωντανό εξασθενημένο ιό.

Τα τελευταία χρόνια, αρκετές μελέτες έχουν εξετάσει κατά πόσο ο εμβολιασμός κατά του έρπητα ζωστήρα μπορεί να έχει και καρδιοπροστατευτική δράση. Έρευνα του 2025 σε άτομα ηλικίας 50 ετών και άνω εντόπισε συσχέτιση μεταξύ των δύο δόσεων του Shingrix και χαμηλότερου κινδύνου εμφράγματος και εγκεφαλικού επεισοδίου.

Ο ακριβής μηχανισμός δεν έχει ακόμη αποσαφηνιστεί. Μία πιθανή εξήγηση σχετίζεται με τη φλεγμονή που προκαλεί η ίδια η λοίμωξη.

Ο Εντουάρντο Σάντσες, επικεφαλής ιατρικός σύμβουλος πρόληψης της Αμερικανικής Καρδιολογικής Εταιρείας, εξηγεί ότι η έντονη φλεγμονώδης αντίδραση μπορεί να προκαλέσει ρήξη αθηρωματικής πλάκας στις αρτηρίες. Η εξέλιξη αυτή μπορεί, με τη σειρά της, να οδηγήσει σε έμφραγμα ή εγκεφαλικό επεισόδιο.

Γιατί το αντιγριπικό εμβόλιο αφορά και την καρδιά

Η γρίπη αντιμετωπίζεται συχνά ως μια συνηθισμένη εποχική λοίμωξη. Ωστόσο, μπορεί να προκαλέσει σοβαρές επιπλοκές, μεταξύ των οποίων η πνευμονία, ενώ σε άτομα με καρδιαγγειακά προβλήματα οι συνέπειες μπορεί να είναι ακόμη βαρύτερες.

Ο ετήσιος αντιγριπικός εμβολιασμός συνιστάται στις ΗΠΑ σχεδόν σε όλους από την ηλικία των έξι μηνών και άνω, αποκτά όμως ιδιαίτερη σημασία για τους ανθρώπους άνω των 65 ετών, οι οποίοι διατρέχουν αυξημένο κίνδυνο επιπλοκών.

Ιδιαίτερα σημαντικός θεωρείται και για όσους έχουν καρδιοπάθεια ή ιστορικό εγκεφαλικού επεισοδίου, ανεξάρτητα από την ηλικία τους.

Ο Γουίλιαμ Σάφνερ, καθηγητής Λοιμωδών Νοσημάτων στο Vanderbilt University Medical Center, επισημαίνει ότι όταν ένας άνθρωπος με τέτοια υποκείμενα νοσήματα νοσηλευτεί εξαιτίας της γρίπης, αυξάνεται σημαντικά η πιθανότητα να υποστεί και καρδιαγγειακό επεισόδιο.

Τα διαθέσιμα στοιχεία είναι ενδεικτικά. Σε μία μελέτη, η λοίμωξη από γρίπη συνδέθηκε με εξαπλάσια αύξηση των νοσηλειών για έμφραγμα κατά την εβδομάδα μετά από θετικό τεστ.

Αντίστοιχα, μελέτη του 2024 στη Δανία έδειξε ότι η γρίπη συνδεόταν με περίπου το 3% του συνόλου των θανάτων και το 5% των νοσηλειών για γρίπη ή πνευμονία σε ανθρώπους με καρδιακή ανεπάρκεια.

Covid-19: Οι επιπτώσεις στην καρδιά μπορεί να διαρκέσουν

Ιδιαίτερη θέση στη συζήτηση για την καρδιαγγειακή προστασία κατέχει και ο εμβολιασμός κατά της Covid-19.

Στις ΗΠΑ, τα επικαιροποιημένα εμβόλια έχουν εγκριθεί για άτομα ηλικίας 65 ετών και άνω, καθώς και για νεότερους ανθρώπους με τουλάχιστον ένα υποκείμενο νόσημα που αυξάνει τον κίνδυνο επιπλοκών. Σε αυτά περιλαμβάνονται η καρδιακή ανεπάρκεια, η στεφανιαία νόσος και οι μυοκαρδιοπάθειες.

Η προστασία αυτών των ασθενών θεωρείται ιδιαίτερα σημαντική, καθώς είναι πλέον γνωστό ότι η Covid-19 μπορεί να επηρεάσει άμεσα ή έμμεσα την καρδιά, ενώ οι άνθρωποι με καρδιοπάθεια διατρέχουν αυξημένο κίνδυνο σοβαρής νόσησης.

Κατά τη διάρκεια της πανδημίας, οι ασθενείς με καρδιοπάθεια είχαν τριπλάσια πιθανότητα να εμφανίσουν σοβαρή λοίμωξη. Παράλληλα, η Covid-19 έχει συνδεθεί με αυξημένο κίνδυνο εμφράγματος, εγκεφαλικού επεισοδίου, αρρυθμιών και περικαρδίτιδας, δηλαδή φλεγμονής του υμένα που περιβάλλει την καρδιά.

Οι συνέπειες, μάλιστα, ενδέχεται να μην περιορίζονται στην οξεία φάση της λοίμωξης. Μελέτη του 2025, που δημοσιεύθηκε στο European Heart Journal, συνέδεσε τη νόσηση από Covid-19 με πρόωρη αγγειακή γήρανση, κατά την οποία οι αρτηρίες χάνουν μέρος της ελαστικότητάς τους και γίνονται πιο άκαμπτες.

Μία από τις πιθανές εξηγήσεις είναι ότι ο ιός δεν προκαλεί μόνο γενικευμένη φλεγμονή, αλλά μπορεί σε ορισμένες περιπτώσεις να επηρεάζει και τον ίδιο τον καρδιακό μυ.

Όπως εξηγεί ο Σάντσες, «αφενός πυροδοτεί μια φλεγμονώδη αντίδραση και, αφετέρου, σε ορισμένες περιπτώσεις μπορεί να έχει άμεση επίδραση στον καρδιακό μυ».