Η δύναμη της διαβούλευσης

Μπαίνουμε βέβαια στον Νοέμβριο αλλά δεν πρέπει να μείνουν ασχολίαστα όσα ουσιαστικά και βαθιά πολιτικά είπε ο αρχιτέκτονας Sir David Chipperfield στο Athens Democracy Forum στις αρχές του μήνα.

Μάλιστα, αυτό πρέπει να γίνει τώρα, σε αυτήν ακριβώς τη συγκυρία που όλοι αισθανόμαστε ότι ο κόσμος έχει πάρει φωτιά, άσχετα αν η εικόνα που σχηματίζουμε για τα γεγονότα και οι ερμηνείες που δίνουμε επηρεάζονται καταλυτικά από τις ιδεολογικές μας πεποιθήσεις, όπως το διατύπωσε εξαιρετικά εύστοχα ο καθ.Αριστείδης Χατζής, σε άρθρο του στην ΚΑΘΗΜΕΡΙΝΗ.

Στη χώρα μας, ο Ντέιβιντ Τσίπερφιλντ έγινε γνωστός στο ευρύ κοινό, όταν το γραφείο του ανέλαβε να σχεδιάσει την επέκταση του Εθνικού και Αρχαιολογικού Μουσείου (ΕΑΜ). Βέβαια, ήταν αναγνωρισμένος ως κορυφαίος αρχιτέκτονας πολύ πριν το 2023, όταν βραβεύτηκε με το λεγόμενο «Νόμπελ Αρχιτεκτονικής» δηλαδή το Βραβείο Pritzker για το σύνολο του έργου και ιδιαίτερα για την αναστήλωση/ανοικοδόμηση του Neues Museum, στο Βερολίνο που ισοπεδώθηκε στον Β’ΠΠ.

Διάβασα όλα τα ρεπορτάζ για τη συζήτησή του με την εξαιρετική πολιτιστική συντάκτρια των ΝΥΤ Farah Nayeri στη Στοά του Αττάλου καθώς και τη συνέντευξη που έδωσε στον Δημήτρη Ρηγόπουλο στην ΚΑΘΗΜΕΡΙΝΗ όπως και τα σχετικά σχόλια του αρχιτέκτονα και καθηγητή Αρχιτεκτονικής στο Πανεπιστήμιο της Πάτρας Πάνου Δραγώνα.

Προφανώς και το ενδιαφέρον εστιάστηκε σε όσα είπε για τον υπερτουρισμό ως πρόβλημα και για την Αθήνα, για την υπεραξία της γης και το υψηλό κόστος στέγασης αλλά ο διανοούμενος και βαθιά πολιτικός Ντέιβιντ Τσίπερφιλντ αποκαλύφθηκε στο κοινό στο τέλος της συζήτησης όταν μίλησε για το Ίδρυμα RIA που έχει ιδρύσει ο ίδιος το 2017 στην Γαλικία της Ισπανίας, ένα μέρος με το οποίο διατηρεί πολυετείς, προσωπικούς δεσμούς.

Ο RIA δεν ασχολείται με τον παραδοσιακό σχεδιασμό μεμονωμένων κτηρίων αλλά επικεντρώνεται στον στρατηγικό χωροταξικό σχεδιασμό και τη βιώσιμη ανάπτυξη, αναλύοντας σε βάθος τη σχέση ανάμεσα στο δομημένο περιβάλλον, τη φύση και τις τοπικές οικονομίες όπως η αλιεία και η γεωργία.

Συνεργάζεται στενά με τις τοπικές κοινότητες και τις δημόσιες αρχές και προωθεί τη δημιουργία ποιοτικών δημόσιων χώρων, τη βελτίωση της κινητικότητας και την αναζωογόνηση υποβαθμισμένων περιοχών με στόχο τη διαφύλαξη της τοπικής ταυτότητας.

Όλα αυτά συνέβησαν και συμβαίνουν μετά από πρόσκληση της τοπικής κοινωνίας και αντί να ανταποκριθεί ως «σταρ της Αρχιτεκτονικής» επικεντρώθηκε, όπως είπε στη διαδικασία. «Ναι. Υπάρχει το προϊόν αλλά αυτό που τελικά κρίνει την ποιότητά του είναι η διαδικασία». 

Ποιά ήταν η διαδικασία;

Ευρύτατη διαβούλευση με όλους τους φορείς της τοπικής κοινωνίας, Ο Τσίπερφιλντ και η ομάδα του άκουσαν τους πολίτες, σχεδίασαν, επέστρεψαν σε αυτούς, άκουσαν τις παρατηρήσεις επί των σχεδίων τους και ξανασχεδίασαν και αυτό συνεχίστηκε μέχρι να καταλήξουν από κοινού σε μια συμφωνία.

Υπάρχει κάτι πιο δημοκρατικό από αυτό;

Πόσες αποφάσεις λαμβάνονται στη χώρα μας ερήμην των τοπικών κοινωνιών που φυσικά αντιδρούν και οι διάφοροι παράγοντες φροντίζουν ώστε στον Τύπο οι διαμαρτυρίες να προβάλλονται ως «γκρίνια των συνηθισμένων υπόπτων που δεν θέλουν να έρθει η ανάπτυξη στη χώρα»; Λες και είναι ανάπτυξη το real estate! Είδαμε πόσα προβλήματα έχει δημιουργήσει ο Νέος Οικοδομικός Κανονισμός και τώρα διαβάζουμε πάλι για την πρωτόγονη πρακτική της μεταφοράς του συντελεστή δόμησης! Και όλα αυτά αποφασίζονται έτσι, χωρίς καν να ερωτηθούν τα αρμόδια επιμελητήρια και βέβαια η Τοπική Αυτοδιοίκηση.

Είδαμε τι έγινε με το περίφημο «ουρανοξύστη» στο Ελληνικό και έντρομοι παρακολουθούμε τη μεταμόρφωση του νότιου παράλιου μετώπου της Αθήνας σε…Ντουμπάι.

Ένας «σταρ της Αρχιτεκτονικής», απέδειξε ότι υπάρχει τρόπος να κάνεις πράγματα με τους άλλους δηλαδή ένα κανονικό βίωμα Δημοκρατίας.

Βέβαια, θα ήταν παράλειψη να μην επισημάνουμε ότι ο Ντέιβιντ Τσίπερφιλντ σχεδίασε την επέκταση του Αρχαιολογικό Μουσείο της Αθήνας χωρίς να έχει προηγηθεί η παραμικρή διαβούλευση με την πόλη. Δεν ξέρουμε αν και πόσο αυτό τον ενοχλεί, κανένας δεν σκέφτηκε να τον ρωτήσει αλλά βέβαια είναι και θέμα κουλτούρας. Στο Βερολίνο και για το Neues Museum αφιέρωσε πάρα πολύ χρόνο και έφτασε να συνομιλεί ακόμα και με πολίτες που του έστελναν επιστολές να διαμαρτυρηθούν για το έργο γιατί αυτό απαίτησαν οι Γερμανοί πολίτες και οι δημοσιολογούντες στον Τύπο.

Όχι λίγοι, δυστυχώς, πιστεύουν ότι η διαβούλευση και η ανοιχτή, δημόσια συζήτηση είναι «φιλελέφτ εμμονές». Αυτό συμβαίνει γιατί τη μπερδεύουν με τη γραφειοκρατία και την ακινησία των υπηρεσιών του Δημοσίου που κανείς δεν μεταρρυθμίζει. Δεν φταίνε οι κινητοποιήσεις των πολιτών για το γεγονός ότι τα έργα υπερκοστολογούνται, παραδίδονται χρόνια μετά το προγραμματισμένο και μάλιστα λειψά και προβληματικά. Δεν φταίει η διαβούλευση για τη διαφθορά.

Και τελικά, υπάρχει αποτελεσματικότερος τρόπος από τη διαβούλευση, τη συζήτηση για να καταλαγιάσει η κοινωνική οργή που σιγοβράζει παντού, άσχετα αν δεν εκδηλώνεται πάντα;

Μόνο που αυτά απαιτούν εμπνευσμένες ηγεσίες που δεν πολιτεύονται με αποκλειστικό τους στόχο την κατάληψη της εξουσίας για να μοιράσουν το κράτος στους φίλους και τα πελατειακά δίκτυα.

Απαιτούν και εμπνευσμένους επαγγελματίες: «Είμαι προνομιούχος», λέει ο Ντέιβιντ Τσίπερφιλντ «Αυτό σημαίνει ότι είχα την υποχρέωση να προσφέρω».
Ας τα ακούσουν αυτά και οι ντόπιες επιχειρηματικές, επαγγελματικές και ακαδημαϊκές ελίτ. Όχι πως θα τους ιδρώσει το αυτάκι βέβαια.