ΔΗΜΟΣΙΟΓΡΑΦΟΣ ΑΠΟ ΤΗ ΣΕΡΒΙΑ ΣΤΟ NEWS 24/7: “ΟΙ ΕΚΛΟΓΕΣ ΕΓΙΝΑΝ ΔΗΜΟΨΗΦΙΣΜΑ ΓΙΑ ΤΟΝ ΒΟΥΤΣΙΤΣ”

Η Σερβία γύρισε σελίδα στην κάλπη, αλλά το δύσκολο κεφάλαιο μόλις αρχίζει.

Η ανατροπή των πολιτικών συσχετισμών, η ισχυρή παρουσία της «Φοιτητικής Λίστας» και η μεγάλη συμμετοχή των πολιτών μαζί με την ανατροπή του Αλεξάνταρ Βούτσιτς άνοιξαν μια περίοδο μετάβασης, στην οποία οι προσδοκίες είναι υψηλές και τα ερωτήματα ακόμη περισσότερα.

Το NEWS 24/7 μίλησε με τη Sofija Popovic, δημοσιογράφο από τη Σερβία που εργάζεται στο ενημερωτικό δίκτυο European Western Balkans, με έδρα το Βελιγράδι για να μεταφέρει το κλίμα που επικρατεί στη χώρα αλλά και για την επόμενη μέρα.

«Ένιωθες μία ενότητα μετά από καιρό»

Η Sofija ήταν από την πρώτη στιγμή στους δρόμους με τους φοιτητ(ρι)ές και τον κόσμο αλλά και παρακολουθούσε στενά τις εξελίξεις στην εκλογική αναμέτρηση.

Το κλίμα μετά την ανακοίνωση των αποτελεσμάτων ήταν «πολύ περίεργο και όμορφο παράλληλα». «Έβλεπες νέο, κυρίως κόσμο, να πανηγυρίζει, να κλαίει και να αγκαλιάζει τους δίπλα τους. Έβλεπες μεγαλύτερους ανθρώπους να στηρίζουν τους φοιτητές και να φωνάζουν για την αλλαγή. Άκουγες κόσμο να λέει “είμαστε ελεύθεροι”. Λένε ότι ο σερβικός λαός είναι διχασμένος. Προχθές το βράδυ είδα μία ενότητα». 

«Αρκετή ώρα πριν την ανακοίνωση των αποτελεσμάτων, η Αστυνομία είχε παραταχθεί κοντά στους διαδηλωτές, αλλά με το που βγήκε ο Βούτσιτς και παραδέχθηκε την ήττα του, άρχισαν να φεύγουν και ο κόσμος πανηγύριζε», λέει.

Όπως περιγράφει η Sofija, πιο συμβολική από όλα ήταν η διάλυση της λεγόμενης Ćaciland, ενός καταυλισμού με σκηνές υπέρ του Βούτσιτς, που είχε στηθεί πριν από 18 μήνες στο Πάρκο Πρωτοπόρων, στο κέντρο του Βελιγραδίου, μπροστά από το σερβικό κοινοβούλιο. Τα μεταλλικά κιγκλιδώματα ξηλώθηκαν, ενώ το πλήθος φώναζε «Ο Βούτσιτς φεύγει».

«Οι εκλογές μετατράπηκαν σε δημοψήφισμα υπέρ ή κατά του Βούτσιτς»

Όπως μας λέει η ίδια, για να εξηγηθεί η ένταση που κατέγραψαν οι δρόμοι του Βελιγραδίου, αλλά και η αυξημένη προσέλευση στις κάλπες, χρειάζεται να δει κανείς πρώτα τι προηγήθηκε επί Βούτσιτς.

Ύστερα από σχεδόν μιάμιση δεκαετία πολιτικής κυριαρχίας, ο Σέρβος ηγέτης βρέθηκε στο επίκεντρο ενός συστήματος εξουσίας που οι επικριτές του συνέδεσαν με συγκέντρωση ελέγχου, πιέσεις στα μέσα ενημέρωσης και επαναλαμβανόμενες καταγγελίες για διαφθορά.

Πάνω σε αυτή τη συσσωρευμένη δυσαρέσκεια πάτησε το κύμα των φοιτητικών κινητοποιήσεων, μετατρέποντας τις εκλογές σε κάτι περισσότερο από μια συνηθισμένη αναμέτρηση για την κυβέρνηση. «Οι εκλογές μετατράπηκαν στην ουσία σε ένα δημοψήφισμα υπέρ ή κατά του Βούτσιτς. Και ο κόσμος είπε στην ουσία το “Όχι του”, του γύρισε την πλάτη». 

Βέβαια, το πώς έφτασε η «Φοιτητική Λίστα» από μία από τα κάτω αντίδραση των φοιτητ(ρι)ών στη διαφθορά και στην καταπίεση να εκλέγει υποψηφίους που εν τέλει κέρδισαν την εμπιστοσύνη του κόσμου αλλά και τις εκλογές έχει ιδιαίτερο ενδιαφέρον. Η Sofija Popovic περιγράφει την όλη κίνηση ως «ένα πείραμα που εν τέλει πήγε καλά». 

Το κόμμα προήλθε από τις μεγάλες φοιτητικές διαδηλώσεις μετά τη φονική κατάρρευση του στεγάστρου στον σιδηροδρομικό σταθμό του Νόβι Σαντ τον Νοέμβρη του 2024.

«Όταν οι φοιτητές αποφάσισαν να κατεβάσουν υποψηφίους στις εκλογές και να μην κατέβουν οι ίδιοι το έκαναν γιατί θεώρησαν πως ο λαός της Σερβίας δεν θα πείθονταν μόνο από φοιτητές, αλλά έπρεπε να εντάξουν κόσμο από διαφορετικές κοινωνικές και ταξικές ομάδες», λέει η ίδια. «Έτσι, μέσα από τις “plenums”, τις ανοιχτές συνελεύσεις στις οποίες οι φοιτητές μπορούσαν να μιλήσουν και να ψηφίσουν, κατέβασαν έναν κατάλογο από 250 υποψηφίους που ήταν αποτέλεσμα δικών τους επιλογών», λέει.

«Έγινε αντιληπτό πως ο κόσμος βαρέθηκε εδώ και περίπου τρεις δεκαετίες να βλέπει τα ίδια και τα ίδια πρόσωπα στο πολιτικό σκηνικό. Οι περισσότεροι, σχεδόν όλοι, που συμπεριλήφθηκαν στη λίστα δεν συμμετείχαν ενεργά στην πολιτική ζωή της χώρας».

Πάντως, για την ίδια, έχει ιδιαίτερη σημασία το γεγονός πως στη Βουλή έχει μπει μόνο η «Φοιτητική Λίστα», το κόμμα του Βούτσιτς και άλλα τέσσερα μειονοτικά κόμματα. «Αυτό αποτυπώνει αφενός το πόσο πολωμένο ήταν το πολιτικό σκηνικό και αφετέρου το ότι κάποια κόμματα της Αντιπολίτευσης στήριξαν εν τέλει τους φοιτητές».

 

Μία μεταβατική περίοδος

Για τη Sofija η επόμενη ημέρα στη Σερβία μοιάζει περισσότερο με μεταβατική φάση παρά με την αρχή μιας νέας μακρόχρονης πολιτικής κυριαρχίας.

«Η ιδέα είναι περισσότερο, πιστεύω, η “Φοιτητική Λίστα” να προετοιμάσει τις συνθήκες για τις επόμενες εκλογές παρά να κυβερνήσει για πολλά χρόνια. Δεν ξέρουμε πόσο θα κρατήσει, αλλά θεωρούμε ότι από αυτό το εγχείρημα θα αναπηδήσουν νέα κόμματα, με πιο φρέσκες ιδέες και ελπίζουμε καλύτερη προοπτική», λέει η ίδια.

Όπως τονίζει, μοιάζει η περίοδος που έρχεται να είναι μία μεταβατική περίοδος από ένα καθεστώς που είχε δημιουργήσει χρόνια προβλήματα στη Σερβία σε μία φάση που θα δοκιμαστεί μία διαφορετική διακυβέρνηση.

Το κόμμα που εξελέγη φαίνεται πως έχει πιο ευρωπαϊκή προοπτική, αλλά δεν μοιάζει να διαφοροποιείται πολύ σε κάποια βασικά θέματα που αφορούν το Κόσοβο και τις κυρώσεις κατά της Ρωσίας. Όπως λέει, άλλωστε, και η Sofija «δύσκολα θα σου πει κάποιος στη Σερβία ότι το Κόσοβο πρέπει να είναι ανεξάρτητο».

Η Αριστερά

Όπως εξηγεί η Sofija, οι πολιτικές δυνάμεις που εκφράζουν αριστερές ιδέες έχουν σήμερα πολύ περιορισμένη παρουσία στη Σερβία.

Όμως φοιτητές με αριστερό προσανατολισμό, κυρίως από τις κοινωνικές και ανθρωπιστικές επιστήμες και ιδιαίτερα από τη Φιλοσοφική Σχολή του Βελιγραδίου, είχαν ουσιαστική επιρροή στο Φοιτητικό Κίνημα.

Η συμβολή τους αποτυπώθηκε τόσο στον τρόπο οργάνωσης των κινητοποιήσεων και στη λήψη αποφάσεων μέσω συνελεύσεων όσο και στην πρωτοβουλία για τη δημιουργία των λεγόμενων «zborovi», των συνελεύσεων πολιτών, που εξελίχθηκαν σε βασικό μηχανισμό κινητοποίησης.

Την ίδια ώρα, όπως σημειώνει, οι πιο δεξιόστροφες και συντηρητικές τάσεις επηρέασαν περισσότερο τη θεματολογία της εκστρατείας και τα πολιτικά αφηγήματα του κινήματος.

Τι ακολουθεί

Τώρα αρχίζει η θεσμική μετάβαση.

Μετά την ανακοίνωση των οριστικών αποτελεσμάτων, η νέα Βουλή πρέπει να συγκροτηθεί μέσα σε 30 ημέρες και στη συνέχεια να ξεκινήσει η διαδικασία σχηματισμού κυβέρνησης. Ο υποψήφιος πρωθυπουργός θα πρέπει να εξασφαλίσει τουλάχιστον 126 ψήφους, ενώ το Σύνταγμα προβλέπει ότι η νέα κυβέρνηση πρέπει να έχει εκλεγεί το αργότερο μέσα σε 90 ημέρες από τη συγκρότηση του Κοινοβουλίου.

Πάντως, με τη Φοιτητική Λίστα να διαθέτει αυτοδύναμη πλειοψηφία, το κρίσιμο ζήτημα δεν είναι τόσο η εξεύρεση συμμάχων όσο τα πρόσωπα που θα κληθούν να αναλάβουν τη διακυβέρνηση.

Η Sofija λέει πως η διαδικασία θα γίνει αρκετά πιο γρήγορα. Αναφορικά με το ποιοι θα επιλεγούν για υπουργοί και πρωθυπουργός, η ίδια τονίζει πως έχει διαρεύσει κάποια ονόματα αλλά μένει να φανεί στην πράξη. Πάντως, φαίνεται πως ακούγεται το όνομα του οικονομολόγου, καθηγητή του Πανεπιστημίου του Βελιγραδίου και πρώην διοικητή της Εθνικής Τράπεζας της Σερβίας, Ντέγιαν Σόσκιτς, για πρωθυπουργός.

Να θυμήσουμε, πάντως, ότι αναμένονται και οι προεδρικές εκλογές στη Σερβία το αργότερο μέχρι τέλη Δεκεμβρίου.

Ποιο είναι το πρόγραμμά τους;

Οι βουλευτές που εξελέγησαν θα έχουν πλέον την ευθύνη να υλοποιήσουν ένα πρόγραμμα που λειτουργεί ουσιαστικά ως πολιτική διακήρυξη του κινήματος.

Όπως έχουν δηλώσει οι ίδιοι οι φοιτητές, αναζητούσαν ανθρώπους που θα μπορούσαν να μπουν στους θεσμούς, «να κάνουν τη δουλειά τους με υπευθυνότητα και να μην ξεχάσουν γιατί βρίσκονται εκεί».

Στο πλαίσιο ενός προγράμματος 11 σημείων, το φοιτητικό κίνημα επιδιώκει:

• Να καταπολεμήσει τη διαφθορά, δημιουργώντας ειδική αστυνομική μονάδα για τη σύλληψη όσων θεωρούνται υπεύθυνοι για υποθέσεις διαφθοράς.
• Να απομακρύνει από το υπουργείο Εσωτερικών αξιωματούχους που παραβίασαν τους κανόνες κατά την καταστολή διαδηλώσεων ή συνδέονται με το οργανωμένο έγκλημα.
• Να μεταρρυθμίσει το προβληματικό τοπίο των μέσων ενημέρωσης στη Σερβία και να απαλλάξει τη δημόσια ραδιοτηλεόραση από τον πολιτικό έλεγχο.
• Να σταματήσει την τοποθέτηση κομματικών στελεχών και προσώπων πιστών στην εκάστοτε εξουσία στις διοικήσεις δημόσιων επιχειρήσεων.