ΠΟΣΑ ΑΝΘΡΩΠΙΝΑ ΔΙΚΑΙΩΜΑΤΑ ΠΑΡΑΒΙΑΣΤΗΚΑΝ ΓΙΑ ΝΑ ΚΑΤΑΣΚΕΥΑΣΤΕΙ ΤΟ ΗΛΕΚΤΡΙΚΟ ΣΟΥ ΑΥΤΟΚΙΝΗΤΟ;

Και μόνο τους υπολογιστές, τα τηλέφωνα και τα ηλεκτρικά αυτοκίνητα να αναλογιστεί κανείς, είναι προφανές ότι οι μπαταρίες ιόντων λιθίου καθορίζουν τη ζωή μας τις τελευταίες δεκαετίες.

«Ο 20ός αιώνας τροφοδοτήθηκε με ενέργεια από το πετρέλαιο, ήδη όμως μέχρι τη δεύτερη δεκαετία του 21ου αιώνα είχαμε εφεύρει χιλιάδες τρόπους να αποθηκεύουμε ενέργεια δίχως να καταφεύγουμε στα ορυκτά καύσιμα. Ανάμεσα στις μεθόδους αυτές, οι μπαταρίες ιόντων λιθίου αποδείχτηκαν μακράν η πιο αποτελεσματική» τονίζει ο Ελληνοαμερικανός δημοσιογράφος Νικόλαος Νιάρχος (The New Yorker, The New York Times, The Guardian, The Nation, κ.α.).

Και αυτό είναι το ζήτημα με το οποίο έχει ο ίδιος καταπιαστεί μακράν περισσότερο μέχρι σήμερα, ταξιδεύοντας για τις ανάγκες του ρεπορτάζ πολλές φορές στo -πλούσιο σε κοβάλτιο, λίθιο, χαλκό και άλλα πολύτιμα μέταλλα- Κονγκό, όπου το 2022 συνελήφθη και εν τέλει αποφυλακίστηκε μετά από έξι μέρες θεσμικών αμερικανικών πιέσεων.

Απότοκο της πολυετούς του έρευνας για την εξάρτηση του κόσμου, στον αγώνα δρόμου για την ενεργειακή μετάβαση και την απεξάρτηση των οικονομιών από τα ορυκτά καύσιμα, από πόρους που εξορύσσονται σε απόμακρες γωνιές του πλανήτη, με τη διεθνή κοινότητα να εθελοτυφλεί μπροστά στις πολιτικές, περιβαλλοντικές και κοινωνικές συνέπειες των εξορύξεων, αποτελεί το βιβλίο Στη δίνη της ενέργειας: Πόλεμος, τεχνολογία και το βρόμικο παιχνίδι στην αλυσίδα εφοδιασμού κρίσιμων μετάλλων (μτφρ. Κωστής Πανσέληνος, εκδ. Μεταίχμιο).

«Οι μπαταρίες ιόντων λιθίου είναι αυτές που καθιστούν εφικτό τον σημερινό μας κόσμο» τονίζει εξαρχής σε αυτό, για να συμπληρώσει στη συνέχεια: «Ξέρουμε να κατασκευάζουμε μπαταρίες. Ξέρουμε ότι θα μας βοηθήσουν να ελαττώσουμε τους ρύπους μας. Και ξέρουμε πώς να εξορύσσουμε βιώσιμα τα μέταλλα που χρειαζόμαστε γι’ αυτές. Επί του παρόντος όμως, και με λίγες μόνο εξαιρέσεις, δεν κάνουμε έτσι τα πράγματα. Απεναντίας, πορευόμαστε κατευθείαν προς την άβυσσο».

Μιλώντας στο NEWS 24/7 επαυξάνει.

Πού και πότε εντοπίζετε την εκκίνηση της πολυετούς δημοσιογραφικής έρευνας για το βρόμικο, όπως το χαρακτηρίζετε, παιχνίδι στην αλυσίδα εφοδιασμού κρίσιμων μετάλλων;
Το 2015 βρέθηκα στη Λέσβο για λογαριασμό του New Yorker με σκοπό να καλύψω δημοσιογραφικά την προσφυγική κρίση. Επέστρεψα στην Ελλάδα αρκετές φορές και το 2017 βρέθηκα στη Σάμο. Θυμάστε που ο πρωθυπουργός Μητσοτάκης ρωτούσε τους δημοσιογράφους αν έχουν πάει στη Σάμο; Ήμουν λοιπόν στη Σάμο για να κάνω ρεπορτάζ και εκεί συνάντησα μερικούς Κονγκολέζους μετανάστες. Τονίζω ότι ήταν μετανάστες, όχι πρόσφυγες. Είχαν αποφασίσει να έρθουν στην Ευρώπη κυρίως για οικονομικούς λόγους, δεν προέρχονταν δηλαδή από κάποια εμπόλεμη ζώνη στο Κονγκό, μια χώρα για την οποία ήδη είχα ήδη κάνει ρεπορτάζ, ήξερα τι κατάσταση επικρατούσε εκεί. «Δεν υπάρχει δουλειά, δεν υπάρχει μέλλον. Η χώρα μας είναι πλούσια, αλλά εμείς είμαστε φτωχοί» μου έλεγαν οι Κογκολέζοι. Αρχικά, περισσότερο από οτιδήποτε άλλο, αυτό που ήθελα να καταφέρω ήταν να καταλάβω ακριβώς τους λόγους που εξωθούσαν μακριά από το Κονγκό εκείνους τους ανθρώπους που ήταν διατεθειμένοι να ρισκάρουν τα πάντα για να φτάσουν στην Ελλάδα. Γιατί προφανώς δεν ήταν οι ίδιοι λόγοι με όσων έφευγαν από το Ιράκ ή τη Συρία.

Με το Κονγκό είχα ήδη καταπιαστεί δημοσιογραφικά και από τότε το έκανα πιο εντατικά και μεταξύ άλλων ερεύνησα ένα σκάνδαλο διαφθοράς που αφορά τον Νταν Γκέρτλερ, έναν καθοριστικό για τα ορυχεία στο νότιο Κονγκό δισεκατομμυριούχο Ισραηλινό επιχειρηματία στον τομέα των εξορύξεων.

Ακολούθησαν πολλά ταξίδια στο Κονγκό ώσπου τελικά με συνέλαβαν και με απέλασαν από τη χώρα (σ.σ. το 2022 ο Νιάρχος βρισκόταν στη Λαϊκή Δημοκρατία του Κονγκό ως διαπιστευμένος δημοσιογράφος του περιοδικού The Nation, και συνελήφθη από τις υπηρεσίες πληροφοριών επειδή προσέγγισε ένοπλες οργανώσεις που δρουν στα νοτιοανατολικά της χώρας. Η κράτησή του διήρκεσε έξι μέρες. Στο βιβλίο του ευχαριστεί και τον διευθυντή του New Yorker, David Remnick, για τη βοήθειά του ώστε να αποφυλακιστεί).

Δεδομένου ότι τα τελευταία χρόνια η συζήτηση γύρω από τις μπαταρίες ιόντων λιθίου διαρκώς εντείνεται -ενδεικτικά αναφέρω την ολοένα και μεγαλύτερη ζήτηση των ηλεκτρικών αυτοκινήτων- από το αρχικό, ίσως απλοϊκό ερώτημα «γιατί το Κονγκό είναι φτωχό;», οδηγήθηκα στα επόμενα στάδια της έρευνας: Από πού παίρνουμε τις πρώτες ύλες για όλη αυτή την τεχνολογία; Γιατί η Κίνα κυριαρχεί στην αλυσίδα εφοδιασμού; Και πώς όλη αυτή η κατάσταση επηρεάζει την καθημερινότητα όχι μόνο στο Κονγκό αλλά σε ολόκληρο τον πλανήτη;

Ποια είναι η βασική διαφορά ανάμεσα στην υπεύθυνη και μη εξόρυξη των μετάλλων από τα οποία κατασκευάζουμε τις μπαταρίες για τόσες συσκευές που είναι πια άρρηκτα συνδεδεμένες με την καθημερινότητά μας;
Πολύ απλά η μεν γίνεται μέσω πρακτικών που δεν παραβιάζουν τα ανθρώπινα δικαιώματα. Στη δε εργάζονται στα ορυχεία παιδιά, έγκυες γυναίκες πλένουν τα επικίνδυνα ορυκτά και εργάτες κατεβαίνουν σε φρεάτια βάθους έως και 100 μέτρων κάτω από πολύ επικίνδυνες συνθήκες. Στην πρώτη περίπτωση η εξόρυξη είναι φιλική προς το περιβάλλον, με την έννοια ότι δεν υπάρχει μόλυνση, ενώ και η τοπική κοινότητα επωφελείται μέσω κατασκευής σχολείων, δρόμων, νοσοκομείων και άλλων τέτοιων υποδομών. Είδα πολλά τέτοια έργα στο Κονγκό, αλλά η πλειοψηφία των εξορύξεων δυστυχώς δεν γίνεται με αυτόν τον τρόπο.

Ομολογώ ότι την πρώτη φορά που πήγα εκεί, κοίταξα έξω από το παράθυρο, είδα μικρά παιδιά να κουβαλάνε σακούλες γεμάτες πέτρες και αναρωτήθηκα: «Πώς μπορεί αυτό που συμβαίνει εδώ πέρα να αποτελεί δομικό στοιχείο του μέλλοντος της ανθρωπότητας;» Και το λέω αυτό γιατί με την τεχνητή νοημοσύνη η ζήτηση για όλα αυτά τα υλικά έχει εκτοξευθεί στα ύψη. Κοιτάξτε την τιμή του χαλκού· έχει φτάσει στα ύψη τα τελευταία δύο χρόνια επειδή κατασκευάζουμε data centers. Είναι μια μεγάλη, παγκόσμια ιστορία που διαρκώς θα επιταχύνεται, δεν πρόκειται δηλαδή να καταλαγιάσει ως δια μαγείας το πρόβλημα με τις εξορύξεις.

Αυτή τη στιγμή, μιλάμε μέσω μιας οθόνης υπολογιστή, έχω ένα smartphone ακριβώς δίπλα μου και είμαι σίγουρος ότι αν μετρήσω, θα βρω τουλάχιστον άλλες δέκα συσκευές κοντά μου που περιέχουν κοβάλτιο και άλλα μέταλλα. Ποιες είναι οι πιθανότητες το κοβάλτιο, για παράδειγμα, σε οποιαδήποτε από αυτές τις συσκευές να έχει εξορυχθεί με επαχθή τρόπο;
Πρέπει να το εξετάσετε ως εξής: περίπου το 70% του κοβαλτίου προέρχεται από τη ΛΔΚ (Λαϊκή Δημοκρατία του Κονγκό). Στη συνέχεια, πρέπει να αφαιρέσετε περίπου το ήμισυ αυτού, επειδή υπάρχουν και ορυχεία που συμμορφώνονται με τις σύγχρονες τεχνικές βιομηχανικής εξόρυξης, αν και λιγότερα απ’ όσα θα έπρεπε. Θα έλεγα λοιπόν ότι υπάρχει μια καλή πιθανότητα -έως και 40% ή 50%- να ισχύει αυτό που λέτε για τις συσκευές σας, ειδικά αν δεν κατασκευάστηκαν πολύ πρόσφατα.

Υπάρχει ρεαλιστικός τρόπος ενημέρωσης του καταναλωτικού κοινού επ’ αυτού; Κι αν όντως είναι τόσο γενικευμένο το πρόβλημα, τι μπορεί να κάνει ο κάθε πολίτης;
Έχει θεσπιστεί νομοθεσία στην Ευρωπαϊκή Ένωση που υποτίθεται ότι αποτελεί ένα είδος «διαβατηρίου μπαταρίας». Θα υπάρχει δηλαδή ένας κωδικός QR στο πίσω μέρος των συσκευών ή των συσκευασιών, ο οποίος θα αποκαλύπτει ακριβώς από πού προέρχονται τα ορυκτά που χρησιμοποιήθηκαν και πώς εξορύχθηκαν (σ.σ. Η Ευρωπαϊκή Επιτροπή διευκρινίζει ότι, κατά την έναρξη εφαρμογής του διαβατηρίου τον Φεβρουάριο του 2027, οι πληροφορίες δέουσας επιμέλειας δεν θα είναι ακόμη υποχρεωτικό να περιλαμβάνονται σε αυτό. Η σχετική υποχρέωση έχει δική της ημερομηνία εφαρμογής, τον Αύγουστο του 2027. Ακόμη και τότε, η δημοσιοποίηση δεν ισοδυναμεί με πλήρη, δημόσια ιχνηλασιμότητα κάθε ορυχείου από το οποίο προήλθαν οι πρώτες ύλες όπως το κοβάλτιο). Είναι μια εξέλιξη προς τη σωστή κατεύθυνση και θα μπορούσε να έχει απτά αποτελέσματα, σε αντίθεση με διάφορα που λέγονται περί μποϊκοτάζ προϊόντων. Η ιδέα ότι μπορούν να αποφευχθούν τέτοιου τύπου μεγάλα προβλήματα μέσω ενός μποϊκοτάζ που σίγουρα θα είναι πολύ μικρής κλίμακας, δεν είναι καθόλου επαρκής.

Θεωρώ ότι δυστυχώς απέχουμε ακόμη πολύ από το να ελεγχθεί σοβαρά η κατάσταση, η οποία δεν πρόκειται να γίνει πιο εύκολη γιατί οι πλούσιοι και ισχυροί που επωφελούνται από τη συγκεκριμένη βιομηχανία, έχουν συνειδητοποιήσει ότι ο έλεγχος που έχει ξεκινήσει δεν εξυπηρετεί τους σκοπούς τους οπότε δημιουργούν ακόμη μεγαλύτερα εμπόδια.

Αν οι μεγάλες εταιρείες τεχνολογίας αποφάσιζαν αύριο να επενδύσουν όσο χρειαζόταν ώστε να διασφαλίσουν ότι τα ορυκτά που χρησιμοποιούνται για την κατασκευή των προϊόντων τους εξορύσσονται αποκλειστικά με υπεύθυνο τρόπο, πόσο περισσότερο θα έπρεπε να πληρώσει ο καταναλωτής για να τα αποκτήσει;
Όχι πολύ περισσότερο. Έχουν γίνει ήδη κάποιες μελέτες και καμία δεν δείχνει ότι η αύξηση θα ήταν μεγαλύτερης τάξης από μερικές δεκάδες έως και εκατοντάδες δολάρια – ανάλογα με το προϊόν. Θεωρώ ότι μια εταιρία θα μπορούσε να το κάνει και μάλιστα να αποσβέσει την όποια απώλεια κέρδους -δεδομένου ότι οι ιθύνοντες αυτών των εταιριών δεν σκέφτονται κάτι άλλο περισσότερο από το κέρδος- μέσα σε δύο χρόνια. Αν μια μεγάλη εταιρία τεχνολογίας με μακρόπνοη στρατηγική επενδύσει στην υπεύθυνη εξόρυξη και συνεργαστεί με τις τοπικές κοινότητες, θα μπορούσες ενδεχομένως να δημιουργήσεις μια εφοδιαστική αλυσίδα που θα ωφελούσε τόσο τον τοπικό πληθυσμό του Κονγκό για παράδειγμα, όσο και την ίδια την εταιρία, δεδομένου ότι έτσι θα έβγαινε από την εξίσωση να ολόκληρο δίκτυο διεφθαρμένων μεσαζόντων στην αλυσίδα εφοδιασμού κρίσιμων μετάλλων που αποκομίζουν τεράστια κέρδη.

Αποτελεί τελικά η δημιουργία ολοένα και περισσότερων μπαταριών -εξαιτίας της στροφής στα ηλεκτρικά αυτοκίνητα και όχι μόνο- κομμάτι της λύσης για την κλιματική κρίση; Η αυτή η μετάβαση δημιουργεί εκ νέου προβλήματα με την ανάγκη επίλυσης τους να γίνεται ολοένα και πιο επιτακτική; Συμφωνείτε ότι υπάρχει μια σισύφεια διάσταση σε όλο αυτό;
Νομίζω ότι αυτός ο κλάδος αποτελεί μέρος της λύσης όσον αφορά την κλιματική κρίση. Το πρόβλημα δεν είναι η ίδια η συγκεκριμένη τεχνολογία που είναι εκπληκτική. Όπως τονίζω  και στο βιβλίο, τρέφω μεγάλο θαυμασμό για τους ανθρώπους που δημιούργησαν τις μπαταρίες ιόντων λιθίου. Δεν μπορώ, όμως, να πω το ίδιο για τον τρόπο με τον οποίο διαμορφώθηκε η εφοδιαστική αλυσίδα. Δεν ήταν ένας και μόνο άνθρωπος που κάθισε μια μέρα και αποφάσισε: «Θα αγοράζουμε αυτά τα ορυκτά σε αυτή την τιμή από αυτά τα απαράδεκτα ορυχεία στο Κονγκό». Η κατάσταση διαμορφώθηκε σταδιακά, με έναν μάλλον άναρχο -και πολύ κερδοφόρο για ορισμένους- τρόπο.

Αν μια μεγάλη εταιρία τεχνολογίας με μακρόπνοη στρατηγική επενδύσει στην υπεύθυνη εξόρυξη και συνεργαστεί με τις τοπικές κοινότητες, θα μπορούσες ενδεχομένως να δημιουργήσεις μια εφοδιαστική αλυσίδα που θα ωφελούσε τόσο τον τοπικό πληθυσμό του Κονγκό για παράδειγμα, όσο και την ίδια την εταιρία, δεδομένου ότι έτσι θα έβγαινε από την εξίσωση να ολόκληρο δίκτυο διεφθαρμένων μεσαζόντων στην αλυσίδα εφοδιασμού κρίσιμων μετάλλων που αποκομίζουν τεράστια κέρδη.

Γι’ αυτό παρέθεσα στην αρχή του βιβλίου τον φιλόσοφο Κώστα Αξελό (σ.σ. «Στην τεχνο-επιστημονική διάταξη που έχει επικρατήσει στον κόσμο, δεν υπάρχει πια χώρος για το ύψιστο αγαθό ή έστω για την ευτυχία της ανθρωπότητας, την ευημερία και την άνεσή της. Οι άνθρωποι πια πρέπει και θα πρέπει να ζουν και να πεθαίνουν χωρίς ποτέ να καταλάβουν τι συμβαίνει, γιατί συμβαίνει και πώς»). Δεν πρέπει να αποδεχθούμε την τεχνολογία ως μια απρόσωπη οντότητα που διαθέτει τη δική της λογική και καθοδηγεί μόνη της την εφοδιαστική αλυσίδα των υλικών, ενώ στην πραγματικότητα αυτό αποφασίζουν πώς και γιατί θα το κάνουν οι επιχειρήσεις. Όταν αποκλείεις τον ανθρώπινο παράγοντα από όλες αυτές τις τις αποφάσεις, ιδίως όταν έχεις να κάνεις με εξαιρετικά φτωχές περιοχές του πλανήτη όπως το Κονγκό, οι αρνητικές συνέπειες είναι πολλές και σε αντίθεση με αυτό που πιστεύουν ορισμένοι, δεν αφορούν μόνο το Κονγκό. Μας αφορούν όλους.

Γι’ αυτό άλλωστε υποστηρίζετε στο βιβλίο ότι το ζητούμενο δεν είναι να σταματήσουν οι εξορύξεις μετάλλων όπως το λίθιο, το κοβάλτιο και το νικέλιο, άρα και η εξέλιξη μιας τεχνολογίας που εξ ορισμού βοηθά στην αντιμετώπιση της κλιματικής κρίσης.
Ακριβώς. Η προτεραιότητα μας πρέπει να είναι οι μαζικές επενδύσεις σε περιβαλλοντικά υπεύθυνες εξορύξεις.

Γιατί οι εταιρίες που χρησιμοποιούν στα προϊόντα τους κοβάλτιο και άλλα κρίσιμα μέταλλα επιλέγουν να τα συναρμολογήσουν σε τόσες πολλές χώρες αντί για τη χώρα προέλευσης των πρώτων υλών, όπως για παράδειγμα το Κονγκό;
Σε πρώτο επίπεδο η εξήγηση είναι ότι στο Κονγκό δεν είναι αξιόπιστη η παροχή ηλεκτρικής ενέργειας, οι υποδομές τους είναι απαρχαιωμένες, το ρεύμα κόβεται συνέχεια, για να το πω απλά. Σε δεύτερο επίπεδο η κατάσταση οφείλεται στην Κίνα που έχει κατασκευάσει τέτοια εργοστάσια συναρμολόγησης στο δικό της έδαφος. Είναι εντυπωσιακός -και τρομακτικός για τις ΗΠΑ- ο τρόπος με τον οποίο έχουν οικοδομήσει τη μεταποιητική τους ικανότητα. Μπορεί η Κίνα να έχει οικονομικά προβλήματα αλλά τόσο στον τομέας της μεταποίησης όσο και στις εξαγωγές είναι πραγματικά ισχυροί γιατί έχουν ρίξει τόσα πολλά χρήματα σε υποδομές τα τελευταία 30 χρόνια.

Τον τελευταίο χρόνο, με τον πόλεμο στο Ιράν, έχει επιβεβαιωθεί εμφατικά ο βαθμός εξάρτησης της παγκόσμιας οικονομίας από το πετρέλαιο. Σε ποιο βαθμό θα επηρεαζόταν από μια σημαντική διαταραχή στην αλυσίδα εφοδιασμού κρίσιμων μετάλλων;
Νομίζω ότι θα επηρεαζόταν σε μεγάλο βαθμό. Οι άνθρωποι κοιτάζουμε όλο και περισσότερο τα κινητά τους. Βγαίνεις στον δρόμο και βλέπεις τους πάντες κολλημένους στις συσκευές τους – κάτι λέει αυτό. Επίσης όσον αφορά τα ηλεκτρικά αυτοκίνητα, τουλάχιστον στις ευρωπαϊκές χώρες θα ήταν μεγάλο πρόβλημα, όπως και για την αποθήκευση ενέργειας. Προφανώς, δεν βρισκόμαστε ακόμη στο ίδιο επίπεδο εξάρτησης με εκείνο του πετρελαίου, αλλά καθώς στρεφόμαστε ολοένα και περισσότερο στις ανανεώσιμες πηγές ενέργειας -σκέφτομαι την Ελλάδα, που είναι γεμάτη αιολικά πάρκα- τόσο πιο σημαντική γίνεται αυτή η τεχνολογία.

Το καλό είναι ότι δεν υπάρχει στάδιο στην εφοδιαστική αλυσίδα των μπαταριών γενικά που να μην σχετίζεται με την Κίνα. Επομένως, θα χρειαζόταν μια πολιτική απόφαση, ένας πόλεμος με την Κίνα, μια εισβολή στην Ταϊβάν ή κάτι παρόμοιο για να δημιουργηθεί πραγματικά στην εφοδιαστική αλυσίδα ανάλογο πρόβλημα με εκείνο που προκλήθηκε εξαιτίας του πολέμου στη Μέση Ανατολή. Αμφιβάλλω, επίσης, ότι τώρα μια τέτοια κρίση θα είχε παγκόσμιο αντίκτυπο. Οι διαταραχές στην προμήθεια πετρελαίου επηρεάζουν ουσιαστικά τους πάντες, ενώ στην περίπτωση της Κίνας και των μπαταριών, νομίζω ότι οι επιπτώσεις θα ήταν πιο επιλεκτικές.

Οι μπαταρίες ιόντων λιθίου, γράφετε στο βιβλίο, είναι αυτές που καθιστούν εφικτό τον σημερινό μας κόσμο. Είναι όμως η ενέργεια που παράγουν τελικά τόσο καθαρή όσο πιστεύουμε;
Γενικά μιλώντας ναι, αλλά πρέπει να λαμβάνουμε υπ’ όψιν μας κάποιες παραμέτρους ανάλογα με την κάθε εφαρμογή της συγκεκριμένης τεχνολογίας. Όσον αφορά τα αυτοκίνητα για παράδειγμα, αν συγκρίνεις ένα βενζινοκίνητο με ένα ηλεκτρικό και ένα υβριδικό, αυτό που υπερτερεί σε όλα τα επίπεδα, τουλάχιστον σήμερα, είναι το υβριδικό. Έκανα αρκετές φορές τους υπολογισμούς, με βάση τα στοιχεία για τις εκπομπές ρύπων που δημοσιεύονται στις ΗΠΑ, και είναι σαφές ότι χρειάζεται να περάσει αρκετός χρόνος προτού ένα ηλεκτρικό αυτοκίνητο αποκτήσει μικρότερο συνολικό περιβαλλοντικό αποτύπωμα από ένα υβριδικό σε ολόκληρο τον κύκλο ζωής του. Καθώς μεταβαίνουμε σε καθαρότερα καύσιμα, πρέπει να το έχουμε αυτό κατά νου.

Επιπλέον η συνεχής ανανέωση του στόλου των ηλεκτρικών οχημάτων -διότι οι καταναλωτές τους αγοράζουν πιο συχνά νέα μοντέλα- μπορεί να λειτουργήσει μόνο αν διαθέτουμε μεγάλες δυνατότητες ανακύκλωσης και καθαρές μεθόδους εξόρυξης. Όλα αποτελούν μέρη του ίδιου συστήματος. Θα μπορούσαμε να δημιουργήσουμε έναν ενάρετο κύκλο, ο οποίος θα συνυπολογίζει τις αρνητικές παραμέτρους και θα προσπαθεί να τις περιορίσει όσο το δυνατόν περισσότερο, ώστε να κατασκευάζουμε πολύ καθαρότερα οχήματα. Αυτό που έχουμε σήμερα, όμως, με τον ηλεκτρισμό είναι μια ρυπογόνος βιομηχανία. Και γι’ αυτό έγραψα το βιβλίο.

Το «Στη δίνη της ενέργειας» είναι επί της ουσίας αποτέλεσμα ερευνητικής δημοσιογραφίας, χώρο για την οποία δίνετε πια και σε συναδέλφους σας ως εκδότης του φιλόδοξου, διμηνιαίου περιοδικού Now Voyager. Πώς θα σύστηνατε, λοιπόν, το μέσο που συνιδρύσατε πριν από ένα περίπου χρόνο, στο κοινό της χώρας από την οποία κατά το ήμισυ κατάγεστε;
Το Now Voyager κάνει πολλά πράγματα, ανάμεσά τους και η ερευνητική δημοσιογραφία. Έχουμε ήδη δημοσιεύσει ορισμένα σημαντικά τέτοια ρεπορτάζ. Κατά κάποιο τρόπο, το περιοδικό ήρθε να καλύψει μια αναντιστοιχία προσφοράς και ζήτησης στον χώρο της longform δημοσιογραφίας διεθνώς. Καταφέραμε να δημιουργήσουμε κάτι που λειτουργεί, ανταποκρινόμενοι και σε ένα ακόμη κενό που παρατηρήσαμε, κάτι που είναι ιδιαίτερα εμφανές στην εποχή του Τραμπ στην Αμερική, όπου βλέπεις όλα τα μέσα να ασχολούνται διαρκώς και αποκλειστικά μαζί του, σε σημείο που νιώθεις ότι ο υπόλοιπος κόσμος δεν υπάρχει. Ευτυχώς στην Ευρώπη αυτό συμβαίνει σε μικρότερο βαθμό. Έχουμε ήδη μια αρκετά μεγάλη βάση συνδρομητών και ο στόχος είναι να δημιουργήσουμε κάτι πραγματικά παγκόσμιο σε διάφορους τομείς του ρεπορτάζ, καλύπτοντας από τον πολιτισμό μέχρι τους πολέμους. Αυτό που ήδη κάνουμε και θα συνεχίσουμε με ακόμη μεγαλύτερη ένταση είναι να φέρνουμε, όπως μας αρέσει να λέμε, τον κόσμο στην πόρτα σας.