Ο C. Stangler για την “απεγνωσμένη ανάγκη” της Αριστεράς παγκοσμίως

Για να συγγράψει το τελευταίο του βιβλίο “Μπροστά στον καθρέφτη της Αμερικής: Έρευνα για τη ριζοσπαστικοποίηση της Δεξιάς ιδεολογίας και το μέλλον της Αριστεράς” (εκδόσεις Πόλις), ο δημοσιογράφος και συγγραφέας Cole Stangler εφάρμοσε μία υπέροχη ιδέα. Εκανε επιτόπια έρευνα σε πολιτείες των ΗΠΑ που στις τελευταίες εκλογικές αναμετρήσεις στήριξαν μαζικά τον Ντόναλντ Τραμπ ενώ πιο παλιά συνήθιζαν να ψηφίζουν τους Δημοκρατικούς.

Αυτό το ταξίδι του Stangler σε περιοχές που άλλοτε ανθούσαν βιομηχανίες οι οποίες στο πέρασμα του χρόνου παρήκμασαν και έκλεισαν (παράδειγμα η Δυτική Βιρτζίνια) έδωσε πλούσιο υλικό στην έρευνά του. Κάθε επαφή του με τον καθημερινό, απλό κόσμο, στα εργοστάσια, στα καφέ και στα μπαρ της αμερικανικής ενδοχώρας θα μπορούσε να αποτελέσει ένα case study για τις πολιτικές επιστήμες. 

O Γαλλοαμερικανός συγγραφέας και δημοσιογράφος, που μελετά επίσης το γαλλικό πολιτικό παράδειγμα, έχει καταλήξει σε συγκεκριμένες απόψεις-καταγραφές για την άνοδο της άκρας δεξιάς και την εκλογική καχεξία της Αριστεράς παγκοσμίως.

Η  συζήτηση μαζί του άρχισε φυσικά από το φαινόμενο Τραμπ: “Θεωρώ πως οι εκλογικές νίκες του Τραμπ, το 2016 και το 2024, είναι αποτέλεσμα πολλών παραγόντων: των αποτυχιών των Δημοκρατικών όταν βρίσκονταν στην εξουσία και της αδυναμίας τους να βελτιώσουν ουσιαστικά τις υλικές συνθήκες ζωής των ανθρώπων, της παρακμής του εργατικού κινήματος, το οποίο άλλοτε προσέφερε πειστικά εναλλακτικά αφηγήματα στις κοινότητες της λευκής εργατικής τάξης, του μετασχηματισμού του τοπίου των μέσων ενημέρωσης, καθώς και της διάδοσης διαφορετικών μορφών διακρίσεων στην αμερικανική κοινωνία”.

Όταν το ρωτάμε αν η επιβολή του Τραμπ και γενικότερα της ακροδεξιάς παγκοσμίως οφείλεται στο γεγονός ότι αυτού του είδους οι πολιτικοί αρέσκονται στα απλοϊκά αφηγήματα για σύνθετα προβλήματα υπερθεματίζει: “Ναι, πιστεύω ότι ο Τραμπ και η ακροδεξιά έχουν καταφέρει να κερδίσουν υποστήριξη υποδεικνύοντας αποδιοπομπαίους τράγους ως υπεύθυνους για σύνθετα κοινωνικοοικονομικά προβλήματα. Για αυτούς, όλα περιστρέφονται γύρω από τους μετανάστες, τους μετανάστες, τους μετανάστες. Έχουν έναν σαφώς προσδιορισμένο εχθρό. Όταν δεν υπάρχει μια ξεκάθαρη και αξιόπιστη εναλλακτική πρόταση, αυτού του είδους ο λόγος έχει πολύ περισσότερες πιθανότητες να επικρατήσει — ή τουλάχιστον να απευθυνθεί σε αρκετούς ανθρώπους ώστε να εξασφαλίσει μια εκλογική νίκη”.

Το γαλλικό Fox και η επιρροή της τηλεόρασης

Ζώντας μόνιμα στη Γαλλία, ο Stangler έχει παραπάνω από ένα παραδείγματα για το ρόλο των media στην άνοδο της ακροδεξιάς. Στις ΗΠΑ δεσπόζει το Fox, στη Γαλλία την ίδια δουλειά κάνει το CNews. Η δράση αμφοτέρων καταλαμβάνουν ένα σημαντικό μέρος του βιβλίου του νεαρού δημοσιογράφου. “Πράγματι, το Fox News έχει διαδραματίσει καθοριστικό ρόλο στη ριζοσπαστικοποίηση του Ρεπουμπλικανικού Κόμματος (και μάλιστα πολύ πριν από την εμφάνιση του Ντόναλντ Τραμπ!). Εδώ στη Γαλλία, το CNews έχει ασκήσει αντίστοιχη επίδραση στη γαλλική δεξιά” μας ενημερώνει.

Το γιατί όμως έχει περισσότερη σημασία: “Τα συγκεκριμένα τηλεοπτικά δίκτυα τείνουν να καλύπτουν θέματα που συνδέονται με τις προνομιακές θεματικές της δεξιάς (μετανάστευση, ασφάλεια, εθνική ταυτότητα κ.λπ.). Ωστόσο, από πολλές απόψεις, θεωρώ ότι έχει μεγαλύτερο ενδιαφέρον να εξετάσουμε το ύφος αυτών των καναλιών.

Πρόκειται για δίκτυα που κατά κάποιο τρόπο ψυχαγωγούν. Προσφέρουν στους τηλεθεατές το είδος της ενημέρωσης που επιθυμούν, επιτίθενται στις πολιτισμικές ελίτ και παρουσιάζουν τους εαυτούς τους ως πατριωτικές φωνές που μιλούν εξ ονόματος των απλών ανθρώπων. Όλα αυτά είναι ελκυστικά και καθησυχαστικά για το κοινό τους”.

Παρά το γεγονός ότι ζούμε στην εποχή των Νέων Μέσων, κατά τον Stangler ουδείς μπορεί να υποτιμά την τηλεόραση αφού, όπως τονίζει, “εξακολουθεί να αποτελεί μέσο ενημέρωσης που παρακολουθούν δυσανάλογα περισσότερο οι μεγαλύτερες ηλικίες, και αυτές είναι που πηγαίνουν στις κάλπες!”.

Όλα τα παραπάνω συνθέτουν ένα δυσεπίλυτο πρόβλημα για την παγκόσμια Αριστερά. Υπάρχουν ελπίδες ανάκαμψης και νικών; “Η Αριστερά έχει απεγνωσμένη ανάγκη να διευρύνει την εκλογική της βάση. Ζούμε σε μια εποχή «αποσύνδεσης της ταξικής ταυτότητας από την εκλογική συμπεριφορά» (class dealignment): τα ιστορικά κόμματα της Αριστεράς έχουν χάσει μεγάλα τμήματα της εργατικής τάξης που αποτελούσαν παραδοσιακά τη βάση τους, στις ΗΠΑ, στη Γαλλία και αλλού”.

Παρατηρούμε ότι τόσο στις ΗΠΑ όσο και στη Γαλλία η Αριστερά δείχνει να είναι ιδιαίτερα υπολογίσιμη. Ο Stangler βάζει μία πολύτιμη υποσημείωση. “Πράγματι, η Αριστερά εξακολουθεί να καταγράφει καλές επιδόσεις μεταξύ των εργαζομένων στις αστικές περιοχές, αλλά τα πηγαίνει πολύ άσχημα στις πιο αγροτικές και επαρχιακές περιοχές”.

Ποιο είναι, λοιπόν, το πρόβλημα; “Ένα μεγάλο μέρος της πρόκλησης είναι ότι πολλοί ψηφοφόροι δεν γνωρίζουν τι ακριβώς πρεσβεύουν τα αριστερά κόμματα. Τι προτίθενται να κάνουν για να βελτιώσουν συγκεκριμένα τη ζωή των ανθρώπων; Ποιο είναι το πραγματικό όραμά τους για το μέλλον, σε αντιδιαστολή με την απλή υπεράσπιση της δημοκρατίας σε αφηρημένο επίπεδο ή την καταπολέμηση της ακροδεξιάς;

Ποια είναι τα σαφή παραδείγματα επιτυχημένης διακυβέρνησης από την Αριστερά σήμερα, στα οποία θα μπορούσαν να ανατρέξουν τα κόμματα και οι ακτιβιστές τους; Υπάρχουν τέτοια παραδείγματα — σε συγκεκριμένες χώρες, πόλεις και τοπικές κυβερνήσεις — αλλά δεν αναδεικνύονται όσο θα έπρεπε”.

Συνδικάτα: Ο θεσμός-κλειδί

Τελευταίο αλλά όχι έσχατο σημείο στην κουβέντα μας, ο ρόλος των συνδικάτων. Ο συγγραφέας πιστεύει ότι είναι ιδιαίτερα σημαντικός και το εξηγεί διεξοδικά: “Ο συνδικαλισμός μπορεί να διαδραματίσει καθοριστικό ρόλο στην αντίσταση απέναντι στην ακροδεξιά. Τα συνδικάτα στρέφουν την απογοήτευση και την οργή των ανθρώπων προς τους εργοδότες και τις μεγάλες επιχειρήσεις και μακριά από τους αποδιοπομπαίους τράγους που προκρίνει η ακροδεξιά.

Και, σε αντίθεση με πολλούς πολιτικούς, τα συνδικάτα δεν περιορίζονται σε υποσχέσεις. Διαθέτουν αποδεδειγμένο ιστορικό επιτυχιών στην επίτευξη ουσιαστικών βελτιώσεων στις συνθήκες ζωής των ανθρώπων μέσα από τη συλλογική δράση”.

Για τις ΗΠΑ ειδικότερα, ο Stangler υποστηρίζει ότι “η ταξική συνείδηση ήταν πάντοτε πιο περιορισμένη σε σύγκριση με την Ευρώπη. Είναι αλήθεια ότι η αμερικανική κουλτούρα προβάλλει διαρκώς το μήνυμα ότι ο καθένας μπορεί να γίνει ένας επιτυχημένος επιχειρηματίας και να «τα καταφέρει» μόνος του, σε ατομικό επίπεδο.

Ωστόσο, τα εργατικά συνδικάτα στις ΗΠΑ έχουν εργαστεί συστηματικά για να αντιπαρατεθούν σε αυτόν το μύθο. Και αυτός είναι ένας σημαντικός λόγος για τον οποίο έχουν βρεθεί επανειλημμένα στο στόχαστρο επιθέσεων όλα αυτά τα χρόνια, ιδιαίτερα επί των κυβερνήσεων Ρίγκαν και Τραμπ”.

Συμπερασματικά: Φαίνεται ότι η Αριστερά δεν έχει χάσει το τρένο. Ωστόσο οφείλει να επιστρέψει στα βασικά και κυρίως κοντά στον κόσμο που παραδοσιακά εκπροσωπούσε γιατί, σε διαφορετική περίπτωση, η ακροδεξιά, με τα υπεραπλουστευμένα αφηγήματα, θα κυριαρχήσει πλήρως αν και ήδη, κατά κάποιο τρόπο, το κάνει.