Τα προεκλογικά της διαφθοράς

Ο χρόνος των εκλογών πλησιάζει και, για μια ακόμη φορά, το βαρύ «χαρτί» της ασφάλειας γίνεται επικοινωνιακό εργαλείο για τη διεκδίκηση ψήφων. Αυτή τη φορά, επίκεντρο γίνεται το φαινόμενο της διαφθοράς, που ενδιαφέρει και απειλεί την κοινωνία αλλά και τους θεσμούς, ιδίως εφόσον διαπλέκεται με την πολιτική. Η ανάπτυξή της με πλάτες εξουσίας και οι συγκαλύψεις κλονίζουν την κοινωνική εμπιστοσύνη και συνοχή.

Η κυβέρνηση οργανώνει μια πανηγυρική επικοινωνιακή εκστρατεία. Επικαλείται ότι αυτή επιτέλους επιφέρει πλήγματα στη διαφθορά και διεκδικεί επαίνους για τις αλλεπάλληλες πρόσφατες αποκαλύψεις (διαιτησία, Pizza Fan, Χωριάτικο κ.λπ.).

Από την άλλη, τόσο η παραγωγή των σκανδάλων όσο και η σημαντική καθυστέρηση στην αποκάλυψή τους βαραίνουν ως «έργα και ημέρες» τους κυβερνώντες. Η επικοινωνιακή παραπομπή στους «προηγούμενους» και στις «διαχρονικές παθογένειες», ακόμη κι αν πρόσκαιρα έπεισε τους πρόθυμους να πιστεύουν, επαναλαμβανόμενη μετά από επτά και πλέον χρόνια κούρασε, ξέφτισε.

Οι παρακρατικές διασυνδέσεις, που αναμένεται να αποκαλυφθούν αλλά ήδη διαφαίνονται, ενοχοποιούν κρατικά όργανα. Αντί, λοιπόν, τώρα να περισσεύουν οι εύπιστοι, πληθαίνουν οι δύσπιστοι: Μήπως, σκέφτονται, θυσιάζονται σήμερα μερικές «Ιφιγένειες», ώστε στις εκλογές να επηρεάσει η εικόνα ενός παντοδύναμου δήθεν κυβερνητικού έργου, ενώ μετεκλογικά «έχει ο Θεός»;

Μια αμφιθυμία πλήττει, βέβαια, και κόμματα της αντιπολίτευσης. Μα, να επαινεθεί η κυβέρνηση για μια τόσο καθυστερημένη και οφειλόμενη υπηρεσιακή δράση; Μήπως μια ορθή επιμέρους παρέμβαση («το δέντρο») θα αποτρέψει έτσι να δούμε τη συνολική κυβερνητική πολιτική («το δάσος»), καθώς και το σύστημα που κλέβει, ξεπλένει και βασιλεύει;

Η αλήθεια, όμως, είναι… δύο: Η αξία των τωρινών εξαρθρώσεων από την Αστυνομία ασφαλώς πρέπει να αναγνωριστεί. Από την άλλη, η γενική εξάπλωση της διαφθοράς αποτελεί άλλη μια παταγώδη διάψευση της προεκλογικής παραπλάνησης του 2019: Ότι δήθεν, με την ανάληψη της διακυβέρνησης από τη ΝΔ, με μία-δύο μαγικές κινήσεις (κατάργηση του -ληγμένου ήδη τότε!- «Νόμου Παρασκευόπουλου», άλωση Εξαρχείων), η εγκληματικότητα θα εξαφανιζόταν.

Η διαφθορά στη σύγχρονη πολιτική ζωή αποτελεί για όλη την Ευρώπη έναν υπαρκτό και βαρύ κίνδυνο. Είναι ολοφάνερη, όμως, στη χώρα μας μια αγκύλωση που εμποδίζει τη Δικαιοσύνη να εκπληρώνει την αποστολή της. Αναδείχθηκε κατά τη συζήτηση (και) στη Θεσσαλονίκη του βιβλίου του Αντώνη Ρουπακιώτη «Ανατομία της δικαστικής εξουσίας». Παρακάτω, με δύο λόγια.

Για να απονεμηθεί δικαιοσύνη, ο δικαστής πρέπει να αποτελεί συμβολικά και πραγματικά έναν «τρίτο» ανάμεσα στους αντιμαχόμενους. Πανάρχαια και ευνόητη σοφία.

Ένας δυνάμει κρινόμενος, όμως, για διαφθορά πολιτικός (ο ίδιος ή ο με κοινά συμφέροντα διπλανός του) μπορεί να καλείται ως κριτής (προαγωγής ή μη) δικαστών στην ηγεσία της Δικαιοσύνης. Τότε οι ιδιότητες κρίνοντος και κρινομένου συγχέονται.

Αυτός ακριβώς ο δρόμος είναι ανοιχτός με βάση τον προβλεπόμενο από το ελληνικό Σύνταγμα τρόπο επιλογής της ηγεσίας των ανώτατων δικαστηρίων, δηλαδή με απόφαση του Υπουργικού Συμβουλίου.

Η επιλεγόμενη ηγεσία, στη συνέχεια, μέσω του καθορισμού της σύνθεσης του Ανώτατου Δικαστικού Συμβουλίου, θα επιδράσει έμμεσα σε όλη την ιεραρχία.

Αυτές οι ρυθμίσεις πριν από 50 χρόνια μπορεί να φαίνονταν επαρκείς. Σήμερα, μετά τα αλλεπάλληλα κρούσματα δηλώσεων – υπαγορεύσεων από κυβερνητικούς παράγοντες για εκκρεμείς δικαστικές κρίσεις («δεν εμπλέκονται πολιτικοί», «ανθρώπινο λάθος», «δεν γνωρίζαμε» κ.λπ.), οδηγούν σε φαύλο κύκλο.

Χωρίς καν να αλλάξει έδρα, ο πολιτικός παράγων μπορεί να φορά άλλο «ένδυμα» και να κρίνει (στην ουσία να ανταμείβει ή να καθηλώνει) τον δικαστή – μελλοντικό κριτή του.

Γιάννης να κερνά (προαγωγές) και Γιάννης να πίνει (απαλλαγές). Οι εξαιρέσεις δεν λείπουν, αλλά ούτε ο κανόνας – συνθήκη.

Η ευρωπαϊκή θεσμική παράδοση δεν αγαπά τις ακραίες λύσεις: Στις επιλογές της ηγεσίας της Δικαιοσύνης δεν θέλει τον πλήρη εξοβελισμό της πολιτικής. Η αντιπροσωπευτική δημοκρατία πρέπει να εκφράζεται, οι τρεις εξουσίες κάπου να διασταυρώνονται και να αλληλοελέγχονται.

Ούτε οι δικαστές – κριτές, όμως, επιτρέπεται να λείπουν τελείως από το σώμα που κρίνει.

Η δημοκρατία και η αξιοκρατία είναι τα θεμέλια της Δικαιοσύνης, του πολιτεύματος στο σύνολό του. Τα συνθετικά μοντέλα αξιολόγησης είναι αυτά που εγγυώνται το οικοδόμημα και καταπολεμούν το σαράκι της διαφθοράς.