Πόσο κοστίζει η συνείδηση ενός δημοσίου υπαλλήλου;

Αν σου έχουν προσφέρει μαύρα χρήματα κάτω από το τραπέζι και τα αρνήθηκες, τότε, πράγματι, είναι εύκολο να δείξεις με το δάχτυλο τον δημόσιο υπάλληλο που έπαιρνε χαρτζιλίκι για να κάνει διευκολύνσεις στο «Χωριάτικο». Αλλιώς καλό είναι να διατηρείς μικρές επιφυλάξεις. Δεν ξέρεις τι θα έκανες στη θέση του.

Από την άλλη, βέβαια, όπως αποδεικνύεται, ο εκμαυλισμός και η διαφθορά δεν χρειάζονται και πολύ κόπο. Κάποιες κυρίες, από δημόσιους φορείς, έδιναν ένα χέρι βοήθειας με αντάλλαγμα καλλυντικά και αρώματα. Ενας αστυνομικός, πάντα κατά το ρεπορτάζ, προσέφερε τις υπηρεσίες του έναντι 1.500 ευρώ το μήνα. Ας πούμε ότι έπαιρνε ακόμη ένα μισθό. Είναι και οι αχυράνθρωποι. Αυτοί υπέγραφαν τη σύσταση εταιρειών προς 800 ευρώ το μήνα. Αναρωτιέσαι αν πρόκειται για απελπισμένους ή πονηρούς.

Προς Θεού, δεν ισχυρίζομαι ότι οι δημόσιοι υπάλληλοι και οι αστυνομικοί είναι διεφθαρμένοι. Μπορείς όμως πολύ εύκολα να βρεις, εκεί μέσα, ανθρώπους που θα σου κάνουν τη δουλειά. Για ποιο λόγο συμβαίνει αυτό; Είναι οι χαμηλοί μισθοί που κάνουν τους ανθρώπους πιο επιρρεπείς στη διαφθορά; Ναι, αυτή η δικαιολογία μπορεί, εν μέρει, να ευσταθεί. Ομως δεν πατάει γερά στα πόδια της. Διότι ακόμα και αν οι μισθοί στο Δημόσιο ήταν υψηλοί, πάντα θα υπάρχει κάποιος που θα δώσει περισσότερα και θα μετατρέψει τον λειτουργό σε παιδί για όλες τις δουλειές.

Μήπως είναι το άγραφο αξίωμα που μας λέει ότι σε κάθε ανθρώπινο σύνολο υπάρχει μία ποσόστωση διεφθαρμένων; Ισχύει. Ομως εδώ υπεισέρχονται άλλοι δύο παράγοντες. Ο πρώτος έχει να κάνει με την αίσθηση της ατιμωρησίας. Ο επίορκος δημόσιος λειτουργός γνωρίζει ότι αν συλληφθεί θα αποτελεί εξαίρεση στον κανόνα. Συνεπώς αναλαμβάνει το ρίσκο του.

Ο δεύτερος είναι ο πιο σημαντικός: όταν κοιτάζεις γύρω σου και σχηματίζεις την εντύπωση καθολικής σήψης, τότε ενδέχεται να πεις στον εαυτό σου ότι είναι το κορόιδο της υπόθεσης. Και αυτός ο παράγοντας μας επιτρέπει να δούμε τη μεγαλύτερη εικόνα μίας κοινωνίας που αναγνωρίζει τη διαφθορά ως κομμάτι της κανονικότητας της.

Τις τελευταίες μέρες από τα μέσα ενημέρωσης παραδίδονται δωρεάν μαθήματα φοροδιαφυγής και οικονομικής απάτης. Και μάλιστα αναλυτικά, με παραδείγματα. Πώς ανοίγουν και κλείνουν εταιρείες, τι κάνεις με τις δημόσιες υπηρεσίες, πώς βρίσκεις «μπροστινούς».

Ενας συνεπής μικρομεσαίος επιχειρηματίας σκανδαλίζεται. Σοκάρεται με την ευκολία που ένα οικοσύστημα διαφθοράς και απάτης μπορεί να λειτουργεί επί χρόνια. Και την ίδια στιγμή γνωρίζει ότι αν δεν περάσει ένα παραστατικό στο σύστημα μπορεί να του κλείσουν το μαγαζί.

Αυτός ο άνθρωπος είναι πολύ πιθανό να αισθάνεται ηλίθιος. Βλέπει τους άλλους να έχουν βάλει στη μπάντα εκατομμύρια, χαζεύει στις φωτογραφίες τα μετρητά και τα ρολόγια, διαβάζει για τα πολυτελή αυτοκίνητα και τα ακίνητα. Θυμώνει. Και δεν αποκλείεται το μυαλό του να πάρει ανάποδες στροφές.

Θα μου πείτε ότι τους έπιασαν, το φίδι πατήθηκε στο κεφάλι. Αλλά θα σας θυμίσω ότι χρειάστηκαν χρόνια για να τους τσιμπήσουν. Τι έκαναν, λοιπόν, οι υπηρεσίες όλα αυτά τα χρόνια; Ουσιαστικά οι τύποι συνελήφθησαν λόγω της απληστίας τους. Αν είχαν βάλει κόφτη και τσέπωναν μόνο καμιά δεκαριά εκατομμύρια, τώρα θα ήταν μπροστά στη ντουλάπα τους και θα διάλεγαν ρολόι για βραδινή έξοδο.