Τι να περιμένουμε από τις συνομιλίες για την Ουκρανία στο Αμπού Ντάμπι

Αξιωματούχοι από την Ουκρανία, τη Ρωσία και τις Ηνωμένες Πολιτείες αναμένεται να συναντηθούν στο Άμπου Ντάμπι, την πρωτεύουσα των Ηνωμένων Αραβικών Εμιράτων, για έναν νέο γύρο διαπραγματεύσεων με στόχο τον τερματισμό του πολέμου που μαίνεται εδώ και σχεδόν πέντε χρόνια.

Ωστόσο, οι αναλυτές εμφανίζονται απαισιόδοξοι για την προοπτική ουσιαστικής προόδου στις τριμερείς συνομιλίες της Τρίτης (10/11) και της Τετάρτης (11/11), ιδιαίτερα μετά τις πρόσφατες κινήσεις του Αμερικανού προέδρου Ντόναλντ Τραμπ για προσέγγιση με το Κρεμλίνο.

Ο Τραμπ έχει κατηγορήσει τον Ουκρανό πρόεδρο Βολοντίμιρ Ζελένσκι ότι εμποδίζει τις ειρηνευτικές προσπάθειες. «Ο Ζελένσκι πρέπει να θέλει να διευθετήσει αυτόν τον πόλεμο και, αν δεν το θέλει, νομίζω ότι τα πράγματα θα εξελιχθούν πολύ άσχημα», είχε δηλώσει τον περασμένο μήνα.

Παράλληλα, οι ΗΠΑ υπέγραψαν συμφωνία για την αγορά ρωσικού ντίζελ, μια κίνηση που, σύμφωνα με επικριτές της, θα μπορούσε να εξασφαλίσει στη Μόσχα πρόσθετα έσοδα για τη συνέχιση του πολέμου.

Την Πέμπτη, ο Τραμπ υποστήριξε ότι η σύγκρουση βρίσκεται κοντά σε διευθέτηση, αφήνοντας να εννοηθεί ότι ο τερματισμός της ενδέχεται να απαιτήσει την εμπλοκή ολόκληρης της Ευρώπης. Ωστόσο, οι Ευρωπαίοι δεν συμμετέχουν επισήμως στις τριμερείς διαπραγματεύσεις.

Η Γαλλία ανακοίνωσε την περασμένη εβδομάδα ότι ευρωπαϊκές αντιπροσωπείες θα μεταβούν στο Άμπου Ντάμπι, καθώς οι δυτικοί σύμμαχοι του Κιέβου ανησυχούν ότι ο Τραμπ ενδέχεται να επιβάλει μια συμφωνία που θα υπονόμευε την ασφάλεια της ευρωπαϊκής ηπείρου.

Η Ρωσία κατέχει περίπου το 20% της ουκρανικής επικράτειας, συμπεριλαμβανομένης της Κριμαίας και τμημάτων του ανατολικού Ντονμπάς. Η προσάρτηση αυτών των εδαφών δεν αναγνωρίζεται από τη διεθνή κοινότητα, ωστόσο ο Τραμπ έχει καλέσει το Κίεβο να προχωρήσει σε εδαφικές παραχωρήσεις για να τερματιστεί ο πόλεμος που έχει προκαλέσει χιλιάδες θανάτους και τον εκτοπισμό εκατομμυρίων ανθρώπων.

Ποιοι συμμετέχουν στις διαπραγματεύσεις

Όπως μεταδίδει το Al Jazeera, της αμερικανικής αντιπροσωπείας θα ηγηθούν οι ειδικοί απεσταλμένοι Στιβ Γουίτκοφ και Τζάρεντ Κούσνερ, στις πρώτες συνομιλίες αυτού του είδους εδώ και εννέα μήνες.

Επικεφαλής της ουκρανικής αποστολής θα είναι ο βασικός διαπραγματευτής του Κιέβου και επικεφαλής των υπηρεσιών εξωτερικών πληροφοριών, Ρουστέμ Ουμέροφ, σύμφωνα με την Kyiv Independent.

Στην αντιπροσωπεία θα συμμετάσχουν επίσης ο Νταβίντ Αραχαμία, επικεφαλής της κοινοβουλευτικής ομάδας του Ζελένσκι, ο προσωπάρχης του Ουκρανού προέδρου Κίριλο Μπουντάνοφ και ο πρώτος αναπληρωτής επικεφαλής του προεδρικού γραφείου Σεργκέι Κισλίτσια.

Από ρωσικής πλευράς, επικεφαλής θα είναι ο πρώην υπουργός Πολιτισμού Βλαντίμιρ Μεντίνσκι, όπως επιβεβαίωσε ο εκπρόσωπος του Κρεμλίνου Ντμίτρι Πεσκόφ. Στην αποστολή συμμετέχουν επίσης ο διπλωμάτης Μιχαήλ Γκαλούζιν, ο επικεφαλής των στρατιωτικών υπηρεσιών πληροφοριών Ιγκόρ Κοστιούκοφ και ο στρατηγός Γιούρι Ζιγκαρλόφ.

Τη Δευτέρα, το Κρεμλίνο ξεκαθάρισε ότι Ευρωπαίοι αξιωματούχοι δεν θα λάβουν μέρος στις ειρηνευτικές διαπραγματεύσεις.

Ωστόσο, ο Γάλλος υπουργός Εξωτερικών Ζαν-Νοέλ Μπαρό είχε δηλώσει την Κυριακή ότι εκπρόσωποι της Γαλλίας, της Βρετανίας, της Γερμανίας, του ΝΑΤΟ και της Ευρωπαϊκής Επιτροπής θα βρίσκονται στο Άμπου Ντάμπι.

Ευρωπαίος αξιωματούχος επιβεβαίωσε στο AFP ότι εκπρόσωποι αρμόδιοι για ζητήματα εθνικής ασφάλειας θα είναι παρόντες, χωρίς όμως να έχει διευκρινιστεί ο ρόλος τους.

Τι διακυβεύεται για την Ουκρανία και την Ευρώπη

Το βασικό διακύβευμα των συνομιλιών είναι η κυριαρχία και η ανεξαρτησία της Ουκρανίας, σύμφωνα με τον πολιτικό επιστήμονα Αρκάντι Μόσες, διευθυντή προγράμματος στο Φινλανδικό Ινστιτούτο Διεθνών Υποθέσεων.

Ο ίδιος εκτιμά ότι η πλήρης αποκατάσταση της εδαφικής ακεραιότητας της χώρας, συμπεριλαμβανομένης της Κριμαίας, ενδέχεται να μην είναι πλέον εφικτή.

Ωστόσο, όπως επισημαίνει, θα ήταν εξαιρετικά δύσκολο για την Ουκρανία να αποδεχθεί μια συμφωνία που δεν θα της επέτρεπε να επιλέγει τις συμμαχίες της, να καθορίζει το μέλλον της ασφάλειάς της ή θα επέβαλλε περιορισμούς στις ένοπλες δυνάμεις της.

Το Κίεβο ζητά την αποχώρηση των ρωσικών στρατευμάτων και αξιόπιστες εγγυήσεις ασφαλείας. Αντίθετα, η Μόσχα επιμένει στον αποκλεισμό της ουκρανικής ένταξης στο ΝΑΤΟ και αντιτίθεται στην ανάπτυξη ξένων στρατευμάτων στην Ουκρανία ακόμη και μετά από μια πιθανή συμφωνία.

Ο Μάθιου Μπόις, ανώτερος ερευνητής του Hudson Institute και πρώην Αμερικανός διπλωμάτης, συμφωνεί ότι οι εδαφικές διεκδικήσεις και οι εγγυήσεις ασφαλείας αποτελούν τα σημαντικότερα εμπόδια.

«Μέχρι στιγμής, ο Πούτιν δεν έχει μετακινηθεί από τη θέση του “ή θα γίνει όπως θέλω εγώ ή δεν θα γίνει τίποτα” και τη λογική ότι “ό,τι είναι δικό μου παραμένει δικό μου, ενώ ό,τι είναι δικό σου είναι διαπραγματεύσιμο“», δήλωσε στο Al Jazeera.

Ακόμη πιο απαισιόδοξος εμφανίζεται ο Ουκρανός βουλευτής Ολεξάντρ Μερέζκο, από το κόμμα Υπηρέτης του Λαού.

«Δεν περιμένω καμία απτή πρόοδο στις συνομιλίες του Άμπου Ντάμπι. Ο λόγος είναι απλός: ο Πούτιν δεν έχει καμία απολύτως πρόθεση να διαπραγματευτεί σοβαρά. Παραμένει απόλυτα προσηλωμένος στην καταστροφή της Ουκρανίας», υποστηρίζει.

Οι επιπτώσεις στην ευρωπαϊκή ασφάλεια

Οι αναλυτές τονίζουν ότι οι συνέπειες μιας πιθανής συμφωνίας θα ξεπεράσουν τα σύνορα της Ουκρανίας.

Σύμφωνα με τον Μπόις, η Ρωσία έχει ήδη ανατρέψει θεμελιώδεις αρχές της ευρωπαϊκής αρχιτεκτονικής ασφαλείας που διαμορφώθηκε μετά το 1991, ιδιαίτερα με την προσάρτηση της Κριμαίας το 2014.

Από την πλευρά του, το Κρεμλίνο κατηγορεί διαχρονικά τις ΗΠΑ και τους Ευρωπαίους συμμάχους τους ότι επιχειρούν να περικυκλώσουν στρατιωτικά τη Ρωσία, αντιμετωπίζοντας τη διεύρυνση του ΝΑΤΟ ως απειλή για την ασφάλειά της.

Ο Μόσες προειδοποιεί ότι μια ενδεχόμενη ουκρανική συνθηκολόγηση θα μπορούσε να θέσει σε κίνδυνο και άλλες πρώην σοβιετικές δημοκρατίες, όπως τη Μολδαβία, τη Γεωργία, την Αρμενία και τη Λευκορωσία.

«Εάν η Ουκρανία συνθηκολογήσει, παρά τις τεράστιες προσπάθειές της και την υποστήριξη που έχει λάβει από τη Δύση, αυτό σημαίνει ότι και άλλα μετασοβιετικά κράτη θα βρεθούν σίγουρα υπό απειλή», σημειώνει.

Κατά την εκτίμησή του, η Μόσχα θα μπορούσε να επιδιώξει την αποκατάσταση μιας αυστηρής σφαίρας επιρροής σοβιετικού τύπου ή ακόμη και την άμεση προσάρτηση άλλων χωρών.

Γιατί έχουν αποτύχει οι προηγούμενες ειρηνευτικές προσπάθειες

Παρά τους διαδοχικούς γύρους διαπραγματεύσεων, καμία μέχρι σήμερα προσπάθεια δεν έχει πλησιάσει ουσιαστικά σε μια συνολική ειρηνευτική συμφωνία.

Σύμφωνα με τον Άντερς Όλοφσγκαρντ, αναπληρωτή διευθυντή του Stockholm Institute of Transition Economics, η μοναδική περίοδος κατά την οποία υπήρξαν κάποιες πραγματικές πιθανότητες διευθέτησης ήταν τον Μάρτιο του 2022, όταν οι δύο πλευρές συναντήθηκαν στην Κωνσταντινούπολη.

Εκείνη την εποχή, η Ουκρανία εμφανιζόταν περισσότερο διατεθειμένη να συζητήσει παραχωρήσεις σχετικά με την ένταξή της στο ΝΑΤΟ, την παρουσία ξένων στρατιωτικών βάσεων και τη μη άμεση επιστροφή της Κριμαίας.

Ωστόσο, οι διαπραγματεύσεις κατέρρευσαν εξαιτίας πολλών παραγόντων, μεταξύ των οποίων οι θηριωδίες στην Μπούτσα, η απουσία σαφών δυτικών εγγυήσεων ασφαλείας, οι εξελίξεις στο πεδίο των μαχών και οι ασυμβίβαστες θέσεις των δύο πλευρών για τα εδάφη και τις στρατιωτικές δυνατότητες της Ουκρανίας.

Έκτοτε, οι συνομιλίες έχουν οδηγήσει σε ορισμένα σημαντικά αποτελέσματα, όπως ανταλλαγές αιχμαλώτων και επιστροφές απαχθέντων Ουκρανών παιδιών από τη Ρωσία, χωρίς όμως να γεφυρώσουν τις θεμελιώδεις διαφορές.

«Η Ρωσία ενδιαφέρεται να συνεχίσει τον πόλεμο μέχρι να ηττηθεί η Ουκρανία», εκτιμά ο Μόσες, προσθέτοντας ότι το Κίεβο δεν μπορεί να αποδεχθεί τη συνθηκολόγηση έπειτα από τόσα χρόνια αντίστασης και οικονομικών θυσιών.

Ο Μπόις θεωρεί ότι το σημαντικότερο εμπόδιο παραμένει η φιλοδοξία του Πούτιν να αποκαταστήσει τη ρωσική αυτοκρατορική ισχύ.

«Ο Πούτιν έχει αποικιοκρατική αντίληψη για την Ουκρανία. Θέλει να την ελέγχει ή, τουλάχιστον, να αποφασίζει τι συμβαίνει στο εσωτερικό της», επισημαίνει.

Τι μπορεί να προκύψει από τις συνομιλίες του Άμπου Ντάμπι

Παρά τη γενικευμένη απαισιοδοξία, οι αναλυτές δεν αποκλείουν την επίτευξη περιορισμένων συμφωνιών σε επιμέρους ζητήματα.

Ο Ολεξίι Χαράν, καθηγητής Συγκριτικής Πολιτικής στο Εθνικό Πανεπιστήμιο Kyiv-Mohyla Academy, εκτιμά ότι οι δύο πλευρές θα μπορούσαν να διαπραγματευτούν τεχνικά θέματα, όπως οι εξαγωγές σιτηρών, μια εκεχειρία στη Μαύρη Θάλασσα, η παύση των επιθέσεων σε ενεργειακές υποδομές ή μια νέα ανταλλαγή αιχμαλώτων.

Ωστόσο, οι ειδικοί συμφωνούν ότι δεν αναμένεται να προκύψει συνολική ειρηνευτική συμφωνία.

Ο Μπόις επισημαίνει ότι ο Λευκός Οίκος έχει αφήσει να εννοηθεί πως επιδιώκει μια ευρύτερη συμφωνία, η οποία θα περιλαμβάνει και ζητήματα ευρωπαϊκής ασφάλειας. Ωστόσο, κατά την εκτίμησή του, η αμερικανική προσέγγιση φαίνεται να επικεντρώνεται περισσότερο στην ικανοποίηση των ρωσικών απαιτήσεων παρά των ουκρανικών.

«Ο Πούτιν πιστεύει ότι μπορεί να κερδίσει στο τραπέζι των διαπραγματεύσεων όσα δεν μπορεί να κερδίσει στο πεδίο της μάχης», υποστηρίζει.

Στο μεταξύ, ο Όλοφσγκαρντ εκτιμά ότι η ήττα των Ρεπουμπλικανών στις ενδιάμεσες εκλογές ενδέχεται να οδηγήσει τον Τραμπ να επικεντρωθεί περισσότερο στην εξωτερική πολιτική κατά τα δύο εναπομείναντα χρόνια της θητείας του.

Αυτό θα μπορούσε να σημαίνει μεγαλύτερη πίεση για ειρήνη ή τουλάχιστον για εκεχειρία στην Ουκρανία. Με βάση την προηγούμενη στάση του Αμερικανού προέδρου, όμως, μια τέτοια εξέλιξη ενδέχεται να συνοδευτεί από νέες πιέσεις προς το Κίεβο για παραχωρήσεις και από προσπάθειες σύναψης οικονομικών συμφωνιών με τη Ρωσία.

Το βασικό πρόβλημα, σύμφωνα με τους αναλυτές, είναι ότι ο Πούτιν δεν δείχνει διατεθειμένος να προχωρήσει σε σημαντικούς συμβιβασμούς.

«Ο τρόπος με τον οποίο διαπραγματεύεται ο Πούτιν είναι συνήθως ο εξής: θέτει τις μέγιστες απαιτήσεις, κλιμακώνει την ένταση και περιμένει τους άλλους να υποχωρήσουν», καταλήγει ο Μπόις.