Υποκρισία: Η ΕΕ στέλνει μετανάστες στην “ένοχη” Ρουάντα χαϊδεύοντας την ακροδεξιά
Διαβάζεται σε 9'
Οι αποφάσεις σχετικά με το αν θα δημιουργηθούν κόμβοι επιστροφής από κοινού ή μεμονωμένα, καθώς και ο τρόπος οργάνωσής τους, επαφίενται στα ίδια τα κράτη – μέλη. Τα κράτη θα χρηματοδοτούν μόνα τους τους κόμβους. Για τι ενοχοποιείται η Ρουάντα.
- 16 Νοεμβρίου 2026 17:18
Στη Ρουάντα αναμένεται να δημιουργηθεί το πρώτο κέντρο – κόμβος επιστροφής μεταναστών (Return Hub) εκτός της Ευρωπαϊκής Ένωσης. Η χώρα ανακοινώθηκε και επισήμως από την κυβέρνηση της Ολλανδίας στο πλαίσιο της κοινής πρωτοβουλίας πέντε ευρωπαϊκών κρατών, μεταξύ των οποίων και η Ελλάδα. Τον Αύγουστο, η Ρουάντα είχε δηλώσει ότι ξεκίνησε “προκαταρκτικές συζητήσεις” με αρκετά ευρωπαϊκά κράτη.
Κίνηση “εντυπωσιασμού”: Ο κόμβος στη χώρα της ανατολικής-κεντρικής Αφρικής αναμένεται να λειτουργήσει αρχικά πιλοτικά, φιλοξενώντας περίπου 100 άτομα, με καθεμία από τις πέντε χώρες να στέλνει ενδεχομένως περίπου 20 μετανάστες. Όλα αυτά την ώρα που πλησιάζουν εκλογές σε αρκετά κράτη-μέλη της ΕΕ και οι κυβερνήσεις δέχονται πιέσεις να αποδείξουν ότι μπορούν να ελέγξουν τη μετανάστευση. Υπό την πίεση της ακροδεξιάς βέβαια που έχει κάνει το μεταναστευτικό μαζί με την ακρίβεια, “σημαίες” της.
Οι ανακοινώσεις έγιναν στο ετήσιο ραντεβού στη “Διάσκεψη της Βιέννης για τη Μετανάστευση” όπου και έλαβε μέρος και ο υπουργός Εσωτερικών της Ρουάντα Βίντσεντ Μπιρούτα με ειδική αποστολή.
Την ελληνική κυβέρνηση στις σημερινές ανακοινώσεις από την Βιέννη εκπροσώπησε ο υπουργός Μετανάστευσης και Ασύλου, Θάνος Πλεύρης, ο οποίος είχε προαναγγείλει ότι τα πρώτα βήματα για την υλοποίηση του σχεδίου προγραμματίζονται για τον Ιανουάριο του 2027.
Συνολικά, τα λεγόμενα Return Hubs σχεδιάζεται να λειτουργήσουν εκτός ευρωπαϊκού εδάφους, σε χώρες με τις οποίες θα συναφθούν οι απαραίτητες συμφωνίες. Για να προχωρήσει η δημιουργία των κέντρων απαιτείται φυσικά η σύναψη συμφωνιών με τις τρίτες χώρες που θα αναλάβουν τη φιλοξενία τους.
Να θυμίσουμε εδώ πως η Ρουάντα αποτελούσε επίσης τον προβλεπόμενο προορισμό για ένα παρόμοιο σχέδιο που είχε καταρτίσει η προηγούμενη Συντηρητική κυβέρνηση του Ηνωμένου Βασιλείου, το οποίο στη συνέχεια κατέρρευσε στα βρετανικά δικαστήρια. Το νέο σχέδιο της ΕΕ διαφέρει από το βρετανικό ως προς το ότι προορίζεται αποκλειστικά για μετανάστες που έχουν εξαντλήσει όλα τα υπόλοιπα ένδικα μέσα εντός της Ευρωπαϊκής Ένωσης, βάσει των όσων έχουν γίνει γνωστά.
Η Ελλάδα στο Core Group των πέντε
Το περασμένο διάστημα τα κράτη – μέλη της ΕΕ θέσπισαν οριστικά το νομικό πλαίσιο για τη δημιουργία τέτοιων κέντρων απελάσεων σε τρίτες χώρες. Οι δομές αυτές, γνωστές και ως “κόμβοι επιστροφής” (return hubs), προορίζονται “για τη φιλοξενία ατόμων σε βάρος των οποίων εκκρεμούν εκτελεστές αποφάσεις απομάκρυνσης, αλλά δεν μπορούν να επιστραφούν στις χώρες καταγωγής τους”, όπως αναφέρει το σχέδιο. Στις περιπτώσεις αυτές εντάσσονται όσοι δεν είναι δεκτοί από τα κράτη από τα οποία ξεκίνησαν (εξαιρουμένων των ασυνόδευτων ανηλίκων).
“Το μέτρο αφορά αποκλειστικά άτομα των οποίων οι αιτήσεις ασύλου έχουν απορριφθεί και όχι όσους οι υποθέσεις τους εξακολουθούν να εκκρεμούν”, είχε δηλώσει στις αρχές Νοεμβρίου στην ΕΡΤ ο υπουργός Μετανάστευσης και Ασύλου, Θάνος Πλεύρης. Είχε επιχειρήσει ακόμη να αποσαφηνίσει ότι ο όρος “Return Hub” δεν συνεπάγεται “απαραίτητα” τη δημιουργία κλειστών δομών κράτησης, κάτι που βέβαια θα φανεί στην πράξη.
Η Ελλάδα συμμετέχει άλλωστε ενεργά στη συγκεκριμένη πρωτοβουλία, ως μέλος του λεγόμενου “Core Group”, μαζί με τη Γερμανία, την Ολλανδία, τη Δανία και την Αυστρία. Στόχος των πέντε κρατών όπως είχαν ανακοινώσει είναι να περάσουν από τις πολιτικές διακηρύξεις σε ένα συγκεκριμένο “μοντέλο συνεργασίας” με τρίτες χώρες για την πραγματοποίηση επιστροφών. Η ελληνική πλευρά έχει θέσει ως πολιτικό στόχο να λειτουργήσει ο πρώτος τέτοιος κόμβος στην Αφρική κατά τη διάρκεια της ελληνικής Προεδρίας του Συμβουλίου της ΕΕ, το δεύτερο εξάμηνο του 2027.
Χαιρετίζει η Κομισιόν αλλά η εφαρμογή στα κράτη – μέλη
Νωρίτερα η Κομισιόν χαιρέτισε την πρωτοβουλία πέντε κρατών-μελών της Ευρωπαϊκής Ένωσης. Μιλώντας σε ενημέρωση Τύπου ενόψει της αναμενόμενης ανακοίνωσης, ο εκπρόσωπος της Επιτροπής, Μάρκους Λάμερτ, δήλωσε: “Χαιρετίζουμε τις προσπάθειες που καταβάλλονται και λαμβάνουμε υπόψη την προσεκτική προπαρασκευαστική εργασία, μεταξύ άλλων όσον αφορά τη διασφάλιση του σεβασμού των ανθρωπίνων δικαιωμάτων και τη στενή συνεργασία με τις υπηρεσίες του ΟΗΕ σε αυτή τη διαδικασία”.
Το να καταστεί πιο αποτελεσματικό το σύστημα επιστροφών της ΕΕ αποτελεί προτεραιότητα της Επιτροπής, ανέφερε ο Λάμερτ, επαναλαμβάνοντας ότι οι νέοι κανόνες επιστροφών της ΕΕ επιτρέπουν στα κράτη-μέλη να δημιουργούν τέτοιους κόμβους.
Ερωτηθείς σχετικά με την ευρωπαϊκή χρηματοδότηση, ο Λάμερτ δήλωσε ότι τα κράτη – μέλη θα πρέπει κατ’ αρχήν να χρηματοδοτήσουν τα ίδια τους κόμβους. Ενδεχόμενη στήριξη από την ΕΕ για συνοδευτικά μέτρα θα αξιολογείται κατά περίπτωση, βάσει συγκεκριμένων αιτημάτων από τις ενδιαφερόμενες χώρες, πρόσθεσε, αρνούμενος ωστόσο να διευκρινίσει τι θα μπορούσαν να περιλαμβάνουν αυτά τα μέτρα.
Χώρες όπως η Γαλλία και ο πρόεδρός της Εμ. Μακρόν αντιτίθενται στη χρήση του προϋπολογισμού της ΕΕ για τέτοια προγράμματα κάτι που εξηγεί την στάση της Κομισιόν ως προς τις χρηματοδοτήσεις.
Ο Λάμερτ κατέληξε λέγοντας ότι οι αποφάσεις σχετικά με το αν θα δημιουργηθούν κόμβοι επιστροφής, από κοινού ή μεμονωμένα, καθώς και ο τρόπος οργάνωσής τους, επαφίενται στα ίδια τα κράτη-μέλη.
Για να υλοποιηθεί ωστόσο το σχέδιο θα πρέπει να μετέχουν διεθνείς οργανισμοί με στόχο τη διαμόρφωση διαδικασιών παρακολούθησης και εγγυήσεων για την εφαρμογή των συμφωνιών με τρίτες χώρες. Η ελληνική πλευρά διαμήνυσε νωρίτερα ότι η εμπλοκή των διεθνών οργανισμών θα αφορά την παροχή τεχνογνωσίας και την παρουσία τους στο πεδίο, χωρίς να μεταφέρεται σε αυτούς η ευθύνη των κρατών που συμμετέχουν στην πρωτοβουλία.
Οι επικρίσεις για τα σχέδια και η υποκρισία της ΕΕ
Παρότι οι ηγέτες των πέντε χωρών δήλωσαν ότι το σχέδιο θα συμμορφώνεται με το Δίκαιο της ΕΕ, η δίκαιη κριτική έχει να κάνει με την αποστολή μεταναστών σε μια χώρα με την οποία δεν έχουν καμία απολύτως σύνδεση.
Το Συμβούλιο της Ευρώπης δήλωσε τον Ιούλιο ότι οι κόμβοι επιστροφής εγκυμονούν “σημαντικούς κινδύνους για τα ανθρώπινα δικαιώματα”.
Οι ισχυρισμοί ότι το σχέδιο αποσκοπεί στην αποτροπή έχουν απορριφθεί από ερευνητές, οι οποίοι επισημαίνουν ότι δεν υπάρχουν αποδείξεις πως η αποτροπή λειτουργεί.
“Η αυστηροποίηση των μέτρων αλλάζει τον τρόπο με τον οποίο ταξιδεύουν οι άνθρωποι, όχι το αν θα ταξιδέψουν. Κάποιοι σταματούν προσωρινά ή αλλάζουν διαδρομή, ενώ οι διακινητές προσαρμόζονται και αυξάνουν τις τιμές τους”, δήλωσε στη Deutsche Welle ο Ρομπέρτο Φορίν από το Mixed Migration Centre, ένα ερευνητικό ινστιτούτο που συλλέγει δεδομένα κατά μήκος των μεταναστευτικών διαδρομών.
Η επιλογή της Ρουάντα έχει επίσης προκαλέσει αντιδράσεις, καθώς η κυβέρνηση του προέδρου Πολ Καγκάμε κατηγορείται ιδιαίτερα για καταστολή της αντιπολίτευσης και στήριξη της ανταρτικής οργάνωσης M23 στη γειτονική Λαϊκή Δημοκρατία του Κονγκό. Η ίδια η κυβέρνηση της Ρουάντα αρνείται κάθε εμπλοκή.
“Η επιδότηση του Κιγκάλι για τη φιλοξενία ενός προγράμματος απελάσεων όχι μόνο θα προκαλέσει πόνο και βλάβη σε όσους απελαθούν, αλλά θα χρηματοδοτήσει και θα προσφέρει πολιτική επιρροή σε μια κυβέρνηση υπεύθυνη για σοβαρές παραβιάσεις ανθρωπίνων δικαιωμάτων στο εσωτερικό της χώρας και στο εξωτερικό“, δήλωσε η ανώτερη ερευνήτρια του Human Rights Watch για την Αφρική, Κλεμεντίν ντε Μοντζουά. Η οργάνωση έχει αποδεικτικά στοιχεία για τη διαπλοκή της κυβέρνησης της Ρουάντα με την αντάρτικη οργάνωση.
Η σχέση των δύο μεριών καταγράφεται και από παρατηρητές του ΟΗΕ. Επικριτές και ερευνητές υποστηρίζουν επίσης ότι η παρέμβαση υποκινείται από την εκμετάλλευση του τεράστιου ορυκτού πλούτου του ανατολικού Κονγκό, συμπεριλαμβανομένων του κολτανίου, του χρυσού και του λιθίου.
Οι υποστηρικτές του Καγκάμε και δυτικοί διπλωμάτες τονίζουν ότι ως ηγέτης του Πατριωτικού Μετώπου της Ρουάντα (RPF) τερμάτισε τη γενοκτονία του 1994, στην οποία δολοφονήθηκαν περίπου 800.000 άνθρωποι.
Ο ύπατος αρμοστής των Δικαιωμάτων του Ανθρώπου του ΟΗΕ εξέφρασε την έντονη ανησυχία του για τα πλάνα αυτά. “Οι χώρες της Ευρωπαϊκής Ένωσης δεν μπορούν απλώς να μεταθέτουν σε τρίτες χώρες τις υποχρεώσεις τους ως προς τα δικαιώματα του ανθρώπου“, είχε δηλώσει ο Φόλκερ Τουρκ. “Η κράτηση και η επιστροφή σε τρίτες χώρες ευάλωτων ατόμων, περιλαμβανομένων παιδιών, αποτελεί μία εξαιρετικά λεπτή άσκηση κρατικής εξουσίας και φέρει υψηλούς κινδύνους παραβίασης των δικαιωμάτων του ανθρώπου”, πρόσθεσε.
Δεδομένου ότι επισήμως οι συμφωνίες αυτές θα μπορούν να συνάπτονται μόνο με τρίτες χώρες που σέβονται τα ανθρώπινα δικαιώματα, το διεθνές δίκαιο και την αρχή της μη επαναπροώθησης και πως οι εθνικές αρχές θα πρέπει να ενημερώνουν την Επιτροπή και τα άλλα κράτη μέλη πριν από την έναρξη ισχύος των συμφωνιών αυτών, εγείρονται τεράστια ζητήματα για το πώς εγκρίθηκε τελικά το deal με τη Ρουάντα την ώρα που η ίδια η ΕΕ της έχει επιβάλει κυρώσεις.
Συγκεκριμένα:
- Στο πλαίσιο των περιοριστικών μέτρων για την κατάσταση στη ΛΔΚ, το Συμβούλιο της ΕΕ έχει προσθέσει στη λίστα κυρώσεων ανώτατους αξιωματικούς των Ενόπλων Δυνάμεων της Ρουάντα (RDF) – όπως διοικητές μεραρχιών και ειδικών δυνάμεων που επιχειρούν στο ανατολικό Κονγκό, καθώς και κρατικούς αξιωματούχους (όπως τον επικεφαλής του Συμβουλίου Ορυχείων, Πετρελαίου και Φυσικού Αερίου της Ρουάντα).
- Η ΕΕ έχει επιβάλει επίσης κυρώσεις και σε νομικά πρόσωπα στη Ρουάντα, όπως το διυλιστήριο χρυσού Gasabo Gold Refinery στο Κιγκάλι, με την κατηγορία της παράνομης διακίνησης και εκμετάλλευσης φυσικών πόρων (ορυκτών) από την εμπόλεμη ζώνη του Κονγκό.
Σύμφωνα με τον Ευρωπαϊκό Οργανισμό Συνοριοφυλακής και Ακτοφυλακής (Frontex), σημειώθηκαν σχεδόν 110.000 παράτυπες διελεύσεις συνόρων προς την ΕΕ τους πρώτους 10 μήνες του 2026, αριθμός που αντιπροσωπεύει μείωση 29% σε σύγκριση με το προηγούμενο έτος.
Τον Οκτώβριο εντοπίστηκαν περίπου 18.100 διελεύσεις, δηλαδή περίπου 6% λιγότερες σε σχέση με τον Οκτώβριο του 2025, αλλά 22% περισσότερες από τον Σεπτέμβριο, “κυρίως λόγω της απότομης αύξησης των αφίξεων μέσω της διαδρομής της Δυτικής Αφρικής προς τα Κανάρια Νησιά”.