Φοροαπαλλαγές: Στα 26,3 δισ. ευρώ ο λογαριασμός – Αύξηση 3,4 δισ. σε έναν χρόνο
Διαβάζεται σε 10'
Η ακίνητη περιουσία και οι μεταβιβάσεις ακινήτων τροφοδοτούν τη διόγκωση των φορολογικών ελαφρύνσεων. Πάνω από 1.300 οι ενεργές απαλλαγές.
- 21 Νοεμβρίου 2026 08:12
Σημαντική διεύρυνση καταγράφει το κόστος των φοροαπαλλαγών στην Ελλάδα, καθώς μέσα σε μόλις έναν χρόνο αυξήθηκε κατά 3,41 δισ. ευρώ ή 14,9%, φθάνοντας τα 26,29 δισ. ευρώ, έναντι 22,88 δισ. ευρώ το 2025. Η εξέλιξη αποτυπώνεται στον ειδικό τόμο που συνοδεύει τον Προϋπολογισμό του 2027 και αφορά τις φορολογικές ελαφρύνσεις που εφαρμόζονται στη φορολογία εισοδήματος, στην ακίνητη περιουσία, στον ΦΠΑ και στις υπόλοιπες κατηγορίες φόρων.
Καθοριστική συμβολή στην αύξηση έχει η φορολογία κεφαλαίου, με τις απαλλαγές που συνδέονται με τα ακίνητα και τις μεταβιβάσεις να αντιπροσωπεύουν σχεδόν το σύνολο της ανόδου στη συγκεκριμένη κατηγορία. Παράλληλα, το δημοσιονομικό κόστος των ελαφρύνσεων για τα φυσικά πρόσωπα ενισχύθηκε κατά περίπου 1,16 δισ. ευρώ, σε αντίθεση με τις επιχειρήσεις, όπου καταγράφηκε μείωση κατά περίπου 900 εκατ. ευρώ.
Την ίδια στιγμή, διευρύνεται και ο κατάλογος των φορολογικών διευκολύνσεων. Οι καταγεγραμμένες απαλλαγές και εκπτώσεις ανήλθαν σε 1.339, από 1.236 στην προηγούμενη έκθεση, καθώς προστέθηκαν 103 νέες περιπτώσεις. Η αναλυτική καταγραφή αποκαλύπτει πού κατευθύνεται το μεγαλύτερο μέρος των φορολογικών ελαφρύνσεων.
Ακίνητα: Η μεγαλύτερη επιβάρυνση στον λογαριασμό των απαλλαγών
Η πιο εντυπωσιακή μεταβολή εντοπίζεται στη φορολογία κεφαλαίου. Το κόστος των σχετικών φοροαπαλλαγών διαμορφώθηκε σε 12,083 δισ. ευρώ, από 9,069 δισ. ευρώ στην προηγούμενη έκθεση, σημειώνοντας αύξηση περίπου 3 δισ. ευρώ.
Από το συνολικό ποσό, τα 6,850 δισ. ευρώ αφορούν τον Ειδικό Φόρο Ακινήτων, τα 4,7 δισ. ευρώ τον φόρο μεταβίβασης ακινήτων, τα 271,8 εκατ. ευρώ τον φόρο κληρονομιών, τα 136,7 εκατ. ευρώ τον ΕΝΦΙΑ και τα 124,9 εκατ. ευρώ τις δωρεές, τις γονικές παροχές και τα κέρδη από τυχερά παίγνια.
Ιδιαίτερη βαρύτητα έχουν οι απαλλαγές στον φόρο μεταβίβασης ακινήτων, το κόστος των οποίων αυξήθηκε κατά περίπου 2,27 δισ. ευρώ, από 2,43 δισ. ευρώ στην προηγούμενη έκθεση. Συνολικά, στη φορολογία κεφαλαίου καταγράφονται 5,6 εκατομμύρια περιπτώσεις αξιοποίησης φορολογικών απαλλαγών.
Φυσικά πρόσωπα: Στα 6,1 δισ. ευρώ οι φορολογικές ελαφρύνσεις
Αυξημένο είναι και το κόστος των φοροαπαλλαγών που αφορούν τα φυσικά πρόσωπα. Στη φορολογία εισοδήματος καταγράφονται πλέον 268 διαφορετικές περιπτώσεις, έναντι 252 στην προηγούμενη έκθεση, με τη συνολική δημοσιονομική δαπάνη να ανέρχεται σε 6,104 δισ. ευρώ, από 4,946 δισ. ευρώ.
Από το ποσό αυτό, τα 4,189 δισ. ευρώ αντιστοιχούν σε μειώσεις φόρου που αφορούν 7.068.515 περιπτώσεις, ενώ 1,797 δισ. ευρώ συνδέονται με ειδικές φορολογικές ελαφρύνσεις.
Το μεγαλύτερο μεμονωμένο μέτρο είναι η βασική μείωση φόρου για εισοδήματα από μισθωτή εργασία, συντάξεις και ατομική αγροτική δραστηριότητα. Το κόστος της φθάνει τα 4,159 δισ. ευρώ και αφορά 6.720.764 περιπτώσεις φορολογουμένων.
Στις υπόλοιπες προβλέψεις περιλαμβάνονται, μεταξύ άλλων, η απαλλαγή των επιδομάτων ανεργίας, το ειδικό φορολογικό καθεστώς των ναυτικών, οι ελαφρύνσεις για άτομα με αναπηρία, το αφορολόγητο των φιλοδωρημάτων, καθώς και οι μειώσεις ή εξαιρέσεις από το ελάχιστο τεκμαρτό εισόδημα για τους επαγγελματίες.
Επιχειρήσεις: Λιγότερο το κόστος παρά την αύξηση των απαλλαγών
Διαφορετική είναι η εικόνα για τις επιχειρήσεις και τις νομικές οντότητες. Παρότι οι καταγεγραμμένες φοροαπαλλαγές αυξήθηκαν σε 297, από 265 πέρυσι, το συνολικό κόστος τους υποχώρησε στα 4,908 δισ. ευρώ, έναντι 5,805 δισ. ευρώ. Πρόκειται για μείωση περίπου 897 εκατ. ευρώ.
Το μεγαλύτερο μέρος των ελαφρύνσεων, ύψους 4,506 δισ. ευρώ, αφορά απαλλαγές που συνδέονται με εισοδήματα από επιχειρηματική δραστηριότητα. Στην κατηγορία αυτή περιλαμβάνονται εξαιρέσεις από τη φορολόγηση εσόδων και κερδών, φορολογικά κίνητρα για επενδύσεις, εκπτώσεις επιχειρηματικών δαπανών και ευνοϊκές ρυθμίσεις για εταιρικούς μετασχηματισμούς.
ΦΠΑ: Πάνω από 1,1 δισ. ευρώ το κόστος των απαλλαγών
Ανοδικά κινήθηκε και το κόστος των φορολογικών ελαφρύνσεων στον Φόρο Προστιθέμενης Αξίας. Οι σχετικές απαλλαγές αυξήθηκαν σε 76, από 73 στην προηγούμενη καταγραφή, ενώ η συνολική δαπάνη ανήλθε σε 1,130 δισ. ευρώ, έναντι 1,007 δισ. ευρώ.
Στις βασικότερες παρεμβάσεις περιλαμβάνονται οι απαλλαγές για τις υπηρεσίες εκπαίδευσης, οι μειωμένοι συντελεστές στα νησιά του Αιγαίου, η εφαρμογή του υπερμειωμένου συντελεστή ΦΠΑ, καθώς και οι προβλέψεις που συνδέονται με την απόκτηση πρώτης κατοικίας.
Ειδικότερα, η απαλλαγή των υπηρεσιών ιδιωτικής εκπαίδευσης έχει κόστος 438,9 εκατ. ευρώ, ο υπερμειωμένος συντελεστής 6% αντιστοιχεί σε 354,6 εκατ. ευρώ, ενώ οι μειωμένοι κατά 30% συντελεστές στα νησιά του Αιγαίου επιβαρύνουν τον προϋπολογισμό με 167,1 εκατ. ευρώ.
Ειδικοί φόροι κατανάλωσης: Στο 1 δισ. ευρώ οι ελαφρύνσεις
Στους Ειδικούς Φόρους Κατανάλωσης καταγράφονται 40 περιπτώσεις απαλλαγών, έναντι 42 στην προηγούμενη έκθεση. Παρά τη μείωση του αριθμού τους, το συνολικό κόστος αυξήθηκε στα 1,052 δισ. ευρώ, από 1,024 δισ. ευρώ.
Το μεγαλύτερο μέρος αφορά τα ενεργειακά προϊόντα, με τις σχετικές απαλλαγές να ανέρχονται σε 586 εκατ. ευρώ. Ακολουθούν η αιθυλική αλκοόλη και τα αλκοολούχα ποτά, με κόστος 463,5 εκατ. ευρώ.
Οχήματα και τέλη κυκλοφορίας: Στα 263,8 εκατ. ευρώ οι απαλλαγές
Μικρή υποχώρηση εμφανίζει το κόστος των φοροαπαλλαγών στο τέλος ταξινόμησης οχημάτων και στον φόρο κατανάλωσης προϊόντων καφέ. Συγκεκριμένα, διαμορφώθηκε σε 263,8 εκατ. ευρώ, από περίπου 270 εκατ. ευρώ στην προηγούμενη έκθεση.
Από το συνολικό ποσό, τα 221,5 εκατ. ευρώ αφορούν φορολογικές ελαφρύνσεις για υβριδικά οχήματα. Αντίθετα, στα τέλη κυκλοφορίας οι απαλλαγές αυξήθηκαν σε 34, από 30, με το αντίστοιχο κόστος να ανέρχεται σε 27 εκατ. ευρώ, έναντι 24,4 εκατ. ευρώ.
Μικρότερες φορολογίες: Οι απαλλαγές σε κεφάλαιο, πολυτελή αγαθά και συναλλαγές
Στον φόρο συγκέντρωσης κεφαλαίων καταγράφονται 19 περιπτώσεις απαλλαγών, με συνολικό κόστος 17,23 εκατ. ευρώ. Στον φόρο πολυτελείας οι σχετικές εξαιρέσεις περιορίζονται σε τέσσερις, με εκτιμώμενη δημοσιονομική επιβάρυνση μόλις 200.000 ευρώ.
Στο ψηφιακό τέλος συναλλαγής, που αντικατέστησε το τέλος χαρτοσήμου, έχουν καταγραφεί 79 περιπτώσεις απαλλαγών. Το κόστος τους ανέρχεται σε 82,74 εκατ. ευρώ, από 72,88 εκατ. ευρώ στην προηγούμενη έκθεση.
Ασφάλιστρα και λοιπές επιβαρύνσεις
Στον φόρο ασφαλίστρων, οι φορολογικές απαλλαγές αντιστοιχούν σε 594,2 εκατ. ευρώ, ενώ στις λοιπές κατηγορίες φορολογίας το κόστος διαμορφώνεται σε 23,4 εκατ. ευρώ.
Στην τελευταία κατηγορία περιλαμβάνονται, μεταξύ άλλων, απαλλαγές που αφορούν ειδικές εισφορές αυτοκινήτων, τον φόρο τηλεοπτικών διαφημίσεων και τα τέλη κινητής τηλεφωνίας.
Το “καμπανάκι”
Δαπάνες περισσότερο στοχευμένες στο πολλαπλασιαστικό αποτέλεσμα για την οικονομία και την κοινωνία προτείνει, τον περασμένο Οκτώβριο, στην τελευταία τριμηνιαία έκθεσή του το Γραφείο Προϋπολογισμού της Βουλής, δεδομένων και των περιορισμών που δημιουργεί η ενεργειακή κρίση, σημειώνοντας όμως την διατήρηση της αναπτυξιακής δυναμικής και των δημοσιονομικών επιδόσεων.
Σύμφωνα με την έκθεση, η κρίση και η διεθνής αβεβαιότητα περιορίζουν τα δημοσιονομικά περιθώρια και της Ελλάδας. Σε αυτή την βάση, η συνέχιση της αποκλιμάκωσης του χρέους και η δημοσιονομική σύνεση συμπορεύονται με την αναπτυξιακή πολιτική. Λειτουργούν ως μηχανισμός ασφάλισης σε ένα αβέβαιο διεθνές περιβάλλον, υπό την προϋπόθεση ότι δεν επιτυγχάνονται με περικοπές σε δαπάνες που ενισχύουν το παραγωγικό δυναμικό.
Όπως τονίζεται, η κρίσιμη επιλογή είναι που θα κατευθύνεται κάθε πρόσθετο ευρώ δημοσιονομικού χώρου. Κριτήριο αξιολόγησης κάθε μέτρου δεν μπορεί να είναι μόνο το άμεσο δημοσιονομικό κόστος του, αλλά και η επίδρασή του στις επενδύσεις, στην παραγωγικότητα, στη βελτίωση της δημόσιας διοίκησης ως αρωγού στις ιδιωτικές επενδύσεις υψηλής προστιθέμενης αξίας, στην ενίσχυση των θεσμών της δικαιοσύνης και της διασφάλισης της διαφάνειας και της λογοδοσίας, καθώς και στην εξωστρέφεια.
Η ΤτΕ
Στο μεταξύ και ο διοικητής της ΤτΕ έχει ζητήσει επανεξέταση των φορολογικών εξαιρέσεων. Μιλώντας, συγκεκριμένα, στο πλαίσιο του 7ου OT Forum, το περασμένο Ιούνιο, ο κ. Γιάννης Στουρνάρας είχε υπογραμμίσει ότι η βασική προτεραιότητα για την οικονομική πολιτική παραμένει η περαιτέρω ενίσχυση των ηλεκτρονικών συναλλαγών και η αποτελεσματική αντιμετώπιση της φοροδιαφυγής από την ΑΑΔΕ. Όπως είχε τονίσει, η αύξηση της φορολογικής συμμόρφωσης δημιουργεί πρόσθετα δημόσια έσοδα, τα οποία μπορούν να μετατραπούν σε δημοσιονομικό χώρο για τη χρηματοδότηση στοχευμένων κοινωνικών πολιτικών και φορολογικών ελαφρύνσεων.
Στο πλαίσιο αυτό, ο διοικητής της ΤτΕ είχε σημειώσει ε και στο ζήτημα των φοροαπαλλαγών, επαναλαμβάνοντας τη θέση που έχει διατυπώσει κατά καιρούς η κεντρική τράπεζα. «Δεν λέμε εμείς να καταργήσουμε τις φοροαπαλλαγές, ούτε είναι δουλειά μας να υποδείξουμε στην κυβέρνηση τη φορολογική πολιτική που θα ακολουθήσει. Αυτό που λέμε είναι να τις ξαναδούμε. Είναι πολλές πια. Είναι όλες χρήσιμες; Μπορούν να στοχευθούν καλύτερα;», ανέφερε χαρακτηριστικά.
Ο κ. Στουρνάρας είχε πει επίσης ότι δεν πρόκειται για προβληματισμό που εκφράζεται αποκλειστικά από την Τράπεζα της Ελλάδος. Όπως είχε παρατηρήσει τόσο ο Οργανισμός Οικονομικής Συνεργασίας και Ανάπτυξης (ΟΟΣΑ) όσο και το Διεθνές Νομισματικό Ταμείο έχουν επαναφέρει το τελευταίο διάστημα το θέμα της αξιολόγησης των πολυάριθμων φορολογικών εξαιρέσεων, εκτιμώντας ότι μια πιο στοχευμένη προσέγγιση θα μπορούσε να συμβάλει στη δημιουργία δημοσιονομικού χώρου για τη στήριξη των πιο ευάλωτων κοινωνικών ομάδων.
Η Κομισιόν
Οι τοποθετήσεις αυτές είχαν έρθει σε μια χρονική συγκυρία κατά την οποία η Ευρωπαϊκή Επιτροπή, στο πλαίσιο του Ευρωπαϊκού Εξαμήνου, είχε αφιερώσει ειδική αναφορά στις φορολογικές δαπάνες της Ελλάδας.
Σύμφωνα με τα στοιχεία που περιλαμβάνονταν την περασμένη ‘Άνοιξη στην έκθεσή της, στη χώρα ισχύουν σήμερα 1.236 διαφορετικές φορολογικές διευκολύνσεις, οι οποίες περιλαμβάνουν απαλλαγές, εκπτώσεις, μειωμένους συντελεστές, φορολογικά κίνητρα και ειδικές ρυθμίσεις αναβολής φορολογικών υποχρεώσεων.
Το συνολικό δημοσιονομικό κόστος αυτών των παρεμβάσεων υπολογίζεται σε περίπου 22,9 δισ. ευρώ ετησίως, μέγεθος που αποτυπώνει τη σημαντική επίδρασή τους στα δημόσια έσοδα. Στο φόντο αυτό, μάλιστα, η Κομισιόν είχε επισημάνει ότι οι φορολογικές δαπάνες αποτελούν ουσιαστικά έμμεση μορφή κρατικής παρέμβασης, καθώς περιορίζουν τα φορολογικά έσοδα με στόχο την ενίσχυση συγκεκριμένων κοινωνικών ομάδων, επαγγελματικών κλάδων ή οικονομικών δραστηριοτήτων.
Επιφυλάξεις
Ωστόσο, τόσο η Ευρωπαϊκή Επιτροπή όσο και ο ΟΟΣΑ εκφράζουν σταθερά επιφυλάξεις για το κατά πόσο όλες οι υφιστάμενες φοροαπαλλαγές εξακολουθούν να εξυπηρετούν αποτελεσματικά τον σκοπό για τον οποίο θεσπίστηκαν.
Ο βασικός προβληματισμός δεν αφορά την ύπαρξη των φορολογικών κινήτρων καθαυτή, αλλά την απουσία συστηματικής αξιολόγησης της αποτελεσματικότητάς τους. Όπως επισημαίνεται, πολλές εξαιρέσεις έχουν παραμείνει σε ισχύ επί σειρά ετών χωρίς να έχει εξεταστεί εάν συνεχίζουν να παράγουν το επιδιωκόμενο οικονομικό ή κοινωνικό αποτέλεσμα.
Παράλληλα, οι διεθνείς οργανισμοί προειδοποιούν ότι η μεγάλη έκταση των φορολογικών εξαιρέσεων αυξάνει την πολυπλοκότητα του φορολογικού συστήματος, δυσχεραίνει τη διαφάνεια και ενδέχεται να δημιουργεί άνιση μεταχείριση μεταξύ φορολογουμένων με παρόμοια οικονομικά χαρακτηριστικά.