Ινδία: Προβλήματα για τη μεταφορά αποβλήτων του Μποπάλ

Γερμανοί ειδικοί σε θέματα διεθνούς ανάπτυξης και οικολόγοι διαφωνούν έντονα το τελευταίο διάστημα σχετικά με ένα σχέδιο καταστροφής τουλάχιστον 350 τόννων τοξικών αποβλήτων που βρίσκονται στο Μποπάλ της Ινδίας.

Τα απόβλητα χρονολογούνται από την περίοδο πριν από την καταστροφή του 1984, όταν εκλύθηκαν χημικά από εργοστάσιο κατασκευής ζιζανιοκτόνων με αποτέλεσμα χιλιάδες άνθρωποι να χάσουν τη ζωή τους.

Το έδαφος γύρω από το εργοστάσιο είναι πάντοτε μολυσμένο, με 25.000 ως 50.000 τόννους χημικών, που διαρρέουν στα υπόγεια ρεύματα νερού και μολύνουν τις πηγές από όπου παίρνουν νερό τοπικές κοινότητες και κάτοικοι παραγκουπόλεων. Περίπου 350 τόννοι απόβλητα που βρίσκονταν στο εργοστάσιο ήδη πριν από την καταστροφή συνεχίζουν να βρίσκονται σε μια αίθουσα.

Ο κρατικός οργανισμός διεθνούς συνεργασίας και ανάπτυξης της Γερμανίας GIZ, που διαθέτει εμπειρία στο πεδίο, πρότεινε την μεταφορά των 350 τόννων των αποθηκευμένων αποβλήτων σε εξελιγμένα εργοστάσια στη Γερμανία όπου υπάρχουν αποτεφρωτήρες ικανοί για την οριστική καταστροφή τους.

Όμως το οικολογικό κίνημα στη χώρα αντιστέκεται, επιμένοντας ότι τα τοξικά απόβλητα πρέπει να τύχουν διαχείρισης στη χώρα προέλευσής τους—παρά την παντελή έλλειψη κατάλληλων εγκαταστάσεων στην Ινδία.

Η ινδική δικαιοσύνη κινείται με αργούς ρυθμούς και μόλις τώρα τα δικαστήρια κάλεσαν με δεσμευτικές τους αποφάσεις τις αρχές να επιλύσουν το πρόβλημα στο Μποπάλ. Η ινδική κυβέρνηση στράφηκε στο GIZ.

Σύμφωνα με την γερμανική οικολογική οργάνωση BUND, υπάρχουν κατάλληλοι αποτεφρωτήρες σε πέντε γερμανικά ομόσπονδα κρατίδια.

Ουδείς αμφισβητεί ότι τα υπερσύγχρονα εργοστάσια μπορούν να χειριστούν αποτελεσματικά τα τοξικά απόβλητα. Επιπλέον, τα εργοστάσια αυτά θα μπορούσαν να εξασφαλίσουν καλά συμβόλαια για την καταστροφή των αποβλήτων. Παρ’ όλ’ αυτά, η BUND και Greenpeace εκφράζουν την απόλυτη αντίθεσή τους στο σχέδιο. Τα απόβλητα “πρέπει να καταστραφούν επί τόπου”, δήλωσε η Κλαούντια Μπάιτινγκερ, ειδική σε θέματα επικίνδυνων αποβλήτων της BUND. Την ίδια κρίση εξέφερε ο Μάνφρεντ Ζάντεν της Γκρίνπις. “Δεν θέλουμε τοξικές ουσίες να μεταφερθούν διασχίζοντας τον μισό πλανήτη”, επισήμανε. Οι οικολόγοι υποστηρίζουν ότι η απαραίτητη τεχνολογία πρέπει να εγκατασταθεί εκεί όπου χρειάζεται.

Η GIZ απορρίπτει τις ενστάσεις τους, με το επιχείρημα ότι η τεχνολογία είναι περίπλοκη και ότι η κατασκευή του απαραίτητου εργοστασίου στην Ινδία και η εκπαίδευση του προσωπικού που θα χρειαζόταν για να λειτουργήσει θα έπαιρνε χρόνια. Στο μεσοδιάστημα τα απόβλητα θα παρέμεναν, χωρίς να υπάρχουν εγγυήσεις και ο πληθυσμός θα συνέχιζε να υποφέρει.

Τα υπάρχοντα εργοστάσια διαχείρισης αποβλήτων στην Ινδία δεν είναι σε θέση να αντιμετωπίσουν τέτοια υλικά, σύμφωνα με τους Γερμανούς ειδικούς, που λένε ότι υπάρχει ο κίνδυνος οι τοξικές ουσίες να εκλυθούν στην ατμόσφαιρα αντί να καταστραφούν.

Ινδοί ακτιβιστές τείνουν να συμφωνήσουν. Η Ράτσνα Ντίνγκρα, της Οργάνωσης Πληροφόρησης και Δράσης για το Μποπάλ, δηλώνει ότι «δεν υπάρχει κάποια εγκατάσταση στην Ινδία ικανή να διαχειριστεί απόβλητα αυτής της φύσης». Προσθέτει πως με δεδομένο τον όγκο των αποβλήτων που βρίσκονται στο έδαφος, η καταστροφή των 350 τόννων αποβλήτων θα ήταν απλώς ένα πρώτο βήμα, αλλά “μια θετική εξέλιξη έπειτα από σχεδόν 28 χρόνια, την οποία θα καλωσορίζαμε”.

Οι γερμανοί οικολόγοι επικαλούνται τη Συνθήκη της Βασιλείας για την διασυνοριακή μεταφορά επικίνδυνων αποβλήτων, του 1992. Η Συνθήκη απαγορεύει τέτοιες μετακινήσεις, τονίζουν, θυμίζοντας μια υπόθεση του 2007, όταν δύο γερμανικά ομόσπονδα κρατίδια είχαν αρνηθεί να δώσουν άδεια για την καταστροφή αποβλήτων από την Αυστρία. Ωστόσο ο Μάνφρεντ Γκλάις, ειδικός για ζητήματα διαχείρισης αποβλήτων, λέει ότι η Βασιλεία είχε σκοπό να αποτρέψει την απόρριψη επικίνδυνων αποβλήτων χωρίς έλεγχο στην Αφρική. “Εδώ, στη Γερμανία, έχουμε  την μεγαλύτερη εμπειρία στην καταστροφή επικίνδυνων αποβλήτων”, ανέφερε.

Τα γερμανικά εργοστάσια δεν αναμένεται να εξασφαλίσουν ιδιαίτερα κέρδη, ενώ το ίδιο το GIZ δεν θα έχει οικονομικό όφελος. Ο προϋπολογισμός δεν ξεπερνά τα 3 εκατ. ευρώ για όλη την διαδικασία. Η δαπάνη για την ίδια την καταστροφή των αποβλήτων θα ανέλθει σε 500.000 ευρώ. Η μεταφορά τους θα απορροφήσει το μεγαλύτερο μέρος του υπολοίπου της δαπάνης.