ANUBIS: Η αλήθεια στο στόχαστρο

Υπάρχουν στιγμές που ένα συγκεκριμένο γεγονός φωτίζει με τρόπο αδυσώπητο το βαθύτερο πρόβλημα μιας κοινωνίας. Η υπόθεση της ομάδας ANUBIS K9 Team δεν είναι απλώς μια ακόμη σκανδαλώδης αποκάλυψη. Είναι καθρέφτης. Και αυτό που αντικατοπτρίζει δεν είναι ευχάριστο.

Η ANUBIS Coldcase K9 Team είναι μια αστική μη κερδοσκοπική εταιρεία – μοναδική στην Ελλάδα, μία από τις λίγες στον κόσμο – που εκπαιδεύει σκύλους για τον εντοπισμό αγνοουμένων και βιολογικού υλικού νεκρών. Στον κόσμο αυτό, παρόμοιες ομάδες θεωρούνται εθνικός θησαυρός, υποστηρίζονται θεσμικά και τιμώνται δημόσια. Στην Ελλάδα, έγιναν στόχος.

Τι βρήκε η ANUBIS – και γιατί αυτό είναι κρίσιμο

Μετά τη σύγκρουση των τρένων στα Τέμπη τον Φεβρουάριο του 2023, η ομάδα δήλωσε αμέσως τη διαθεσιμότητά της. Δεν της δόθηκε πρόσβαση. Μήνες αργότερα, όταν τελικά κλήθηκε να δράσει, οι έρευνές της σε δύο κρίσιμες τοποθεσίες – στο Κουλούρι και στα Πηγάδια – άνοιξαν ένα παράθυρο στα όσα συνέβησαν πριν και μετά τη σύγκρουση.

Οι εκθέσεις πραγματογνωμοσύνης που προέκυψαν από αυτές τις έρευνες ενισχύουν με πειστήρια και σοβαρές ενδείξεις τρεις εξαιρετικά βαρύνουσες κατηγορίες γεγονότων.

Πρώτον, ιερόσυλη μεταχείριση των υπολειμμάτων των θυμάτων και των προσωπικών τους αντικειμένων: ανθρώπινα υπολείμματα και βιολογικό υλικό εντοπίστηκαν σε χώματα που είχαν μεταφερθεί μακριά από τον τόπο της τραγωδίας με εσπευσμένες και παράνομες μπουλντοζαρίες – σαν να αντιμετωπίστηκαν τα λείψανα ανθρώπων ως ρύποι και επικίνδυνα τοξικά απόβλητα που πρέπει να απομακρυνθούν για την εξυγίανση του τόπου του εγκλήματος.

Δεύτερον, παρεμπόδιση δικαιοσύνης: η συστηματική αποκόμιση, διασκόρπιση και αλλοίωση αποδεικτικών στοιχείων από τον χώρο του εγκλήματος δεν συνιστά απλή αμέλεια, αλλά παρεμπόδιση της δικαστικής έρευνας.

Τρίτον, και ίσως πιο εκρηκτικό: τα ευρήματα στους χώρους αυτούς – π.χ., δίχτυα κάργκο, παλέτες, τσέρκια – ενισχύουν σοβαρά τις ενδείξεις ύπαρξης παράνομου φορτίου στο εμπορικό τραίνο που συγκρούστηκε με την επιβατική αμαξοστοιχία.

Αυτά τα ευρήματα αποτέλεσαν τον πυρήνα δύο εκθέσεων που προσκομίστηκαν στην ανάκριση. Η δεύτερη, η πιο λεπτομερής, ήταν και η αφετηρία του πολέμου εναντίον τους. Γιατί ένα πράγμα είναι να έχεις ένα δυστύχημα από αμέλεια. Άλλο πράγμα είναι να έχεις αποδεικτικά στοιχεία για ιεροσυλία, παρεμπόδιση δικαιοσύνης και παράνομο φορτίο – στοιχεία που ανακαλύπτει μια ανεξάρτητη ομάδα και που κανείς δεν είχε φροντίσει να αναζητήσει έγκαιρα και επίσημα. Αυτή η ασυμμετρία μεταξύ του τι βρέθηκε και του τι θα έπρεπε να είχε βρεθεί από τις αρμόδιες αρχές εξηγεί, κατά τη γνώμη μου, τον ζήλο με τον οποίο ορισμένοι επιδίωξαν να εξουδετερώσουν την ομάδα.

Μια αλυσίδα καταστολής

Αυτό που ακολούθησε δεν ήταν τυχαίο ούτε μεμονωμένο. Ήταν συστηματικό. Πρώτα ήρθε η επίσημη παρέμβαση ενός υπόδικου σήμερα αξιωματικού της Πυροσβεστικής, ο οποίος αμφισβήτησε γραπτώς τη νομιμότητα της υπογραφής του αρχηγού της ομάδας στην έκθεση – σαν το πρόβλημα να ήταν η υπογραφή και όχι τα χώματα με τα ανθρώπινα οστά.

Ακολούθησαν δημοτικοί σύμβουλοι στον Δήμο Πεντέλης, προσκείμενοι στη ΝΔ, που δημοσίευσαν αεροφωτογραφίες των εγκαταστάσεων της ομάδας – εκθέτοντάς τη δημόσια τη στιγμή που τα στελέχη της ερευνούσαν την υπόθεση Καλογήρου στη Λάρισα. Ο ένας εξ αυτών φέρεται να απείλησε τον πρώην πρόεδρο της ANUBIS ευθέως: «Έρχονται πολλά άσχημα πράγματα… από πολύ ψηλά, από Μαξίμου και βάλε». Ακολούθησαν επανειλημμένοι έλεγχοι από υγειονομικές και κτηνιατρικές υπηρεσίες – που βρήκαν τα πάντα σύννομα – και τελικά πιέσεις για έξωση της ομάδας από τον χώρο λειτουργίας της.

Στη συνέχεια ήρθε ο Echo. Ο σκύλος που είχε ανακαλύψει τα ευρήματα στα Τέμπη δηλητηριάστηκε στις φυλασσόμενες εγκαταστάσεις της ANUBIS από άτομο που γνώριζε πολύ καλά τον χώρο για να μπορέσει να εισχωρήσει και να προκαλέσει το κακό τον Νοέμβριο του 2024. Η κτηνιατροδικαστική εξέταση έδειξε δύο ειδών τοξικά δηλητήρια. Ο χώρος δεν ήταν ελεύθερα προσβάσιμος. Όποιος σκότωσε τον Echo ήξερε πού να πάει.

Το Υπουργείο Δικαιοσύνης μπαίνει στη μάχη

Πριν από μερικές μέρες, σε συνάντηση στο Υπουργείο Δικαιοσύνης, η Υπηρεσιακή Γραμματέας Βασιλική Γιαβή ενημέρωσε προφορικά τους εκπροσώπους της ANUBIS ότι έχει ήδη αποστείλει οδηγία σε όλες τις αρμόδιες Αρχές της χώρας για τον αποκλεισμό του νόμιμου εκπροσώπου της ομάδας από κάθε μελλοντικό διορισμό ως πραγματογνώμονα.

Χαρακτήρισε το έργο της ομάδας «παράνομο» και ανεφερε οτι θα πρέπει να επιστρέψει η ANUBIS ως αχρεωστήτως καταβληθέντα τα ποσά που έχει πάρει μέχρι τώρα. Η νομική βάση; Ουσιαστικά ανύποστατη – και σε αντίθεση με τους κανόνες που ρυθμίζουν τον ρόλο μαρτύρων ειδικής γνώσης.

Δεν είναι η πρώτη φορά που η ίδια υπάλληλος βρίσκεται στο επίκεντρο. Ο ίδιος ο Εισαγγελέας του Αρείου Πάγου της έχει κάνει επισήμως σοβαρές συστάσεις για αναρμόδιες εγκυκλίους της προς Εισαγγελείς σχετικά με πραγματογνωμοσύνες. Παράλληλα, σύμβαση εκατοντάδων χιλιάδων ευρώ που υπέγραψε εξετάζεται από την Ευρωπαϊκή Εισαγγελία, ενώ ο γιος της συγκαταλέγεται στους ωφελούμενους. Το μοτίβο φανερώνει ένα περιβάλλον όπου η έλλειψη διαφάνειας έχει καταστεί κανόνας λειτουργίας.

Αυτό που ονομάζω «νόμιμο αλλά άθλιο»

Εδώ αξίζει να σταθούμε λίγο. Στα εγκληματολογικά γραπτά μου, έχω επανειλημμένα επισημάνει τον κίνδυνο από πράξεις που είναι τυπικά νόμιμες ή εμφανίζονται ως τέτοιες αλλά στην ουσία λειτουργούν παρανόμως ή ανηθίκως – αυτό που αποκαλώ «lawful but awful», νόμιμο αλλά άθλιο. Εγκύκλιοι που δεν έχουν νομική βάση. Αξιολογήσεις που αποκλείουν ανεπιθύμητους μάρτυρες. Οικονομικές απειλές ντυμένες ως διοικητικές διορθώσεις. Αυτές οι πράξεις δεν αφήνουν ίχνη εγκλήματος – αφήνουν όμως άδεια κελύφη εκεί που έπρεπε να βρίσκεται η αλήθεια.

Και εδώ βρίσκεται η πιο σκοτεινή διάσταση της υπόθεσης. Τα ευρήματα της ANUBIS στο Κουλούρι και στα Πηγάδια δεν ενοχλούν επειδή είναι λανθασμένα. Ενοχλούν επειδή είναι αληθινά και επειδή συνδέουν κομμάτια ενός παζλ που κάποιοι ήθελαν να παραμείνουν διασκορπισμένα. Η σύγκρουση αυτή μεταξύ εξειδικευμένης γνώσης και κρατικής εξουσίας είναι η κλασική δομή που περιγράφω ως «εγκληματογόνες ασυμμετρίες»: διαφορές ισχύος, πληροφόρησης και λογοδοσίας που επιτρέπουν στους ισχυρούς να ορίζουν τι μετράει ως «αλήθεια» και ποιος επιτρέπεται να την αναζητά.

Αυτό που βλέπουμε με την ANUBIS είναι ένα σχολικό παράδειγμα της δυσνομίας που χαρακτηρίζει το ελληνικό κράτος: ένας θεσμός που ταυτόχρονα χρησιμοποιεί και απορρίπτει τους ειδήμονες ανάλογα με το αν τα ευρήματά τους εξυπηρετούν ή ενοχλούν. Η ανεξαρτησία της πραγματογνωμοσύνης δεν είναι τεχνική λεπτομέρεια, αλλά πυλώνας κράτους δικαίου. Όταν μια υπηρεσιακή γραμματέας εκδίδει εγκυκλίους για Εισαγγελείς σε θέματα στα οποία δεν έχει αρμοδιότητα, και αυτό επαναλαμβάνεται χωρίς ουσιαστικές συνέπειες, έχουμε σοβαρό πρόβλημα διάβρωσης της διάκρισης εξουσιών.

Το αίτημα

Η ANUBIS δεν ζητά προνόμια. Ζητά να μπορεί να κάνει τη δουλειά της. Ζητά να μην αντιμετωπίζεται ως εχθρός επειδή βρίσκει αυτό που κάποιοι δεν θέλουν να βρεθεί.

Το ελληνικό κράτος οφείλει να παράσχει θεσμική κατοχύρωση σε ομάδες εξειδικευμένης έρευνας αυτού του τύπου και να διασφαλίσει ότι η ανεξαρτησία της πραγματογνωμοσύνης δεν μπορεί να ακυρωθεί με εγκυκλίους γραφειοκρατών.

Το κοινοβούλιο οφείλει να διερευνήσει τις καταγγελίες περί παρέμβασης στη δίκη των Τεμπών – ζήτημα που ήδη έθεσαν δημόσια βουλευτές. Η δικαστική εξουσία οφείλει να εξετάσει σοβαρά τα νέα πειστήρια για ιεροσυλία, παρεμπόδιση δικαιοσύνης και παράνομο φορτίο – ανεξάρτητα από το πού μπορεί να οδηγήσουν αυτά τα ευρήματα. Και η κοινωνία πολιτών οφείλει να αντισταθεί στη λογική που εξαντλεί, απειλεί και τελικά εξουθενώνει όσους τολμούν να κάνουν τη δουλειά τους με ακεραιότητα.

Ο Echo πέθανε. Ήταν σκύλος – και ήταν μια αισιόδοξη πτυχή σε αυτή την υπόθεση. Έψαχνε χωρίς ατζέντα. Βρήκε αλήθεια. Πλήρωσε γι’ αυτό με τη ζωή του.

Οι άνθρωποι που τον εκπαίδευσαν και συνεχίζουν αυτή τη δουλειά δικαιούνται την υποστήριξή μας – και κάτι ακόμη πιο απλό: το δικαίωμα να εργαστούν και να προσφέρουν πολύτιμες υπηρεσίες στην κοινωνία μας χωρίς να φοβούνται.

* Ο Νίκος Πασσάς είναι Καθηγητής Εγκληματολογίας και Ποινικής Δικαιοσύνης στο Northeastern University της Βοστώνης. Ειδικεύεται στο οικονομικό έγκλημα, τη διαφθορά και τη διασύνδεση νόμιμων και παράνομων δομών εξουσίας.