Αν πέσει ο Σάντσεθ, ποιος μένει στην Ευρώπη να πει “όχι” στον Τραμπ;

Ο Ισπανός πρωθυπουργός Πέδρο Σάντσεθ προκήρυξε τη Δευτέρα (05/10) πρόωρες εκλογές για τις 29 Νοεμβρίου, σε μια αναμέτρηση που θα μπορούσε να σημάνει το τέλος της τελευταίας μεγάλης σοσιαλιστικής κυβέρνησης στην Ευρωπαϊκή Ένωση και να απομακρύνει από την πρώτη γραμμή της ευρωπαϊκής πολιτικής έναν από τους βασικότερους επικριτές του προέδρου των ΗΠΑ, Ντόναλντ Τραμπ.

Ο Σάντσεθ αποτελεί τον τελευταίο ή έναν από τους τελευταίους ισχυρούς ηγέτες της ευρωπαϊκής κεντροαριστεράς.

Μια αποχώρηση Σάντσεθ δεν θα άλλαζε απλώς την Ισπανία. Θα αφαιρέσει από την ΕΕ μία από τις ελάχιστες μεγάλες κυβερνήσεις που έχουν επιλέξει την ανοιχτή αντιπαράθεση με τον Ντόναλντ Τραμπ.

Ήδη αποδυναμωμένος από τις υποθέσεις διαφθοράς που πλήττουν το Σοσιαλιστικό Κόμμα, ο Σάντσεθ δέχθηκε ακόμη ένα πλήγμα το καλοκαίρι, όταν βρέθηκε αντιμέτωπος με σφοδρές αντιδράσεις για τον τρόπο με τον οποίο διαχειρίστηκε τη συνεχιζόμενη μεταναστευτική κρίση στον ισπανικό θύλακα της Θέουτα, στη Βόρεια Αφρική.

Ωστόσο, το οξύ πρόβλημα της απρόσιτης στέγασης – το οποίο βρίσκεται στην κορυφή των ανησυχιών των Ισπανών ψηφοφόρων και έχει προκαλέσει πανεθνικές κινητοποιήσεις – ήταν τελικά αυτό που ώθησε τον Σάντσεθ στην προκήρυξη πρόωρων εκλογών, σε μια προφανή προσπάθεια να μεταφέρει την προεκλογική αντιπαράθεση σε ένα πεδίο που θεωρεί ότι μπορεί να λειτουργήσει υπέρ του.

Ο Σάντσεθ, ο οποίος είναι πρωθυπουργός για περισσότερα από οκτώ χρόνια, προκήρυξε εκλογές τρεις ημέρες αφότου τα δεξιά κόμματα στο κοινοβούλιο απέρριψαν τους προτεινόμενους νόμους που αποσκοπούσαν στην άμβλυνση της στεγαστικής κρίσης.

Ειδικότερα, την Παρασκευή (02/10), οι βουλευτές απέρριψαν δύο νομοσχέδια που είχαν στόχο την αντιμετώπιση της στεγαστικής κρίσης, η οποία έχει πυροδοτήσει μεγάλες διαδηλώσεις σε ολόκληρη τη χώρα από την περασμένη εβδομάδα, μετά την έξωση της 87χρονης Μαρικάρμεν Αμπασκάλ από το διαμέρισμα της Μαδρίτης όπου ζούσε από το 1956.

Προειδοποίηση για άνοδο της Ακροδεξιάς – Μέτριες οι δημοσκοπήσεις για τους Σοσιαλιστές

Σύμφωνα με το POLITICO, παρότι ο Σάντσεθ έχει αποκτήσει τη φήμη πολιτικού που καταφέρνει να ανακάμπτει ακόμη και από τις δυσκολότερες κρίσεις, αυτή τη φορά βρίσκεται αντιμέτωπος με μια εξαιρετικά δύσκολη προσπάθεια να μετατρέψει την τελευταία αυτή κρίση σε πολιτικό πλεονέκτημα.

Οι δημοσκοπήσεις για το Ισπανικό Σοσιαλιστικό Εργατικό Κόμμα (PSOE) δεν είναι και τόσο καλές πάντως.

Προκηρύσσοντας τις εκλογές, ο Σάντσεθ προειδοποίησε για την άνοδο της Ακροδεξιάς.

«Εσείς, ο ισπανικός λαός, πρέπει να αποφασίσετε ποιον ρόλο θέλετε να διαδραματίσετε σε αυτή την εποχή και ποιον ρόλο θέλετε να έχει η Ισπανία», ανέφερε στο διάγγελμά του προς το έθνος.

«Πρέπει να αποφασίσετε αν θέλετε να ακολουθήσετε το κύμα της Ακροδεξιάς, που οδηγεί σε οπισθοδρόμηση όπου κι αν κυβερνά, ή αν θέλετε η Ισπανία να παραμείνει προπύργιο ανοιχτής κοινωνίας, κοινωνικής δικαιοσύνης και περιβαλλοντικής υπευθυνότητας», πρόσθεσε.

Οι δημοσκοπήσεις δείχνουν με σαφήνεια ότι η χώρα οδεύει προς κυβέρνηση υπό το κεντροδεξιό Λαϊκό Κόμμα, το οποίο συγκεντρώνει αυτή τη στιγμή την υποστήριξη του 34% των ψηφοφόρων, έναντι 26% για το Σοσιαλιστικό Κόμμα.

Το Λαϊκό Κόμμα θα μπορούσε πιθανότατα να σχηματίσει κυβέρνηση σε συνεργασία με το ακροδεξιό Vox, το οποίο, σύμφωνα με το Poll of Polls του POLITICO, προβλέπεται να συγκεντρώσει ποσοστό 18%.

Το Λαϊκό Κόμμα (PP), το οποίο ζητούσε πρόωρες εκλογές σχεδόν από τη στιγμή που ο Σάντσεθ εξασφάλισε εκ νέου την παραμονή του στην εξουσία στα τέλη του 2023, αντέδρασε στην ανακοίνωση με ένα λιτό μήνυμα στο X: «ΕΠΙΤΕΛΟΥΣ».

Η προκήρυξη πρόωρων εκλογών αιφνιδίασε και τα κατακερματισμένα κόμματα της ισπανικής ριζοσπαστικής Αριστεράς, τα οποία τώρα επιχειρούν να ανασυνταχθούν. Αυτό αποτελεί πρόβλημα για τους Σοσιαλιστές του Σάντσεθ, οι οποίοι χρειάζονται τις δυνάμεις στα αριστερά τους να ενωθούν σε μια βιώσιμη εκλογική συμμαχία, προκειμένου να μπορέσουν να σχηματίσουν νέα κυβέρνηση συνασπισμού.

Ο Σάντσεθ εξήρε όσα πέτυχε η κυβέρνηση

Ο Σάντσεθ χρησιμοποίησε το τηλεοπτικό διάγγελμα με το οποίο ανακοίνωσε τις πρόωρες εκλογές για να παρουσιάσει όσα, όπως είπε, πέτυχε η κυβέρνηση συνασπισμού μειοψηφίας του από τότε που ανέλαβε την εξουσία το 2023.

Ο Ισπανός πρωθυπουργός έδωσε έμφαση στην οικονομική πρόοδο της χώρας, ενώ, αναφέρθηκε, επίσης, στον δικό του ρόλο στη διεθνή σκηνή, όπου έχει αναδειχθεί σε έναν από τους δυτικούς ηγέτες που έχουν καταδικάσει με τη μεγαλύτερη ένταση τόσο τον Ντόναλντ Τραμπ όσο και τον πρωθυπουργό του Ισραήλ Μπενιαμίν Νετανιάχου για τις συγκρούσεις στη Γάζα και στο Ιράν, ενώ έχει έρθει σε αντιπαράθεση και με μεγιστάνες της τεχνολογίας, όπως ο Έλον Μασκ.

Ο Σάντσεθ υποστήριξε ότι οι Ισπανοί μπορούν να είναι υπερήφανοι για μια κυβέρνηση που «καταγγέλλει όσους ευθύνονται για γενοκτονία, την ώρα που άλλοι σιωπούν, και μάχεται απέναντι στους τυράννους, τους ολιγάρχες και τους κερδοσκόπους που επιδιώκουν να καταστρέψουν το μέλλον των παιδιών μας για να γεμίσουν τις δικές τους τσέπες».

Πώς η αποχώρηση Σάντσεθ επηρεάζει την Ευρώπη και τη στάση της απέναντι στον Τραμπ

Η ενδεχόμενη πτώση του Σάντσεθ δεν θα είναι απλώς μία ακόμη ήττα της ευρωπαϊκής Κεντροαριστεράς. Θα αφαιρούσε από την ΕΕ μία από τις ελάχιστες μεγάλες κυβερνήσεις που συγκρούονται ανοιχτά με τον Τραμπ σε άμυνα, Μέση Ανατολή, μετανάστευση και πολιτική απέναντι στην ευρωπαϊκή Ακροδεξιά.

Σε μια Ευρώπη που έχει μετακινηθεί πολιτικά προς τα δεξιά, η Ισπανία είναι από τις τελευταίες μεγάλες χώρες που προσφέρει διαφορετική απάντηση στον τραμπισμό. Αν αυτή εξαφανιστεί, το ερώτημα γίνεται: ποιος ακριβώς μένει στην Ευρώπη για να πει “όχι” στον Τραμπ;

Για τον ίδιο τον Τραμπ, μια πολιτική αλλαγή στη Μαδρίτη θα μπορούσε να σημαίνει λιγότερες αντιστάσεις μέσα στην Ευρώπη. Ο Σάντσεθ έχει οικοδομήσει τα τελευταία χρόνια ένα προφίλ έντονης διαφοροποίησης από την Ουάσινγκτον, ιδιαίτερα απέναντι στις πιέσεις για υψηλότερες αμυντικές δαπάνες, αλλά και στην πολιτική των ΗΠΑ στη Μέση Ανατολή. Η απουσία του θα περιόριζε μία από τις πιο καθαρές φωνές που αμφισβητούν την αμερικανική γραμμή στο εσωτερικό της ΕΕ.

Όπως έχει σημειώσει το European Council on Foreign Relations (ECFR) ο Σάντσεθ έχει πει στον Τραμπ κάτι που «δεν έχει συνηθίσει να ακούει: όχι».

Η ήττα του Σάντσεθ θα είχε σημασία για τον Τραμπ όχι τόσο επειδή η Ισπανία μόνη της μπορεί να ανατρέψει την αμερικανική πολιτική, αλλά επειδή θα εξαφανιζόταν ένα σημαντικό ευρωπαϊκό προηγούμενο αντίστασης στην Ουάσινγκτον.

Την ίδια στιγμή, μια μετατόπιση της Ισπανίας προς τα δεξιά θα μπορούσε να ενισχύσει το ήδη ισχυρότερο συντηρητικό και εθνικιστικό μπλοκ στην Ευρώπη. Ιδίως η πιθανότητα αυξημένης επιρροής του Vox θα έφερνε ακόμη πιο κοντά στο κέντρο των ευρωπαϊκών αποφάσεων πολιτικές δυνάμεις που εμφανίζουν μεγαλύτερη ιδεολογική συγγένεια με πλευρές του κινήματος MAGA, ιδιαίτερα στα ζητήματα της μετανάστευσης, της εθνικής κυριαρχίας και της πολιτισμικής ατζέντας.

Ο Guardian σημειώνει σήμερα ότι ενδεχόμενη ήττα του θα έριχνε μία από τις ελάχιστες εναπομείνασες αριστερές κυβερνήσεις της Δυτικής Ευρώπης, ενώ μια κυβέρνηση PP–Vox θα έφερνε για πρώτη φορά μετά το τέλος της δικτατορίας του Φράνκο την άκρα Δεξιά στην κεντρική κυβέρνηση της Ισπανίας.

Ιδιαίτερη σημασία θα είχε η αλλαγή και στο ΝΑΤΟ. Η κυβέρνηση Σάντσεθ έχει αντισταθεί στις πιέσεις του Τραμπ για δραστική αύξηση των ευρωπαϊκών αμυντικών δαπανών, υποστηρίζοντας ότι η ασφάλεια δεν μπορεί να μετριέται αποκλειστικά ως ποσοστό του ΑΕΠ. Μια περισσότερο ατλαντική κυβέρνηση στη Μαδρίτη θα μπορούσε να μειώσει αυτή την αντίσταση και να διευκολύνει την προσπάθεια της Ουάσινγκτον να μεταφέρει μεγαλύτερο μέρος του οικονομικού βάρους της ευρωπαϊκής άμυνας στους ίδιους τους Ευρωπαίους.

Ακόμη μεγαλύτερη ίσως θα ήταν η αλλαγή στη Μέση Ανατολή. Η Ισπανία του Σάντσεθ έχει βρεθεί στην πιο επικριτική πτέρυγα της ΕΕ απέναντι στην κυβέρνηση Νετανιάχου και έχει ακολουθήσει σαφώς διαφορετική γραμμή από εκείνη του Τραμπ στο Παλαιστινιακό και στο Ιράν. Η αποχώρησή του θα αποδυνάμωνε αυτή την πτέρυγα και θα μετακινούσε τις ισορροπίες στο Ευρωπαϊκό Συμβούλιο προς κυβερνήσεις που διατηρούν στενότερες σχέσεις με το Ισραήλ και την Ουάσινγκτον.

Παρόμοια μετατόπιση θα μπορούσε να καταγραφεί και στο μεταναστευτικό. Ο Σάντσεθ έχει υπερασπιστεί μια περισσότερο ανοιχτή προσέγγιση σε σχέση με αρκετούς Ευρωπαίους ομολόγους του, την ώρα που η ΕΕ κινείται συνολικά προς αυστηρότερες πολιτικές στα σύνορα και στις επιστροφές μεταναστών. Μια δεξιότερη κυβέρνηση στην Ισπανία θα ενίσχυε περαιτέρω αυτή την τάση.

Με άλλα λόγια, το διακύβευμα ξεπερνά κατά πολύ τα ισπανικά σύνορα. Μια αποχώρηση του Σάντσεθ θα μπορούσε να σηματοδοτήσει όχι μόνο την περαιτέρω υποχώρηση της ευρωπαϊκής Κεντροαριστεράς, αλλά και μια βαθύτερη μετατόπιση του πολιτικού κέντρου βάρους της Ευρώπης προς θέσεις που, σε αρκετά κρίσιμα ζητήματα, βρίσκονται πιο κοντά στην πολιτική ατζέντα του Ντόναλντ Τραμπ.