Ανταρκτική: Η τουριστική “άνθηση” φέρνει ανησυχίες για ιούς και μολύνσεις

Την ώρα που το λιώσιμο των πάγων στην Ανταρκτική επιταχύνεται ραγδαία (σύμφωνα με τη NASA η ήπειρος χάνει κατά μέσο όρο 135 δισεκατομμύρια τόνους πάγου κάθε χρόνο), ο τουρισμός προς τις πολικές περιοχές αυξάνεται. Και οι ειδικοί προειδοποιούν ότι με περισσότερους επισκέπτες αυξάνεται ο κίνδυνος μόλυνσης, ασθενειών, διαταραχής του οικοσυστήματος και της βιοποικιλότητας και άλλων πληγμάτων στην περιοχή, όπως αναφέρει το Associated Press σε εκτενές δημοσίευμά του.

Η αλήθεια είναι πως για την ώρα ο αριθμός των επισκεπτών είναι χαμηλός, λόγω του υψηλού κόστους και του χρόνου προετοιμασίας που χρειάζεται για να γίνουν αυτά τα ταξίδια. Παρόλα αυτά, η αύξηση είναι δεδομένη και αναμένεται να ενταθεί.

Το θανατηφόρο ξέσπασμα του σπάνιου χανταϊού σε ένα ολλανδικό πλοίο που πραγματοποιούσε μια εβδομαδιαία πολική κρουαζιέρα έχει επιστήσει την προσοχή στην αυξανόμενη τάση του τουρισμού στην Ανταρκτική. Τα πιο συνηθισμένα ταξίδια γίνονται από την Αργεντινή προς την Ανταρκτική και εν συνεχεία βόρεια, ως τις ακτές της Αφρικής.

Αυτή είναι η διαδρομή που ακολουθούσε και το κρουαζιερόπλοιο MV Hondius.

“Οι τοποθεσίες που θα δει κανείς στην Ανταρκτική είναι εξαιρετικά μοναδικές και δεν μπορούν να συναντηθούν πουθενά αλλού στον πλανήτη, οι φάλαινες, οι φώκιες, οι πιγκουίνοι, τα παγόβουνα, όλα είναι πραγματικά εκπληκτικά και κάνουν δικαίως, τεράστια εντύπωση”, δήλωσε στο AP η Κλερ Κρίστιαν, εκτελεστική διευθύντρια της περιβαλλοντικής ομάδας Antarctic and Southern Ocean Coalition.

Το 2024, περισσότεροι από 80.000 τουρίστες προσγειώθηκαν στην απέραντη, καλυμμένη με πάγο, ήπειρο και 36.000 έφτασαν αρόδου με πλοία, σύμφωνα με στοιχεία που συνέλεξε η Διεθνής Ένωση Τουριστικών Πρακτορείων της Ανταρκτικής.

Υπάρχει ωστόσο εκτίμηση πως ο αριθμός αυτός μπορεί να εκτοξευτεί τα επόμενα τριάντα χρόνια. Μάλιστα, αναμένονται περισσότεροι εκδρομείς την επόμενη δεκαετία καθώς το κόστος μειώνεται με την είσοδο περισσότερων σκαφών ικανών να ανταπεξέλθουν στις δύσκολες συνθήκες και λόγω της τεχνολογικής προόδου, δήλωσε η Hanne Nielsen, λέκτορας που εξειδικεύεται στο Δίκαιο της Ανταρκτικής στο Πανεπιστήμιο της Τασμανίας.

Η ομάδα της εκτιμά πως ο ετήσιος αριθμός τουριστών θα μπορούσε να τριπλασιαστεί ή να τετραπλασιαστεί σε πάνω από 400.000 επισκέψεις σε αυτό το διάστημα. “Μερικοί τουρίστες έρχονται στην Ανταρκτική για “τουρισμό τελευταίας ευκαιρίας”, γνωρίζοντας ότι το τοπίο που λιώνει αλλάζει ραγδαία”, δήλωσε η Nielsen.

Τα παραπάνω προκαλούν ανησυχία για κινδύνους μόλυνσης και καταστροφής του περιβάλλοντος, καθώς η ήπειρος δεν μπορεί να στηρίξει μια βιώσιμη τουριστική “ανάπτυξη”.

Για την ώρα, οι επιστήμονες που δουλεύουν στην “παγωμένη ήπειρο” δεν έχουν αναφέρει καμία ένδειξη μόλυνσης από το MV Hondius. Ωστόσο, σμήνη αποδημητικών πτηνών έφεραν τη γρίπη των πτηνών από τη Νότια Αμερική στην Ανταρκτική τα τελευταία χρόνια, σύμφωνα με τα Κέντρα Ελέγχου και Πρόληψης Νοσημάτων των ΗΠΑ.

Αυστηρότεροι κανόνες συμπεριφοράς

Αυτό το ξέσπασμα ώθησε τη Διεθνή Ένωση Τουριστικών Πράκτορων της Ανταρκτικής και άλλους φορείς να αυστηροποιήσουν τους κανόνες συμπεριφοράς και υγιεινής των τουριστών, ώστε να προστατεύσουν τους επισκέπτες και τους εκεί εργαζόμενους από τη μόλυνση. Οι επισκέπτες καλούνται να μένουν μακριά από τα ζώα και να αποφεύγουν να αγγίζουν το έδαφος με οτιδήποτε άλλο εκτός από τα πόδια τους.

“Τα πληρώματα και οι επιβάτες χρησιμοποιούν ηλεκτρικές σκούπες, απολυμαντικά και βούρτσες για να τρίβουν τα παπούτσια και τον εξοπλισμό τους από έντομα, φτερά, σπόρους και χώμα που μπορούν να μεταφέρουν μικρόβια”, δήλωσε η Nielsen που εργαζόταν ως πρώην ξεναγός. “Ανάμεσα στις γλώσσες και τα κορδόνια των μποτών μπορείς να βρεις πολλά πράγματα”, πρόσθεσε.

Είναι άλλωστε επιβεβαιωμένο πως το λιώσιμο των πάγων μπορεί να φέρει στην επιφάνεια “ιούς – ζόμπι” που παρέμεναν παγιδευμένοι για χιλιάδες χρόνια. Οι περισσότεροι ιοί που ανακαλύφθηκαν ως σήμερα στους πάγους προσβάλλουν αμοιβάδες. Ο κίνδυνος αυξάνεται αν ο πάγος κρύβει γνωστούς ιούς, όπως η ευλογιά ή η γρίπη, από θύματα παλαιότερων επιδημιών.

Ο μεγαλύτερος φόβος είναι να μολυνθεί πρώτα ένα ζώο και ο ιός να μεταλλαχθεί ώστε να περάσει στον άνθρωπο. Και όσο αυξάνεται ο τουρισμός άνευ προφυλάξεων, τόσο αυξάνονται και οι κίνδυνοι.

Το 2020, ένα ξέσπασμα COVID-19 στο Diamond Princess μετέτρεψε το κρουαζιερόπλοιο σε θερμοκοιτίδα για τον τότε, μυστηριώδη ιό. Ο χανταϊός συνήθως μεταδίδεται με την εισπνοή μολυσμένων περιττωμάτων τρωκτικών.

Ο Παγκόσμιος Οργανισμός Υγείας δήλωσε την Τρίτη ότι το MV Hondius αναχώρησε από την Ουσουάια της Αργεντινής την 1η Απριλίου και επισκέφθηκε την Ανταρκτική και πολλά απομονωμένα νησιά.

Ο ΠΟΥ διερευνά την πιθανή μετάδοση από άνθρωπο σε άνθρωπο στο κρουαζιερόπλοιο. Οι αξιωματούχοι υποψιάζονται ότι το πρώτο μολυσμένο άτομο πιθανότατα κόλλησε τον ιό πριν από την επιβίβαση και οι αξιωματούχοι του ΠΟΥ έχουν ενημερωθεί ότι δεν υπάρχουν αρουραίοι στο πλοίο.

Η Ανταρκτική διέπεται από τη Συνθήκη της Ανταρκτικής, η οποία το 1959 κατοχύρωσε την περιοχή ως επιστημονικό καταφύγιο που χρησιμοποιείται μόνο για ειρηνικούς σκοπούς. Οι εταιρείες και οι επιστημονικές επιχειρήσεις συμμορφώνονται οικειοθελώς με τις οδηγίες βιοασφάλειας και υποβάλλουν εκτιμήσεις περιβαλλοντικών επιπτώσεων για τις επιχειρήσεις στην Ανταρκτική.

Χανταϊός: Τρία ύποπτα περιστατικά απομακρύνθηκαν

Τα τρία ύποπτα περιστατικά του κρουαζιερόπλοιου MV Hondius απομακρύνθηκαν πάντως από το πλοίο προς Ολλανδία, όπως ανακοίνωσε ο γενικός διευθυντής του Παγκόσμιου Οργανισμού Υγείας. Πρόκειται για δύο μέλη του πληρώματος και έναν επιβάτη που παρουσιάζουν συμπτώματα, ενώ άλλοι τρεις έχασαν τη ζωή τους. Συνολικά στο πλοίο επιβαίνουν 149 άτομα από 23 χώρες.

“Τρεις ασθενείς ύποπτοι ως κρούσματα του χανταϊού απομακρύνθηκαν από το πλοίο και κατευθύνονται προς την Ολλανδία για να λάβουν ιατρική φροντίδα σε συντονισμό με τον ΠΟΥ, την διαχειρίστρια εταιρεία του πλοίου και τις αρχές του Πράσινου Ακρωτηρίου, του Ηνωμένου Βασιλείου, της Ισπανίας και της Ολλανδίας” ανακοίνωσε την Τετάρτη ο Τέντρος Αντανόμ Γκεμπρεγέσους.

Ταυτόχρονα, δύο ειδικοί λοιμωξιολόγοι από την Ολλανδία κατευθύνθηκαν προς το κρουαζιερόπλοιο όπως ανακοίνωσε η πλοιοκτήτρια εταιρεία Oceanwide Expeditions διευκρινίζοντας ότι οι δύο ειδικοί θα παραμείνουν επί του πλοίου και μετά τον απόπλου του από το Πράσινο Ακρωτήριο. Ένας ακόμη “επαγγελματίας υγείας” βρίσκεται επί του πλοίου, σύμφωνα με την Oceanwide Expeditions.

Πώς μεταδίδεται

Η διάδοση του χανταϊού θεωρείται πάντως εξαιρετικά δύσκολη καθώς η μετάδοση από άνθρωπο σε άνθρωπο δεν είναι κάτι το σύνηθες και έχει αναφερθεί μόνο σε συγκεκριμένα είδη του ιού στη Νότια Αμερική (παρατηρείται αποκλειστικά στη Χιλή και την Αργεντινή).

Ο ιός μπορεί να μεταδοθεί από το ποντίκι στον άνθρωπο μέσω της έκθεσης σε ούρα, περιττώματα ή σάλιο τρωκτικών που φέρουν τον ιό ή από δάγκωμα ποντικιού (πολύ σπανιότερα). Πρακτικά έκθεση μπορεί να συμβεί όταν ούρα, περιττώματα ή σάλιο τρωκτικών ξεραίνονται, ανακατεύονται με τη σκόνη και αιωρούνται στον αέρα, ή όταν κανείς αγγίξει μολυσμένες επιφάνειες και μετά το στόμα, τη μύτη ή τα μάτια.

Η περίοδος επώασης φτάνει από μία έως έξι εβδομάδες, όπως ανακοίνωσε ο ΠΟΥ.